Als symbolen van het Oekraïense verzet moest hij wel de oud-bokskampioenen en broers Volodymyr en Vitali Klytsjko portretteren. Zo dacht schrijver en journalist Maurits Chabot. Totdat hij het roer omgooide voor zijn boek Dan zien we dezelfde sterren.
is media- en cultuurredacteur van de Volkskrant.
Maurits Chabot maakte zeven jaar geleden met tv-programma Andere Tijden Sport een documentaire over moedige Joodse boksers tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hij zag het in 2023 helemaal voor zich: hij wilde een verhaal maken over de Klytsjko-broers, die roem en rijkdom in het buitenland vergaarden met hun bokstalent, en hun terugkeer naar Oekraïne, om zo iets voor hun vaderland te betekenen. Vitali doet dat als burgemeester van Kyiv. Volodymyr probeert sinds de Russische invasie van Oekraïne in 2022 in het Westen onvermoeibaar steun voor Oekraïne te vergaren.
Het liep anders dan Chabot had bedacht. In Kyiv hoorde hij verhalen over de vermeende corruptie van de broers en hun mogelijke banden met de onderwereld. Hij verlegde zijn aandacht naar de minder bekende helden - de gewone Oekraïense mannen, vrouwen en idealistische buitenlanders die alles opofferen om het land uit Russische handen te houden.
Over deze mensen schreef Chabot het boek Dan zien we dezelfde sterren, een verslag van zijn vele reizen naar Oekraïne, deels met Protect Ukraine, een stichting die hulpgoederen levert aan Oekraïense legereenheden, opgezet door de Nederlandse schrijver Jaap Scholten.
Je vertrok naar Kyiv voor de gebroeders Klytsjko, maar eindigde in de modder bij onbekende soldaten. Wanneer besefte je dat hun verhaal urgenter was?
‘Mijn oorspronkelijke plan was een klassieke zoektocht naar twee iconen: de boksende broers die in het buitenland multimiljonair werden en terugkeerden om hun land te verdedigen. Ze leken me een geweldige pars pro toto voor het Oekraïense verzet.
‘Maar in Kyiv begon dat beeld te kantelen. Ik voelde een moreel ongemak: ik kwam meer te weten dan ik wilde opschrijven. Dan is de vraag: ga je nationale helden kritisch bevragen, terwijl ze in een existentiële oorlog zitten en zich dagelijks moeten verweren tegen alles wat Poetin op ze afvuurt? Het voelde niet als het urgentste verhaal.
De verhalen die me wél bijbleven, kwamen van onbekende mensen. Vrouwen in een klooster die in het geheim camouflagenetten weven, of een jonge vrouw die in een badkuip schuilt tegen bombardementen omdat ze geen kelder heeft. Geleidelijk verschoof het zwaartepunt van de boksende burgemeester naar mensen als een risicomanager van de Alpha Bank, die nu in de modder ligt en beslist wie welke wapens krijgt. Ik kwam voor de broers, maar ik stuitte op de werkelijke oorlog.’
Je reisde met de stichting Protect Ukraine mee. Hoe was de overgang van observerend journalist naar ‘sympathisant van het verzet’?
‘Het begon toen een vriend informeerde of ik een rijbewijs had, hij vroeg me mee te gaan met een konvooi van Protect Ukraine. Je wordt erin gezogen. In het militair hospitaal in Kyiv zag ik de ‘kapotte mannen’, en artsen die rennen om ze weer in elkaar te zetten. Dat boorde een diep activisme aan. Schrijven volstond niet meer, ideeën waren niet genoeg. Ik denk dat ik geleidelijk veranderde van observator die louter wil vastleggen naar een sympathisant van het verzet.
‘Daarbij speelt een vicieuze cirkel van schuld een grote rol. Iedereen in deze oorlog voelt dat hij te weinig doet: de thuisblijvers voelen zich schuldig tegenover de mensen in Oekraïne, de mensen in de achterhoede voelen zich schuldig dat ze niet aan het front zijn, en de frontsoldaten voelen zich schuldig omdat zij nog leven terwijl hun maten zijn gesneuveld.’
In je boek beschrijf je incidenten in Oost-Duitsland die symbool staan voor de afbrokkelende steun in het westen voor Oekraïne.
‘In Oost-Duitsland, in gebieden waar de extreemrechtse partij AfD groot is en de steun voor Rusland soms zichtbaar is, hebben we hachelijke momenten beleefd. Onze konvooien, herkenbaar aan stickers, werden door vrachtwagens met 130 kilometer per uur richting de vangrail gedrukt. We kregen te maken met scheldpartijen en middelvingers bij tankstations. We reden door ontevreden land.
‘Maar het ging verder dan intimidatie: er waren sabotageteams actief. We hebben meegemaakt dat wielbouten waren losgedraaid of banden lekgestoken. Volgens veiligheidsinstructies moesten we elke ochtend onder de auto’s kijken of er geen AirTags waren geplaatst om ons te volgen. Dat maakt de dreiging tastbaar, ook duizenden kilometers van het front.’
Wat hoop je dat lezers uiteindelijk meenemen uit je boek over de noodzaak van solidariteit met Oekraïne?
‘Ik hoop misschien vooral dat mensen niet in lethargie vervallen. Bij grote geopolitieke conflicten dacht ik dat je als individu machteloos bent, maar dat is niet waar. Jaap Scholten begon in zijn eentje Protect Ukraine, zijn eenmansactie is inmiddels uitgegroeid tot een veelomvattende stichting met honderd vrijwilligers. Als één iemand na het lezen van mijn boek besluit iets te doen, is het doel al bereikt.
‘Daarnaast wil ik laten zien dat het juist heel normale mensen zijn – timmermannen, taxichauffeurs, schrijvers – die, aan de rand van ons continent, nu de grens van onze democratie bewaken. Het zijn niet de onaanraakbare iconen die ik zocht in Kyiv, maar gewone mensen die buitengewone dingen doen.’
Maurits Chabot: Dan zien we dezelfde sterren. Thomas Rap; 224 pagina’s; € 24,99.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant