Hij was de koning van de memorabele bijrollen, de Amerikaanse acteur Robert Duvall. Zwijgzame, moeilijke figuren die voor ingewikkelde keuzes staan. Zoals de consigliere uit The Godfather, zijn bekendste rol. Duvall overleed zondag op 95-jarige leeftijd.
schrijft voor de Volkskrant over film.
Vaak zat hij in een hoek van de kamer, half verscholen in het donker, zwijgend tot hem iets gevraagd werd. Een keurige, kalme advocaat. Toch was Tom Hagen, de door Robert Duvall gespeelde geadopteerde zoon uit de maffiafamilie Corleone in The Godfather, een sinistere figuur. Al was er geen sprake van een bloedband, aan zijn trouw aan de Corleones hoefde niemand te twijfelen.
Duvall, die zondag op 95-jarige leeftijd thuis overleed, zal altijd herinnerd worden als de stille consigliere uit de eerste twee Godfather-films. Zelf zag hij zijn rol als Tom Hagen niet als een waterscheiding in zijn carrière. Alle ophef rondom Frances Ford Coppola’s maffia-epos vond hij zelfs een tikje overdreven. Gevraagd of er ooit nog een film van het statuur als The Godfather gemaakt zou worden, antwoordde de acteur in 2022: ‘Waarom niet? Filmmaken is een kwestie van ‘actie’ en ‘cut’ roepen. Het verleden wordt te veel vereerd.’
In hetzelfde interview met het Amerikaanse filmvakblad Variety legde Duvall nog eens droogjes uit waarom hij niet terugkeerde in het laatste deel van Coppola’s Godfather-trilogie: ‘Geld.’ Al Pacino, die Michael Corleone speelde, zou drie of vier keer meer betaald krijgen dan hij, en dat verschil ging Duvall te ver. ‘No way. Je kunt hem twee keer zo veel betalen, maar niet drie of vier keer zo veel.’
Het tekent Duvall, een acteur die zonder concessies zijn pad volgde. Hij werd in 1931 geboren in San Diego, Californië, en leek aanvankelijk in de voetsporen te treden van zijn vader, een beroepsmilitair. Na twee jaar in het leger vond Duvall het wel genoeg. In 1955 trok hij naar New York om een acteeropleiding te volgen, waar hij James Caan, Dustin Hoffman en Gene Hackman als klasgenoten trof: een gouden generatie.
Na rollen in het theater en in televisieseries brak hij in 1962 door als filmacteur met To Kill a Mockingbird, Robert Mulligans fraaie verfilming van de roman van Harper Lee. Zijn optreden als de mysterieuze kluizenaar Boo Radley was kort maar indringend. Een paar scènes, helemaal aan het einde van de film, waren genoeg om het personage onvergetelijk te maken.
Zo zou het nog vaak in zijn carrière gaan. Duvall was de koning van de memorabele bijrollen, met als hoogtepunt zijn rol als officier Kilgore in Coppola’s Vietnamdrama Apocalypse Now – de man die graag de geur van napalm opsnuift in de ochtend. De legendarische Kilgore (ook zijn uitspraak ‘Charlie don’t surf’ werd een klassieker) was een amorele sadist, met veel precisie gespeeld.
Ook in filmklassiekers als The Chase (Arthur Penn, 1966), Bullitt (Peter Yates, 1968), M*A*S*H (Robert Altman, 1970), The Conversation (Coppola, 1974) en Network (Sidney Lumet, 1976) speelde Duvall bijrollen, naast sterren als Marlon Brando of Steve McQueen. Zijn status was er niet minder om. Hij stond te boek als een acteur die alleen al door zijn aanwezigheid gewicht verleende aan een film.
Langzaam maar zeker kwam er steeds vaker ook een dragende rol op zijn pad. Zo speelde hij in Tender Mercies (Bruce Beresford, 1983) de uitgerangeerde countryzanger Mac Sledge, een alcoholist die zijn leven weer op de rit probeert te krijgen. Het is een intrigerende hoofdrol die hem prompt een Oscar opleverde, de enige van in totaal zeven nominaties die werd verzilverd.
Duvall leek zich het prettigst te voelen onder een cowboyhoed, zoals in Tender Mercies. Hij had een duidelijke hang naar zwijgzame personages, vaak plattelanders die in een conflict terechtkomen. Lastige, onbuigzame kerels, die moeilijke keuzes moeten maken. Zo schreef en regisseerde hij de western Wild Horses, waarin hij een oudere veefokker speelt die een moordzaak onderzoekt. Een van de rollen waar hij zelf het meest trots op was, was die als de Texaanse veedrijver Gus McCrae in het vierdelige televisiedrama Lonesome Dove (1989).
Een andere Oscarnominatie kreeg hij voor zijn hoofdrol in het door hemzelf geschreven, geregisseerde en gefinancierde drama The Apostle (1997). Het is een prachtige, verontrustende film over een Texaanse dominee die ontdekt dat zijn echtgenote vreemdgaat. Hij slaat zijn rivaal in een coma, vlucht en probeert zichzelf (en zijn religieuze overtuiging) opnieuw uit te vinden. Een film zonder helden, zoals Duvall ze vaker uitzocht.
Wat hem vooral interesseerde, was de psychologie van het onbedoelde kwaad. Veel van zijn personages belanden tegen wil en dank op het slechte pad. Dat geldt ook voor de kluizenaar uit de film Get Low (2009), waarin Duvall voor het eerst in lange tijd weer eens een hoofdrol had. Het is een man met een geheim, terughoudend gespeeld, met het kenmerkende mysterie dat alleen Duvall kon oproepen. Hij was nooit een acteur van grote gebaren, maar zocht het eerder in een snelle, spottende blik, een kleine opleving in de diepliggende ogen.
In zijn privéleven leek hij ook gesloten en eigenzinnig. Hij liet er weinig over los, vertelde soms in interviews dat hij nauwelijks vrienden had (‘mijn begrafenis wordt vast niet druk bezocht’, zei hij ooit) en hield zich in elk geval ver van het sociale leven in Hollywood. Liever bleef hij op zijn ranch in Virginia. Als hij werkte, nam hij geen blad voor de mond; hij kwam regelmatig met filmmakers in conflict. Daarover zei hij in 2014 in Interview Magazine: ‘Regisseurs zeggen vaak dat acteurs lastig zijn om mee te werken. Maar dacht je dat zij zo makkelijk zijn?’
Een van Duvalls laatste films was het sportdrama Hustle (2022), waarin hij een geliefd eigenaar van een basketbalteam speelt. De man, baas van een door Adam Sandler gespeelde basketbalscout, overlijdt al voor het verhaal goed en wel begonnen is. Toch blijft hij van invloed op de ontwikkelingen, alsof zijn geest over de film waakt. Typisch een Duvall-rol: kort, zonder veel woorden, maar altijd indrukwekkend. Na afloop blijf je hem missen.
Source: Volkskrant