Bloemen Rond Valentijnsdag begint het seizoen voor bloementelers en -handelaren. Miljoenen rozen, tulpen en violen gaan over de toonbank. Maar de sierteeltsector staat onder druk.
Medewerkers verwerken bloemen in de veilinghal van Royal FloraHolland in Aalsmeer. De bloemenveiling heeft het druk in aanloop naar Valentijnsdag.
Tweehonderd kopers zitten online klaar, in Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Italië, Frankrijk en Nederland. Op het scherm van de veilingmeesters in Aalsmeer is te zien dat de kopers om beurten toeslaan. De veilingmeester brengt haast elke seconde weer een partij bloemen in – hij somt de teler op, de soort en de hoogte.
Per partij tikt de klok af, van zeventig cent (per bloem) naar vijftig, veertig, dertig, stop! Een gegadigde heeft gedrukt op ‘kopen’. Meteen daarna klikt de klok alweer voor de volgende partij: blauwe rozen uit Ecuador. En zo zijn er 1.800 transacties per uur.
Het gaat dezer dagen om rozen, rozen en nog eens rozen, vertelt veilingmeester Erik Wassenaar in de vroege ochtend op de reusachtige veiling van Royal Flora Holland. De aanloop naar Valentijnsdag, 14 februari, is de start van het bloemenhoogseizoen, dat zal duren tot de zomer. Voor Vrouwendag, 8 maart, is de vraag groter dan voor Moederdag, die niet in elk land op dezelfde dag valt. Maandag had Royal Flora een eerste piek, en toen werden hier 85 miljoen bloemen geveild.
De meeste rozen, 80 procent, komen van kwekers uit Kenia en Ethiopië. Wassenaar: „Prima kwekers, ik ga er zelf elk jaar kijken.” De rozen komen binnen via Schiphol, worden in Aalsmeer geveild en gaan dan per vrachtauto naar groothandels in heel Europa.
Het is vier graden in het koelcentrum, waar de geur van bloemen hangt. Honderden karretjes met duizenden bloemen rijden af en aan. Het oogt chaotisch, maar de medewerkers zijn volgens Wassenaar „goed getraind” en weten precies waar ze heen rijden.
Over de logistiek van de veiling is goed nagedacht. Eerst worden de massabloemen – de „grote kleuren”, zoals rood en wit – verhandeld, vanaf 5 uur ’s ochtends. „Daar zit snelheid in”, zegt Wassenaar. ’s Middags zijn ze al in Nederlandse bloemenzaken en supermarkten te koop. In andere landen komen ze de volgende ochtend vroeg aan, duizenden vrachtauto’s doen elke dag de veiling aan. Als die massabloemen, de bulk, allemaal zijn verkocht, worden de exclusievere bloemen geveild.
De veilinghal in Aalsmeer.
De veiling is eigendom van de kwekers, 3.200 in totaal, uit binnen- en buitenland. De coöperatie heeft ‘hubs’ in Aalsmeer, Rijnsburg, Naaldwijk en Eelde – in totaal werken er zo’n 3.300 mensen. Zou het niet simpeler en minder milieubelastend zijn de bloemen rechtstreeks van Kenia, of zeg Heerhugowaard, naar de koper te vervoeren?
Zulke directe handel is er wel, vertelt Wassenaar, van kweker naar groothandel. Maar deze marktplaats is tegelijk essentieel voor de prijs en dus het voortbestaan van de kwekers, legt hij uit: hier ontstaat een marktprijs. „Heel lang geleden speelden de bloemenkopers de kwekers tegen elkaar uit. Dan gingen de kopers van erf naar erf en boden ze steeds lager voor soortgelijke bloemen.” Dat kan niet meer: via de veiling bieden op een partij bloemen staat op één en hetzelfde moment open voor alle gegadigden die hebben ingetekend. Wie zijn concurrenten het snelst af is, is de koper.
De kweek van rozen heeft zich goeddeels naar Afrika verplaatst. De sierteelt die nog wel in Nederland is gebleven – goed voor 7 miljard euro aan export en één miljard euro binnenlandse afzet – staat onder druk. De teelt moet duurzamer, willen politiek en samenleving, de regels voor gebruik van pesticiden worden strenger. Potgrond wordt duurder, net als de plastic potjes waarin alles geteeld wordt. De lonen stijgen, de verzekeringspremies ook.
En in het coalitieakkoord van het nieuwe kabinet stond ook nog dat de btw op sierteelt van 9 naar 21 procent gaat. Een „drama” voor de sector, zeggen ze bij Royal Flora Holland. „Mensen zullen minder Nederlandse bloemen kopen, de omzet zal dalen en daardoor verdwijnen 2.400 van de 65.000 banen in de productie, groothandel en detailhandel”, verwacht de woordvoerder van Royal Flora. Pijnlijk is dat de Tweede Kamer afgelopen november nog een motie voor btw-verhoging wegstemde en het nu opnieuw wordt voorgesteld.
Bloementelers gebruiken al veel minder pesticiden dan vroeger, zegt veilingmeester Erik Wassenaar. Hij werkt hier inmiddels 42 jaar. Hij legt uit dat bloemen gekruist zijn om ze resistent te maken tegen veel soorten ziektes en plagen. Daarnaast worden meer biologische middelen gebruikt om insecten en andere beestjes te weren, waardoor minder chemische gewasbescherming nodig is. Dat gebeurt ook in Kenia, Ethiopië, Colombia en Ecuador, de grote concurrenten van Nederland.
Toch meldde de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) onlangs dat bij onderzoek van geïmporteerde rozen resten van beschermingsmiddelen waren aangetroffen. Te weinig om de gezondheid van de consument te bedreigen, maar genoeg om personeel dat er elke dag mee werkt te waarschuwen. Royal Flora Holland heeft duidelijke voorschriften, zegt de woordvoerder, om de veiligheid van medewerkers te waarborgen.
Jeroen Boots weet alles van de toegenomen druk op kwekers. ‘Pluk de Dag’ heet zijn kleine kwekerij in een bocht van de rivier Kromme Mijdrecht in De Hoef. Hij loopt al 35 jaar tussen de violen en geraniums, zes dagen in de week, en het verveelt hem geen moment. „Kijk deze violen!”, roept hij enthousiast bij rijen potten met gekleurde viooltjes. Hij heeft ze vorig najaar geplant, zoals hij dat elk najaar doet. In de weekenden komen klanten uit de wijde omgeving bloemen kopen in de kas op het kleine erf.
Ook zijn bedrijf moet het, qua omzet, vooral hebben van deze periode. En al heb je maar „twee regenachtige weekenden in het voorjaar”, je ziet het terug in een lagere omzet. In de zomer valt sowieso alles stil. Boots: „Vrouwen bloot, handel dood, zeggen wij in de bloemen- en plantenhandel.” Vaste klanten, zoals groothandels, heeft hij ook.
Ook zijn bedrijf is in de loop der jaren milieubewuster gaan werken. Zijn kassen verbruiken niet onnodig veel stroom om de boel op te warmen. Boots heeft zonnepanelen op het dak en bovendien: zijn geraniums zijn zo veredeld dat ze al floreren bij 12 graden. Koeler dan vroeger. Waar is die kas dan voor nodig? „Die beschermt tegen regen, sneeuw, hagel en wind.”
Verdient hij veel met zijn vak? „Het is geen vetpot.” Zijn vermogen zit in de halve hectare grond en het huis. Zijn vrouw helpt nog vaak in de kas, de tienerkinderen niet meer. „Die hebben andere ambities.” Hij heeft een mooi vak, vindt Boots, want zijn klanten zijn „altijd blij”. En hij voelt zich er thuis. Hij koos als jonge man voor de sierteelt, zijn ouders hielden op deze plek vee.
Op dit moment plant hij geraniums, die van half april tot eind juni bloeien. Hij krijgt vandaag assistentie, van één Poolse uitzendkracht. „Een pittig type.”
Elk jaar komen controleurs van de NVWA kijken of Boots pesticiden op de juiste manier gebruikt en geen illegale middelen inzet. Dat is begrijpelijk, maar het veroorzaakt veel administratie, zegt Boots. „Ieder grammetje kunstmest dat ik gebruik, moet ik noteren. Als ik pesticiden spuit, wat ik zo min mogelijk doe, moet ik opschrijven hoeveel millimeter, wanneer en op welke plant.”
Vroeger, vertelt hij, spoot hij gewoon alle planten onder. Dat doet hij al lang niet meer. „Als we luis zien op een plant, spuiten we alleen in díé hoek. Zo’n flesje van Bayer is superduur, dat kost al 400 à 500 euro. Alleen al om díé reden gaan we dus spaarzaam mee om.”
Fungiciden, tegen schimmels, móét hij gebruiken in de hele kas, vertelt Boots. Tegen schimmels is niet op een natuurlijke manier op te boksen. Overigens zit op geïmporteerde bloemen, met name uit Kenia en Ethiopië, meer chemische gewasbescherming dan op Nederlandse, zegt Boots. Volgens Royal Flora Holland valt het met dat buitenlandse gif wel mee . „Er zitten andere middelen op, en de dosering daarvan is laag. Want het uitgangspunt is in alle landen hetzelfde: het middel moet veilig zijn voor mens, milieu en dier.”
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen