Tom van der Bruggen (1945-2026) | Kapla-bedenker Afgelopen weekend overleed de uitvinder van Kapla op tachtigjarige leeftijd in Nice. Met simpele, identieke ‘kabouterplankjes’ als speelgoed oogstte hij veel succes, mede omdat hij de onderwijswereld wist te overtuigen van de pedagogische waarde van de houtjes. Zo groeide Kapla uit tot een speelgoedimperium.
De bedenker van Kapla, Tom van der Bruggen, poseert tijdens een expositie in Parijs, in 2017.
Volgens de overlevering begon het allemaal eind jaren zestig tussen de brokstukken van een vervallen boerderij ergens in Zuid-Frankrijk. Tom van der Bruggen – in de twintig, werkloos, even „helemaal klaar” met Nederland – was gecharmeerd door het verval en dacht: hier wil ik een kasteel omheen bouwen. Maar hij miste het juiste modelmateriaal voor een maquette. Van der Bruggen, sowieso iemand die zaken graag op z’n eigen manier deed, besloot dan maar kleine plankjes te zagen uit grenenhout.
Het idee voor ‘kabouterplankjes’ – beter bekend als Kapla – was geboren. Van der Bruggen bracht ze op de markt en binnen een aantal jaar wist hij een speelgoedimperium te creëren. Kinderen over heel de wereld sloegen aan het bouwen met de rechthoekige plankjes – stuk voor stuk met de afmetingen 11,7 x 2,34 x 0,78 centimeter – om torens, huizen en wat de jeugdige fantasie maar voor mogelijk houdt, te laten verrijzen.
Of ze waagden in ieder geval een poging: welk kind uit de jaren tachtig, negentig of jaren nul herinnert zich niet het geluid dat de houtjes maakten op de vloer van het ouderlijk huis wanneer een bouwwerk onverbiddelijk instortte?
Van der Bruggen, die in het buitenland zou blijven wonen, werd schathemeltjerijk van de houtjes. Maar dat het zo’n succes zou worden, had hij misschien alleen zelf verwacht. Hij werd geboren in 1945 in Den Haag. „Een intelligent kind, maar geen goede leerling”, vertelde hij in 2016 aan het AD vanuit zijn nieuw aangekochte kasteel in de Dordogne. Hoewel hij het goed deed in de debat- en schaakclub, bleef hij op de middelbare school in elke klas zitten. Een theateropleiding in Wenen maakte hij niet af. Toen hij het niet meer kon opbrengen om geld te vragen aan zijn vader, die een psychiatrische praktijk bestierde, sliep hij een tijdje onder een brug in Parijs.
Maar toen was daar dus die reis door Frankrijk. Uiteindelijk zou het tot in de jaren tachtig duren voordat Van der Bruggens kabouterplankjes écht aansloegen bij het grote publiek. En dat terwijl dat juist de periode was dat steeds meer kinderen verknocht raakten aan de spelcomputers van Nintendo. Het succes kwam, vertelde Van der Bruggen, toen hij niet de speelgoedbranche, maar de onderwijswereld benaderde. „Vanaf het moment dat ik ging uitleggen dat het allemaal educatief zeer verantwoord was, kwam de verkoop op gang”, zei hij tegen het AD.
Want ga maar na: dankzij de identieke afmetingen is het relatief simpel om met de plankjes te bouwen – lijm is niet nodig. „Je komt al bouwende achter zo veel dingen, vooral bij Kapla. Omdat het bij een foute constructie instort. En je het dan beter moet maken.” Daardoor „leert [spelen met Kapla] doorzetten. Het leert geduld, concentratie en fijne motoriek.”
Al bekende Van der Bruggen dat hij het oorspronkelijk nooit zozeer voor de kinderen had bedacht. Hij vond het vooral zelf heel leuk. „Ik ben nog een kind”, zei hij op 72-jarige leeftijd tegen een verslaggever van NRC. „Ik speel graag.”
Zijn eigen speeltjes werden door de jaren heen overigens een stuk groter. Bij het dertigjarig bestaan van Kapla haalde het bedrijf een recordomzet van 9 miljoen euro en had Van der Bruggen zo’n 250 werknemers onder zich. Met het geld kocht hij behalve dat kasteel in de Dordogne een villa in Monaco („niet alleen vanwege de belastingen”) en een zeiljacht uit 1914.
Hoe had hij dat toch geflikt als simpele jongen uit Den Haag zonder opleiding? Van der Bruggen: „Ja, ik ben gewoon heel goed. Ik heb een kasteel gebouwd met mijn eigen handen. En ik heb ook wel een boek over architectuur dat ik veel opensla. Maar ik kan de computer niet aan- of uitzetten. E-mails worden voor mij afgedrukt.”
Van der Bruggen, die hartproblemen en diabetes had, overleed afgelopen weekend in Nice. Daar woonde hij tijdelijk met zijn vrouw om in november de eerste wereldwijde Kapla-galerie te openen. Want ook in tijden van TikTok, Roblox en Instagram blijft het houten speelgoed populair. Nog altijd horen talloze kinderen de kabouterplankjes kletteren op de vloer van het ouderlijk huis.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden