Serie In de rechtbankserie ‘Portobello’ legt regisseur Marco Bellocchio wederom recente Italiaanse geschiedenis vast: een geruchtmakende gerechtelijke dwaling in de jaren tachtig, waardoor tv-presentator Enzo Tortora ten val kwam.
Fabrizio Gifuni als tv-presentator Enzo Tortora in de serie 'Portobello'.
Quentin Tarantino meent dat een regisseur na zijn zestigste snel aan kracht verliest en heeft zich daarom voorgenomen na zijn tiende film te stoppen. De 86-jarige Italiaanse maestro Marco Bellocchio bewijst al zo’n kwart eeuw Tarantino’s ongelijk en lijkt nog steeds prima in vorm in Portobello, een miniserie over de spectaculaire opkomst, ondergang en wederkomst van tv-presentator Enzo Tortora.
Portobello. Van: Marco Bellochio. Met: Fabrizio Gifuni, Lino Musella,
6 afl van ca. een uur.HBO Max
Tortora was collatoral damage in de strijd tussen de Italiaanse staat en de maffia. Die kwam in de jaren tachtig in een stroomversnelling door de inzet van ‘penitenti‘: criminele kroongetuigen die getuigden in ruil voor strafvermindering. In Italië kreeg dat een religieuze connotatie: het zouden zondaars vol berouw zijn die door hun openbare biecht de strafvermindering ook echt hadden verdiend. Spijtoptanten met oprechte spijt.
Tot zover de fictie; de martelgang van Enzo Tortora liet zien hoe zaken kunnen ontsporen als justitie blind vertrouwt op beweringen van huurmoordenaars, psychopaten en habituele leugenaars uit de onderwereld. Hun verklaringen zijn geen steekhoudend bewijs maar hooguit een aanzet tot nader onderzoek, betoogt Tortora’s raadsman in de serie. Zo ging het niet in dit geval. En een onderzoeksrechter vat in de seriefinale het kernprobleem samen: Italiaanse magistraten waren zo aan de maffiose omerta (zwijgplicht) gewend, dat ze verrukt waren over pratende criminelen. Ze wilden ze graag geloven, sloten de kroongetuigen zelfs samen in een luxegevangenis op, waar die hun verhalen fijn konden coördineren.
Enzo Tortora was de presentator van Portobello, een variétéshow op de vrijdagavond met hypnotiseurs, koddige beesten, fanfare en vooral publieksparticipatie: kijkers konden er dingen kopen en verkopen, oude geliefden zoeken, uitvindingen presenteren. Enzo Tortora ratelde zo’n bonte avond met bloemrijk enthousiasme bijeen, zijn kijkcijfers groeiden tot 28 miljoen.
Tot hij in 1983 plots van bed werd gelicht: hij zou namens de Napolitaanse camorra drugsdealer in de showbizzwereld zijn. Het was een enorme schok, maar over veel meer dan beweringen van penetenti beschikte Justitie niet. Dus sloot men Tortora zeven maanden op, vernederde hem door een perp walk in handboeien, lekte naar de media, liet hem kaalscheren in het kader van ontluizing en liet dat dan weer fotograferen. Hoe dat afliep, vertelt Portobello voorbeeldig. Met volop groteske personages: ijdele, pompeuze aanklagers, volkse, rondborstige gedetineerden en de arme Tortora, die maar niet begrijpt waarom hem dit overkomt.
De veelzijdige Bellocchio werd in de 21ste eeuw – na zijn zestigste – een soort chroniqueur van de recente Italiaanse geschiedenis, met klassiek vertelde speelfilms met chique belichting en operateske stijl. Meestal over mannen – en een enkele vrouw – die terugvechten als het systeem ze vermaalt. Soms is de uitkomst triest, zoals Mussolini’s afgedankte vrouw in Vincere, soms ambivalent, zoals het door de paus gekidnapte Joodse kind in Rapito, soms een triomf, zoals criminele spijtoptant Tommy Buscetta die in Il Traditore de Siciliaanse cosa nostra te gronde richt.
Laat ik verklappen dat Enzo Tortora een pyrrusoverwinning boekt, en dat Portobello – net als het eerder Il Traditore – een climax bereikt in massaprocessen tegen de maffia. De held is dit keer niet een romantische spijtoptant, de held is een slachtoffer van de inzet van kroongetuigen. Deel 5 en 6 van Portobello zijn opnieuw een verrukkelijke excursie in het theater van het Italiaanse rechtspraak, met vingerwijzende magistraten en papier wapperende advocaten, loeiende rechters en confrontaties waar verdachten en getuigen elkaar ijzig vliegen afvangen. De tientallen maffiosi die vanuit open kooien jouwen, vormen een soort Grieks koor.
Enzo Tortora, met brio vertolkt door Fabrizio Gifuni, groeit voor onze ogen van wufte spraakwaterval tot een echt mens, al is dat het soort geestelijke groei dat je alleen je ergste vijanden toewenst. Portobello’s fraai ambachtelijke script ontvouwt geleidelijk hoe schlemielig het complot tegen hem ontstond. Onderzoekers dachten zijn naam en telefoonnummer aan te treffen in een maffioos notitieblok. Eén belletje had ze kunnen leren dat het ging om de wijnhandelaar Enzo Tortona. In plaats daarvan vroeg men de penitenti bevestiging dat Enzo Tortora bij de camorra zat, waarna een paranoïde seriemoordenaar, een huurmoordenaar en een bedrieger de handen ineen sloegen uit sadisme, rancune en publiciteitsgeilheid. Leuk toch, zo’n bekende Italiaan aan het kruis nagelen?
Met Tortona achter de tralies ontstond er een nieuwe dynamiek. Hij moest nu wel schuldig zijn, want als de penitenti er maar op los logen kon de zaak tegen de Napolitaanse camorra als een kaartenhuis ineen zakken. Zo gaan dingen: Portobello is een kleurrijke en relevante miniserie over hoe gemakkelijk een reputatie in justities papierversnipperaar kan belanden.
Wat moet je deze week kijken? Tips en achtergronden over boeiende films, series en tv-programma’s