is journalist, ondernemer en columnist van de Volkskrant.
Daar gáán we weer. Vorige week schreef Bernice Franssen, adjunct-directeur van De Nationale Denktank, een netwerkorganisatie voor jong talent, een opiniestuk in deze krant. Alsof we er niet al 25 jaar onze oren naar laten hangen, roept zij op tot nóg meer compassie voor het radicaal-rechtse gerochel. ‘Wil ik gelijk hebben, of wil ik dat er werkelijk iets verandert?’, aldus de zoveelste agent van de toonpolitie.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Ze citeert de 19de-eeuwse Deense filosoof Søren Kierkegaard, u kent hem wel. Franssen heeft toevallig al zijn werken gelezen en schrijft dat als je iemand echt wil helpen, je hem eerst ‘moet vinden waar hij is’. Dat vraagt om een vorm van ‘zelfvernedering’; je moet bereid zijn ‘af te dalen’ naar de wereld waarin de ander leeft.
Beetje elitair, maar vooruit, daar ga ik. Afgedaald in de wereld van Franssen zie ik allereerst dat in haar betoog niet alleen een zeer dode Deen, maar ook vijf obscure politicologen en psychologen worden opgevoerd. Die kluiven clichés af over compassie als ‘het meest radicale middel om de kloof tussen andersdenkenden te overbruggen’. Zoals u weet werden de nazi’s verslagen door geallieerde redelijkheidsregimenten, dialoogdivisies en compassiecommandanten.
Iemand moet de cyclus doorbreken, aldus Franssen. Elitair én een valse balans; die ‘cyclus’ suggereert immers een wisselwerking en gedeelde verantwoordelijkheid. In werkelijkheid is het echter uitsluitend extreemrechts dat onze democratie wil slopen, mensen wil deporteren en de vrijheid van meningsuiting wil afschaffen. Het door haar gebruikte ‘andersdenkenden’ is ook al zo’n rode vlag: extreemrechts is niet andersdenkend maar niet-denkend.
In een volgende holle frase vraagt Franssen om een respectvolle dialoog en een gedeelde poging om het probleem te begrijpen. Die platitude wordt nooit concreet gemaakt. Moet de overheid bij het electoraat langs voor urenlange gesprekken? En hoe bewijs je dat je ‘echt geluisterd’ hebt? Ik luister voortdurend naar domrechts geklets, er is immers geen ontkomen aan. Maar wat nou als ik vooral racisme, egoïsme en leugens hoor? Heb ik dan niet (goed) geluisterd? Wat denkt Franssen precies dat compassie met fascisten oplevert?
Franssen heeft ongetwijfeld goede bedoelingen, maar haar kleuterspeelzaalwijsheden werken niet op macroniveau. Kierkegaard was een theoloog, die had het over het één-op-één helpen van mensen. Compassie is niet het antwoord op een electoraat van miljoenen die zelf geen compassie op kunnen brengen voor iedereen die er anders uitziet dan zij. In tegenstelling tot wat Franssen lijkt te impliceren is de meerderheid van het extreemrechtse electoraat arm noch zielig.
Als je mensen serieus wil nemen, moet je ook hun niet mis te verstane kwaadwilligheid serieus nemen. Dat vinden zachtaardige mensen moeilijk, waardoor zij kiezen voor paternalisme en misplaatst begrip voor misplaatst slachtofferschap. Maar als Donald Trump of Geert Wilders een vervelende jeugd hebben gehad, is dat alleen voor hun therapeut relevant; op dat microniveau hoort compassie thuis. Ondertussen moeten wij op macroniveau dealen met de politieke realiteit van hun fascisme. Daarvoor heb je moraliteit en strijdlust nodig, waarover Franssen spreekt alsof het iets vies is.
‘Omdat redelijkheid bij fascistoïde of autoritaire overtuigingen verloren lijkt, pleiten velen ervoor ‘vuur met vuur’ te bestrijden’, schrijft Franssen. Wat nou ‘lijkt’? Kent Franssen soms een redelijke fascistische overtuiging? En weer die valse balans; is het scherp bewaken van een democratische grens hetzelfde als het scherp uithollen daarvan? Nee, natuurlijk niet. ‘Wanneer we vuur met vuur bestrijden, verbranden we ons allemaal’, zo sluit Franssen af. Dat zal best. Maar in de strijd tegen vijanden van onze democratie gaat het er niet om dat we brandwonden vermijden, maar dat we winnen.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant