Na een jaar waarin Trump als een ‘sloopbal’ door de wereld raasde, blijkt op de veiligheidsconferentie van München dat Europa zich snel aanpast aan de ‘nieuwe realiteit’ – en van de nood een deugd maakt.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
De trans-Atlantische relatie heeft ruwe zeeën gekend, en een argeloze bezoeker van de grote jaarlijkse veiligheidsheidsconferentie in München zou ditmaal – kort na ‘Groenland’ – wellicht dezelfde verbeten debatten verwachten als vorig jaar, toen vicepresident JD Vance de Europeanen hard aanviel. Of als in 2003, toen Europeanen en Amerikanen het in de aanloop naar de Irakoorlog met elkaar aan de stok kregen.
Toch is de sfeer dit keer anders onder de aanwezige westerse veiligheidselite en wereldleiders. Na een jaar Donald Trump, die in het rapport van de organisatoren ‘een sloopbal’ van de internationale orde wordt genoemd, valt er onder Amerika’s bondgenoten een combinatie van berusting en vechtlust over de ‘nieuwe realiteit’ te proeven. De oude regels lijken niet meer te gelden en nieuwe worden dagelijks geschreven, deels met bloed.
In die wereld moet Europa een nieuwe rol vinden, en dat besef is alom aanwezig. Alles ist vorbei. Althans, wat de emoties en illusies aan Europese zijde betreft. Wat blijft, zijn harde veiligheidsbelangen, aan beide zijden van de oceaan, die samenwerking dicteren. Dat geldt ook voor de al vier jaar durende grote oorlog in Europa en de beoogde beëindiging daarvan. Daarover lopen de meningen en daden van Trumps Amerika en Europa uiteen, waardoor het steeds meer moeite kost een gezamenlijk standpunt te bereiken.
De VS azen op een akkoord dit voorjaar, Oekraïne wil dat ook en lijkt bereid ver mee te buigen, maar wel onder strikte voorwaarden dat na een akkoord Rusland op afstand gehouden wordt, ook door Amerika. Maar de veiligheidsgaranties zijn nog steeds niet hard genoeg. En bovendien: Moskou staat nog in volle oorlogsstand. De weg vooruit staat zaterdag op de agenda in München.
Vrijdag is het de Duitse bondskanselier Friedrich Merz die zegt dat Europa in die nieuwe wereld ‘zijn belangen en waarden’ kan behouden ‘als we gezamenlijk optrekken’. Hij spreekt over ‘een sterke Europese pijler’ in de Navo, en Europa dat een ‘mondiale speler moet worden met zijn eigen veiligheidsstrategie’. Hij toont begrip voor Europeanen die ‘vragen dat we nu meteen Amerika afschrijven als partner’, maar noemt dat niet realistisch.
Applaus krijgt Merz als hij spreekt over de noodzaak van een ‘nieuw trans-Atlantisch partnerschap’ en de kloof die is ontstaan tussen Amerika en Europa. ‘De cultuuroorlog van Maga in de VS is niet de onze. Wij geloven niet in handelstarieven en protectionisme, maar in vrijhandel. Wij houden vast aan klimaatafspraken en de Wereldgezondheidsorganisatie omdat we ervan overtuigd zijn dat mondiale uitdagingen alleen gezamenlijk kunnen worden opgelost.’ Toch blijft samenwerking nodig. ‘Onderdeel zijn van de Navo is niet alleen in ons voordeel, maar ook dat van de Verenigde Staten.’
Een bijeenkomst van Navo-ministers van Defensie, donderdag in Brussel, gaf al een voorproefje hoe de Amerikanen dat nieuwe trans-Atlantische partnerschap interpreteren. Met een zekere luchtigheid accepteerden de bondgenoten dat hun Amerikaanse collega Pete Hegseth afwezig was – wat tot voor kort als doodzonde gold. De topfunctionaris die wel naar Brussel kwam, Elbrige Colby, is een van de architecten van de herschikking van Amerikaanse macht in de wereld. De VS moeten zich meer op het westelijk halfrond en Azië richten, zei hij, maar stabiliteit in Europa blijft van groot belang voor de VS. Goed dus dat de Europeanen nu echt investeren en zich voorbereiden om de verdediging van Europa meer in eigen handen te nemen, met Amerika als achtervang (vooral nucleair). ‘Navo 3.0’ noemt hij dat.
Rouwverwerking gaat snel, als je veiligheid in het geding is. De Europeanen en Canadezen passen zich opvallend snel aan en proberen van de nood een deugd te maken: door Trumps optreden als olifant in de porseleinkast trekken ze nu opeens de vergaande conclusies over hun verantwoordelijkheid in de veranderende wereld waar ze tientallen jaren voor terugdeinsden.
In die zin is er een wrange parallel met een ander historisch scharnierpunt: de jaren na de Tweede Wereldoorlog, toen de VS de Europeanen tot meer samenwerking dwongen. Trump doet, gewild of ongewild, hetzelfde. Met het grote verschil dat toen juist een waardengemeenschap werd gesmeed en een wereldordening gebouwd, terwijl de Europese noodverbanden nu worden gelegd vanwege de overtuiging dat die waardengemeenschap en ordening zijn weggevallen.
Dat het Navo-lidmaatschap ook keiharde Amerikaanse belangen blijft dienen (en niet slechts een gunst is aan Europeanen), wordt behalve door Merz ook onderstreept in een brief van Amerikaanse oud-ambassadeurs en generaals die bij de Navo gediend hebben, onder Democraten én Republikeinen. Ook het Democratische smaldeel in de Amerikaanse delegatie in München (de grootste ooit, wat als positief signaal wordt opgevat) roert zich in de discussie en roept Europa al enige tijd op tot een rechte rug tegenover Trump en minder Ruttiaanse vleierij.
Trumps buitenlandminister Marco Rubio geeft ook een signaal af door ná München door te reizen naar twee EU-outcasts: de Slowaak Robert Fico en de Hongaar Viktor Orbán. Voorafgaand aan zijn toespraak in München zaterdag, refereert ook Rubio aan een nieuwe realiteit. ‘De wereld verandert heel snel. De oude wereld is weg. We leven in een nieuw geopolitiek tijdperk en dat vraagt van ons allemaal te onderzoeken hoe dat eruitziet en wat onze rol daarin zal zijn.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant