Twintig actievoerders van Greenpeace hebben donderdagochtend Lelystad Airport bezet, en zitten er vrijdagochtend nog steeds. Ze protesteren tegen het voornemen van het nieuwe kabinet de luchthaven te openen voor militaire vliegtuigen én vakantievluchten, een geitenpaadje van de VVD.
is economieredacteur. Hij schrijft over de energietransitie.
Met speels gemak legt Greenpeace donderdag in het ochtendduister een hele luchthaven stil. Zodra een bewaker rond 7 uur zijn ronde heeft gemaakt, stoppen zes busjes voor het hoofdgebouw van Lelystad Airport. Twintig mensen in rode overalls stappen uit en blokkeren de schuifdeur.
Twee vliegveldmedewerkers houden de stoet nog even tegen, maar na een paar vriendelijke woorden breekt het team door. In kratjes torsen zij de essentialia mee voor een ‘zo lang mogelijke bezetting’. Naast eten, dekens en wc-rollen zijn dat ook fietssloten, sjorbanden en stokken om het pand te vergrendelen.
Terwijl binnen in de vertrekhal de koffie en havermelk worden uitgestald op een balie, hangt het klimteam van de milieugroep buiten over de volle breedte van het gebouw een spandoek op: ‘Zet een streep door Lelystad Airport.’
Meer dan dertig jaar geleden kocht Schiphol het vliegveld in de Flevopolder als toekomstige uitbreidingslocatie. En al bijna twintig jaar woedt er een felle politieke en juridische strijd om het open te stellen voor grootschalige luchtvaart.
Anticiperend op een overwinning bouwde Schiphol een terminal die jaarlijks zo’n 6,7 miljoen vakantiegangers zou moeten verwerken. Zes jaar na oplevering is die nog altijd ongebruikt. Een handjevol zakenreizigers vliegt dagelijks via het door Greenpeace bezette gebouw, verder zijn er les- en medische vluchten.
Maar Lelystad Airport ruikt kansen. In hun coalitieakkoord schrijven D66, VVD en CDA namelijk dat het vliegveld ‘in gebruik wordt genomen’ als luchtmachtbasis. ‘En voor civiel medegebruik’, waaronder ‘initieel’ tienduizend vliegbewegingen voor vakantievluchten. Al eist de coalitie wel dat dit alleen kan als in Lelystad ‘aan alle wettelijke vereisten is voldaan’, waaronder ‘een natuurvergunning’.
‘Blij dat Lelystad eindelijk open kan als volwaardige passagiersluchthaven, in combinatie met de stationering van F-35 straaljagers’, juichte bestuursvoorzitter Jan Erkens over het coalitieakkoord. Hij verwacht dat de eerste vakantievluchten al in 2027 vanaf Lelystad zouden kunnen vertrekken.
Dat is een conclusie waar veel deskundigen van opkijken. Want als alle wettelijke vereisten ook in acht worden genomen, dreigt een slepende procedure, voorspelt onder meer Kars de Graaf, hoogleraar bestuursrecht en duurzaamheid te Groningen. ‘Een natuurvergunning is in Nederland op dit moment notoir lastig te verkrijgen. Als die al wordt afgegeven, zullen er ongetwijfeld nog ingewikkelde rechtszaken over gevoerd worden. Dat kan eenvoudig een kwestie van jaren worden.’
Afgelopen jaren zijn de juridische valkuilen al lang en breed duidelijk geworden. De opening van het vliegveld stuitte op stikstofwetgeving. Lelystad dacht de stikstofschade te compenseren door een aantal boeren uit te kopen. Maar die route is afgesloten nu de Nederlandse rechter stelt dat compenseren van natuurschade pas kan nadat is aangetoond dat de natuur aan het herstellen is.
Onder het demissionaire kabinet werd al duidelijk via welk geitenpaadje de VVD, de provincie Flevoland en Schiphol het vliegveld toch hopen te openen. Door op Lelystad een luchtmachtbasis te openen voor zeventien tot twintig straaljagers (4.600 starts en landingen per jaar) is mogelijk sprake van een project dat moet worden uitgevoerd vanwege ‘dwingende redenen van groot openbaar belang’.
Zulke projecten kunnen onder strikte voorwaarden zwaarder wegen dan het natuurbelang. Tegelijkertijd stelt de provincie Flevoland dat ze alleen aan zo’n luchtmachtbasis wil meewerken als er ook ruimte komt voor vakantievluchten.
Hoogleraar Kars de Graaf bestempelt die hele procedure als wankel en langdurig. ‘Want je moet dan aantonen dat er geen alternatief is, het belang inderdaad heel groot is en je moet zeker stellen dat natuurschade is gecompenseerd.’ Als dat al lukt voor de straaljagers is daarmee zeker niet gezegd dat de vakantievluchten dus ook door de beugel kunnen, aldus De Graaf.
Maar daarmee is Greenpeace amper gerustgesteld, zegt klimaatexpert Wouter Lemm voor het bezette hoofdgebouw. Binnen plakken actievoorzitters gekleurde post-its op het raam die samen witte duiven voor een regenboog vormen. Lemm: ‘Wij vinden het sowieso onacceptabel dat het kabinet een vliegveld wil openen voor vakantievluchten terwijl er een klimaat- en stikstofcrisis gaande is.’
In de loop van de ochtend meldt zich ook een groep met ‘sympathisanten’ in Lelystad. Vertegenwoordigers van tientallen actiegroepen die al jaren tegen Lelystad Airport strijden. ‘Die koppeling tussen de militaire basis en de vakantievluchten is gewoon belachelijk’, zegt Femke van Brussel van stichting S4R. Zij wantrouwt het politieke handigheidje.
En dat geldt ook voor de keuze om het nu ‘initieel’ te hebben over tienduizend vluchten, zegt Marianne van der Sluis van actiegroep Hoog over Hattem. ‘Dat is salamitactiek, ze beginnen klein maar de nieuwe terminal is berekend op 45 duizend vliegbewegingen. Dus daar willen ze minimaal naartoe.’
Tevreden stellen de actievoerders vast dat hun doel voor vandaag is bereikt: nul vluchten vanaf Lelystad. De enige die nog wel is opgestegen is een buizerd, die zijn roep laat horen in de grijze nevel boven de landingsbaan.
‘We respecteren het recht van Greenpeace om hun stem te laten horen’, schrijft Lelystad Airport in een reactie. Om eraan toe te voegen dat de gemeente Lelystad en provincie Flevoland blij zijn met ‘de doorontwikkeling van de luchthaven’. De schade van de sluiting is voor de luchthaven te overzien. Twee zakenvluchten en wat instructievluchten gingen niet door.
Dat kunnen er nog meer worden. Want tegen de avond heeft de burgemeester nog altijd niets laten weten over een mogelijke ontruiming. De actievoerders verwachten dus in elk geval nog de nacht door te kunnen brengen in het hoofdgebouw.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant