Het afsmelten van de Antarctische ijskap kan de wereldwijde zeespiegel met vele meters doen stijgen. Maar niet alle delen reageren op dezelfde manier op klimaatopwarming: in sommige gebieden is de smelt mogelijk al onomkeerbaar, op andere plekken gaat dat geleidelijker.
Niet voor niets wordt de Thwaitesgletsjer, in het westen van Antarctica, ook wel de 'doemsdaggletsjer' genoemd. Het is het kwetsbaarste gebied van het continent, blijkt opnieuw uit een studie die maandag is gepubliceerd in wetenschappelijk tijdschrift Nature Climate Change.
Ook bij de huidige wereldwijde opwarming van 1,3 graden Celsius is de gletsjer mogelijk niet meer te redden, berekenen wetenschappers van twee Duitse onderzoeksinstituten. De Thwaitesgletsjer passeert een kantelpunt: de ijsplaten die de achterliggende ijsmassa 'afremmen' breken af, waarna een groot deel van de gletsjer onvermijdelijk de zee in stroomt. Dat zorgt op termijn voor bijna een meter aan wereldwijde zeespiegelstijging.
Dat blijft ook gebeuren als de opwarming niet verder doorzet, zien de wetenschappers. Zij sluiten zich aan bij steeds meer wetenschappelijk onderzoek dat tot dezelfde alarmerende conclusie komt.
Bovendien is deze gletsjer niet het enige kwetsbare deel van het continent. Een wereldwijde opwarming van 1 à 2 graden, vergelijkbaar met de ambitieuze doelen uit het Parijsakkoord, kan al zorgen voor het verlies van 40 procent van het ijs op West-Antarctica, berekenen de wetenschappers. Dat is op termijn goed voor 2,1 meter aan zeespiegelstijging.
Niet alle delen van de Antarctische ijskap reageren op dezelfde manier, zegt hoofdonderzoeker Ricarda Winkelmann. "We zien dat het ijsverlies in sommige bekkens van Antarctica geleidelijk meegroeit met de opwarming, terwijl op andere plekken sprake is van een kantelpunt."
Vooral in het oosten van Antarctica, waar de temperaturen veel lager liggen, is het ijs voorlopig nog veilig. Volgens het ijsmodel dat de wetenschappers gebruikten is daar in veel gebieden een opwarming van meer dan 6 graden nodig om de ijskap te laten afsmelten.
Maar ook tussen de 2 en de 5 graden opwarming liggen nieuwe kantelpunten op de loer, waarschuwen de wetenschappers. Dat geldt bijvoorbeeld voor het Wilkesbekken in Oost-Antarctica, dat op termijn voor meters aan zeespiegelstijging kan zorgen.
Volgens de Verenigde Naties stevent de wereld momenteel af op 2,8 graden wereldwijde klimaatopwarming in 2100. Internationaal is afgesproken om in dat jaar uit te komen op ruim onder de 2 graden en liefst 1,5 graden, maar dat lijkt vooralsnog buiten bereik.
Het nieuwe onderzoek benadrukt nog maar eens dat het effect van de klimaatopwarming op Antarctica zorgelijk is, zeker voor laaggelegen landen als Nederland, zegt KNMI-oceanograaf Erwin Lambert. "We moeten dit op de agenda hebben: dit is al aan het gebeuren."
Er is volgens hem nog wel onzekerheid over de exacte temperaturen die kantelpunten op Antarctica kunnen veroorzaken. De Duitse onderzoekers hebben voor hun studie slechts één ijsmodel gebruikt, dat vrij grofmazig te werk gaat. Ook Roderik van de Wal, hoogleraar Zeespiegelstijging aan de Universiteit Utrecht, zegt daarom dat het onderzoek "niet tot achter de komma" moet worden gelezen.
Toch vindt hij het een nuttig beeld geven van de verschillen tussen Antarctische gebieden. Dat maakt volgens hem één ding opnieuw duidelijk: "Als we niks doen aan klimaatverandering en we volgen de hoogste uitstootscenario's, dan weten we zeker dat een hele hoop gebieden instabiel worden."
Dát de zeespiegel vervolgens flink gaat stijgen, staat buiten kijf. Maar hoelang dat gaat duren, is een andere vraag die wetenschappers nog ijverig onderzoeken. Verschillende ijsmodellen geven verschillende antwoorden.
Het grotendeels verdwijnen van de Thwaitesgletsjer "kan een paar honderd tot duizend jaar duren", zegt Lambert. Dat kan het verschil betekenen tussen een zeespiegelstijging waar we ons geleidelijk aan kunnen aanpassen, of een ontwikkeling die voor een kwetsbaar land als Nederland niet bij te benen valt.
Source: Nu.nl algemeen