Een ‘overwinning voor Big Oil’ volgens critici, de ‘grootste versoepeling van regels uit de geschiedenis’ volgens het Witte Huis zelf. Maar wat betekent president Trumps beslissing om de fundamenten onder het klimaatbeleid vandaan te halen voor het wereldklimaat?
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in klimaat en microleven.
Eén tiende graad aan opwarming extra, aan het einde van deze eeuw. Volgens de kleine lettertjes in het enkele maanden geleden verschenen ‘Emissions Gap Report’ van de Verenigde Naties is dat ruwweg wat je krijgt als de Verenigde Staten hun klimaatbeleid aan de wilgen hangen.
‘We zijn ervan uitgegaan dat de uitstoot van Amerika dan min of meer constant blijft’, zegt Michel den Elzen (Planbureau voor de Leefomgeving, PBL), een van de hoofdauteurs van het jaarlijkse VN-voortgangsrapport over het klimaatbeleid. En ja, één tiende graad mag dan weinig lijken, maar: ‘je moet dit zien in het licht van de 2,6 graad opwarming die we eind deze eeuw bij volledige implementatie van klimaatbeleid kunnen verwachten’, zegt Den Elzen.
Dat zit zo. De wereld heeft beloofd onder de 2 graden opwarming te blijven, en liefst onder de 1,5 graad, gemeten vanaf ongeveer 1900. Maar intussen ligt de wereld op koers voor 2,3 tot zelfs 2,8 graden opwarming, afhankelijk van hoe goed landen zich aan hun aangekondigde klimaatplannen houden.
In dat spel maakt elke fractie uit. Elke tiende graad erbij betekent immers meer risico op onomkeerbare ongelukken met de grote ijsmassa’s van Groenland en Antarctica, en meer ‘klimaatschade’, in de zin van hittegolven, overstromingen en natuurbranden, becijferde het IPCC al eerder.
Niet best dus als Amerika daar in zijn eentje een schep broeikasgassen bovenop doet. Vier jaar Trump: dat komt neer op een slordige 4 miljard ton uitstoot aan broeikasgassen in de dampkring extra, berekende klimaatplatform CarbonBrief al vorig jaar. Dat is zoiets als de jaaruitstoot van de hele EU, keer anderhalf.
Trump zette al eerder de bijl aan de wortel van het klimaatbeleid, door uit het klimaatverdrag van Parijs te stappen en de ‘Inflation Reduction Act’ te schrappen, de Amerikaanse duurzaamheidswet. Vorige week kwam daar bij wat volgens Trump en zijn aanhang zelf de genadeklap is: een streep door de zogeheten ‘endangerment finding’ (‘gevaarbevinding’), de juridische vaststelling dat CO2 en vijf andere broeikasgassen schadelijke luchtvervuiling zijn, net als koolmonoxide, roet of zwaveldioxide. Gassen die je dus aan banden moet leggen, om de volksgezondheid te redden.
Maar tegenstanders brengen daartegenin dat het effect van CO2 heel anders is dan van ‘gewone’ luchtvervuiling, alleen al omdat je CO2-houdende buitenlucht gewoon kunt inademen en de gezondheidsschade (via bosbranden of hittegolven) indirect ontstaat. Een kritiek, die Trump nu uitspeelt – leunend overigens op jarenlange stille voorbereiding door enkele Republikeinse advocaten, onthulde de New York Times.
Voor de eerdere klimaatdoelen van de VS zijn de gevolgen in elk geval rampzalig. De VS is met een slordige 5,9 miljard ton ‘CO2-equivalenten’ aan broeikasgassen nu al uitstoter nummer twee van de wereld, na China. De uitstoot moest eigenlijk naar zo’n 2,5 miljard ton in 2035. Volgens het VN-rapport wordt dat nu zo’n 5 miljard ton.
Intussen stéég de Amerikaanse uitstoot vorig jaar juist, met 2,4 procent, blijkt uit een nieuwe analyse. Deels komt dat door de koude winter, de opmars van stroomvretende datacentra en cryptocurrencyfabrieken, en door de lage gasprijs. Maar gerust zijn de experts er niet op.
Den Elzen ziet in elk geval één lichtpuntje. ‘Een deel van het beleid dat in de VS wordt geschrapt, wordt gecompenseerd door wat er in China gebeurt’, constateert hij. Volgens een net verschenen analyse gaat de uitstoot van China nu al 21 maanden achtereen niet meer omhoog, maar juist omlaag.
Daar komt bij dat er van Amerika weinig groei in uitstoot meer valt te verwachten, denkt hij. ‘Amerika heeft al gepiekt in uitstoot. Het is geen India, waar de bevolking nog groeit en de economische bloei nog grotendeels vóór ons ligt’, zegt hij. Cijfers ondersteunen dat: in de VS is de uitstoot van broeikasgassen al sinds 2009 ‘ontkoppeld’ van economische groei. Het bruto binnenlands product groeit, terwijl de uitstoot juist dáált.
Zo zitten de VS met een hele generatie verouderde kolencentrales die aan vervanging toe zijn. Onder Trumps twee presidentschappen gingen zelfs méér kolencentrales dicht dan onder de ambtstermijnen van Biden en Obama, constateerde klimaatplatform CarbonBrief niet zonder ironie.
En ook in de VS zijn zon en wind de grote winnaars. In Amerika wordt met zowel zon als wind inmiddels meer stroom opgewekt dan met waterkracht, blijkt uit nieuwe cijfers. En er komt al jaren méér elektriciteit van duurzame opwekking dan van kolencentrales – domweg omdat zonne- en windparken goedkoper zijn. Een ‘zelf toegebrachte wond’, ‘economisch vreselijk’ en een ‘strategische fout’, foetert duurzaamheidsplatform Climate Home dan ook in een analyse over de beslissing van Trump om de endangerment finding te schrappen.
Niettemin is ook de stook van kolen, tegen de trend en de verwachting in, vorig jaar voor het eerst weer gestegen. Dat is ‘wel een issue’, signaleert broeikasexpert Detlef van Vuuren (PBL, Universiteit Utrecht). Want wie had er nu op een president gerekend die tégen de economische logica ingaat?
‘De irrationaliteit van dit soort dingen, zoals het afschieten van de endangerment finding, staat symbool voor het feit dat men bereid is zelfs veel macro-economische schade te accepteren voor het gewin van fossiele investeerders’, constateert Van Vuuren. Groei van kolenstook zit niet eens in de computermodellen waarmee onderzoekers zoals hij werken, legt hij. ‘En ik weet nog niet hoe we dat mee moeten rekenen.’
Anderen wijzen op de rol van de industrie. ‘Het is prima mogelijk dat bedrijven, omdat ze al miljarden dollars in duurzame technologie hebben geïnvesteerd, of het nu gaat om elektrische auto’s of emissiebeheersing in energiecentrales, dat zullen blijven doen’, aldus de New Yorkse klimaatpublicist Lisa Friedman in een podcast. ‘Maar de realiteit is dat we niet echt weten hoe de industrie zal reageren.’
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant