Nederlandse bedrijven voeren in rap tempo reorganisaties door. De stijgende kosten, economische onzekerheid, opkomst van AI en tegenvallende omzet zijn voor veel bedrijven reden om banen te schrappen. Het einde is nog niet in zicht, waarschuwen werkgevers.
"We zitten midden in een reorganisatieronde die twee jaar geleden is begonnen", zegt een woordvoerder van werkgeversvereniging AWVN. "We horen de zorgen vanuit onze achterban en zijn niet optimistisch. Het is nog lang niet afgelopen."
Hij verwijst daarbij naar ontslagen en faillissementen in de industrie en chemische sector, maar ook bij onderwijsinstellingen, de zakelijke dienstverlening en de financiële sector. Uitkeringsinstantie UWV ontving vorig jaar 355 meldingen van bedrijven die een reorganisatie hebben doorgevoerd. Dat is het grootste aantal in tien jaar.
"Bedrijven kijken naar de toekomst en spelen daarop in. Ze moeten concurrerend blijven en werken aan hun slagkracht. Dan kan een gezond bedrijf wel veel winst boeken, maar er moet ook fors worden geïnvesteerd. Daarbij is het ook van belang dat de kosten omlaaggaan en de productiviteit wordt verhoogd."
Veel bedrijven nemen dan ook hun personeelsbestand onder de loep. Zo verdwijnen er bij Heineken de komende twee jaar vijf- tot zesduizend banen geschrapt om de kosten verder te verlagen.
Het banenverlies komt boven op eerdere reorganisaties in de afgelopen jaren waarbij al miljarden werden bezuinigd. De bierbrouwer kan nog niet aangeven waar de ontslagen vallen. "Dat wordt de komende maanden of jaren duidelijk", zegt een woordvoerder.
Ook ING, ABN AMRO, ASN Bank en chipmachinefabrikant ASML voeren reorganisaties door waarbij duizenden werknemers hun baan verliezen.
Volgens Olaf van Vliet, hoogleraar economie aan de Universiteit Leiden, lijkt kostenbesparing een van de redenen waarom ondernemingen het mes in hun personeelsbestand zetten.
"Er zijn verschillende factoren die bedrijven ertoe doen besluiten om over te gaan tot reorganisaties. Dat zijn niet alleen de gestegen lonen. Na de coronacrisis was de arbeidsmarkt erg krap. Vermoedelijk zijn bedrijven toen erg terughoudend geweest met reorganisaties. Verder kan een reorganisatie ook betekenen dat processen op een andere manier worden georganiseerd."
De opkomst van kunstmatige intelligentie wordt door verschillende bedrijven genoemd als oorzaak. Dat is niet de hoofdreden voor de reorganisatieronde, meent Van Vliet.
"In de recent aangekondigde reorganisaties lijken ook andere factoren dan AI een rol te spelen", zegt de hoogleraar. "Kijk bijvoorbeeld naar ASML en Heineken. Uit de berichtgeving van deze bedrijven lijkt het bij ASML om een verandering in bepaalde managementlagen te gaan en bij Heineken speelt de dalende bierconsumptie een rol. Het lijkt er dus niet op dat medewerkers boventallig zijn geworden omdat hun werkzaamheden zijn overgenomen door AI."
Arbeidsmarkteconoom Ronald Dekker van onderzoeksbureau TNO laat weten dat reorganisaties bij beursgenoteerde bedrijven vooral bedoeld zijn om aandeelhouders tevreden te houden.
Dekker gaat dan ook niet mee in het verhaal dat vooral de loonkosten de reden zijn. "Ik vraag me af of dat zo is, aangezien we veertig jaar lang te maken hebben gehad met loonmatiging."
De arbeidsmarkteconoom meent dat alles begint met winst, rendement en dividendeisen van aandeelhouders. "Dat is van alle tijden. De geopolitieke en economische onrust spelen daar nauwelijks een rol in. Als bedrijven te maken krijgen met hogere kosten of de opkomst van AI, dan kan dat een reden zijn om voor te sorteren en aandeelhouders te laten zien dat hetzelfde werk met minder mensen gedaan kan worden."
Werknemers die ontslag boven het hoofd hangt, hoeven zich weinig zorgen te maken, meent de arbeidseconoom. "De situatie is minder somber dan zij misschien vrezen. Door de krapte op de arbeidsmarkt is hun kans op een nieuwe baan best groot."
Source: Nu.nl economisch