Een negatieve beoordeling op je werk of een scherpe opmerking van een collega: kritiek krijgen is zelden prettig. Toch is het onmisbaar als je wilt leren en groeien. Hoe ga je ermee om?
schrijft voor de Volkskrant over grote en kleine levensvragen.
Toen Hillary Clinton jaren geleden een kerk in Arkansas binnenliep om een toespraak te houden, moest ze via het middenpad naar voren lopen. Terwijl ze zich een weg baande tussen de kerkbanken, ving ze gefluister op. ‘Wat een lelijke jurk.’ Vier passen later hoorde ze iemand anders zeggen: ‘Wat een mooie jurk.’
Dat moment bleef haar bij vanwege het inzicht dat je nooit iedereen tevreden kunt stellen. Ze vertelt erover in een bijdrage aan het platform Masterclass. ‘Neem kritiek serieus, maar niet persoonlijk’, zegt ze. ‘Onderzoek of er een boodschap in zit die je kunt gebruiken, maar je mag niet toestaan dat het je uit het veld slaat.’
Veel mensen vinden het lastig om negatieve feedback te ontvangen. ‘Kritiek is een aanval op ons zelfbeeld dat we het liefst een beetje positief houden’, zegt Aukje Nauta, bijzonder hoogleraar organisatiepsychologie aan de Universiteit Leiden. ‘En dat roept allerlei pijnlijke gevoelens op, zoals schaamte en het idee dat we niet goed genoeg zijn.’
De eerste reflex is dan ook vaak wat psychologen flight or fight noemen. Nauta: ‘Mensen gaan in de verdediging, zetten de tegenaanval in of ze trekken zich terug en denken: zie je wel, ik kan ook niets.’
Toch kunnen we niet zonder feedback. Van rapportcijfers op school, instructies van een pianoleraar tot een yogadocent die je houding corrigeert: we ontwikkelen ons dankzij informatie over wat beter kan. ‘Feedback krijgen is de manier om je zelfkennis te vergroten’, schrijft Marieta Koopmans in haar boek Feedback: commentaar geven en ontvangen. ‘Het wijst je op blinde vlekken: gedrag waarvan je zelf niet doorhebt wat het effect is op anderen. Juist die inzichten zijn goud waard.’
Beter Leven
In de rubriek Beter Leven beantwoordt de Volkskrant, samen met experts, praktische vragen op het terrein van onder meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Zelf een vraag voor deze rubriek? beterleven@volkskrant.nl
‘Als mensen zich aangevallen voelen, luisteren ze vaak niet meer’, zegt Naomi Ellemers, hoogleraar sociale en organisatiepsychologie aan de Universiteit Utrecht. Uit onderzoek blijkt dat negatieve feedback de leermotivatie kan ondermijnen, juist omdat het ego wordt aangetast. Mensen haken af of sluiten zich mentaal af, waardoor ze minder goed verwerken wat er wordt gezegd.
Terwijl goed luisteren essentieel is. Wat wordt er precies gezegd? Waar gaat het concreet over? ‘Negatieve feedback ontvangen is óók een kwestie van nieuwsgierig zijn: waarom zegt deze persoon dit tegen mij op dit moment?’, zegt Nauta. ‘Stel vragen over wat die ander bedoelt en vraag naar voorbeelden.’
Kritiek ontvangen hoeft zeker geen eenrichtingsverkeer te zijn. Door te ‘papegaaien’, ofwel de boodschap van de ander kort samen te vatten, controleer je of je de boodschap goed begrijpt én dwing je de ander concreet te worden, aldus Nauta.
Goede feedback is specifiek en gaat over gedrag. Niet over de interpretatie daarvan. Het maakt nogal wat uit of je baas zegt: ‘Je bent altijd erg ongeïnteresseerd’ of ‘Tijdens vergaderingen kijk je vaak op je telefoon’. Het eerste gaat over identiteit en persoonlijkheid, het tweede over observeerbaar gedrag.
‘Kritiek die meer is gericht op moraliteit en de persoon komt harder aan dan kritiek gericht op competentie’, zegt Nauta. ‘We zien onszelf graag als moreel wezen, dus dat hakt erin.’
De ontvangende partij mag best kritisch zijn op hoe de negatieve feedback wordt overgebracht. ‘Het probleem is dat mensen het label ‘feedback’ vaak gebruiken voor iets wat niet aan de definitie voldoet’, zegt Ellemers. ‘Als een collega negatieve emoties afreageert, dan hoef je dat niet serieus te nemen.’
Waar moet goede feedback aan voldoen? ‘Feedback is bedoeld om iemands gedrag te verbeteren. Het is dus belangrijk om te doorgronden of iemand dit zegt om jou te helpen’, zegt Ellemers. Ten tweede moet feedback snel volgen op het gedrag waar het over gaat. ‘Het kan niet gaan op iets wat een jaar geleden is gebeurd.’ En tot slot: het moet duidelijk zijn wat de persoon in kwestie moet aanpassen.
Daarnaast is een veilige omgeving belangrijk. ‘Mensen durven pas fouten toe te geven als er ruimte is voor een herkansing’, zegt Ellemers. ‘Ze moeten niet het gevoel krijgen dat hun baan op het spel staat.’
‘Onthoud: de kritiek die je krijgt, zegt ook iets over degene die het geeft’, zegt Ellemers. Die gedachte kan helpen om het commentaar wat zachter te laten landen en het niet al te persoonlijk te nemen.
Maak een scherpe inschatting van de afzender, adviseert Clinton in Masterclass. ‘Iemand die dacht dat hij jouw baan had moeten krijgen, is misschien geen legitieme bron.’
Twijfel je of de kritiek terecht is? ‘Leg het voor aan mensen die het beste met je voorhebben’, adviseert Ellemers. Als meerdere betrouwbare mensen uit de omgeving voorzichtig aangeven dat er misschien een kern van waarheid in zit, dan is dat waardevolle informatie.
Kritische opmerkingen kunnen rauw op je dak vallen. ‘Je mag best zeggen dat je er even over wilt nadenken en er later op terugkomt’, zegt Ellemers. Door afstand te nemen voorkom je dat je vanuit emotie reageert.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant