Leestips Het omvangrijke oeuvre van Cees Nooteboom draait om filosofische thema’s als omgang met de tijd en het menselijk onvermogen om de werkelijkheid te bevatten. Zes van zijn bekendste boeken laten dat zien.
Romantische debuutroman van de toen 22-jarige schrijver over het onvermogen van de verbeelding als middel om de werkelijkheid te kunnen beschrijven. Het verhaal is dat van een liftende jongeman die door heel Europa zwerft, van de Noordkaap tot aan de Provence, op zoek naar een geheimzinnig Chinees meisje over wie hij gehoord heeft en dat voor hem symbool staat voor het onvindbare geluk. Hij vindt haar uiteindelijk, maar verliest haar ook weer. Wel is hij door die ontmoeting ingewijd in het ware leven. Het boek viel meteen op bij de literaire kritiek en werd bekroond met de Anne Frankprijs.
Cees Nooteboom: Philip en de anderen. De Bezige Bij, 160 blz.
Zijn meest toegankelijke roman met die onvergetelijke openingszin: „Op de dag dat Inni Wintrop zelfmoord pleegde stonden de aandelen Philips 149.60.” Het boek speelt zich af in 1953, 1963 en 1973 tegen de achtergrond van de Amsterdamse kunsthandel, de aandelenbeurs en de Brabantse bourgeoisie. Aan de hand van zowel de observerende hoofdpersoon Inni Wintrop, als een ex-notaris annex skikampioen, een geheime kamerheer van de Paus en twee cynische kunsthandelaren roept Nooteboom een ongekend beeld op van Nederland en Amsterdam in de jaren vijftig en zeventig. Thema’s als de betekenis van tijd, de fascinatie voor de dood en de sceptische aanvaarding van het leven door je aan rituelen te onderwerpen laten de schrijver in al zijn literaire facetten zien. Het boek bezorgde hem behalve in NRC eindelijk de erkenning als prozaschrijver, die zijn reisreportages hem niet hadden gebracht.
Cees Nooteboom: Rituelen. De Bezige Bij, 200 blz.
Aanvankelijk als boekenweekgeschenk gepresenteerde kleine roman over een voormalig leraar klassieke talen die in Lissabon wakker wordt in een kamer waar hij niet is ingeslapen. Die leraar herinnert zich nu een eerder verblijf in Lissabon met een vroegere geliefde, een biologielerares. Het is het begin van een reis door de herinnering, die uitloopt op een surrealistische droom over een reis op een schip. De zeven passagiers vertellen elkaar hun verhaal over eeuwige thema’s zoals leven en dood, tijd en onmetelijkheid. In Nederland werd het boek lauw ontvangen, maar in Duitsland werd het een bestseller, nadat het in het fameuze televisieprogramma Das Literarische Quartett tot wereldliteratuur werd uitgeroepen door presentator en gezaghebbend criticus Marcel Reich-Ranicki, die er onder meer over zei: „Dat jullie Nederlanders zo’n schrijver hebben!”
Cees Nooteboom: Het volgende verhaal. CPNB, 92 blz.
De neerslag van alle reizen die Nooteboom door de jaren heen in Spanje maakte. Hij zwerft over de sierra’s, bezoekt kerken en kloosters, en mijmert over de verschrikkingen van de burgeroorlog. Geschiedenis en actualiteit komen samen in filosofische reisbeschouwingen die je een dieper inzicht geven in zowel dat geheimzinnige land als in de persoon van de schrijver Nooteboom. Zo schrijft hij: „Spanje is bruut, anarchistisch, egocentrisch, wreed, Spanje is bereid zich voor onzin de das om te doen, het is chaotisch, het droomt, het is irrationeel. Wie niet geprobeerd heeft te verdwalen in de labyrintische complexiteit van zijn geschiedenis weet niet waar hij doorheen reist. Het is een liefde voor het leven, aan de verbazing komt nooit een eind.” En ook: „Het Spaanse karakter en het Spaanse leven corresponderen met ‘datgene waar ik over ga’, met bewuste en onbewuste dingen in mijn wezen, met wie ik ben.”
Cees Nooteboom: De omweg naar Santiago. De Bezige Bij, 416 blz,
Misschien wel zijn beroemdste reisboek. Het voert hem van het Würzburg van de schilder Tiepolo naar het New York van Edward Hopper, het Parijs van de Japanse kunstenaar Hokusai, het Rome van Fellini en Casanova. Op Borneo mijmert hij: „Alleen als ik ergens al eens geweest ben heb ik dat gevoel niet: alsof ik uit de ruimte kom. En altijd weer diezelfde sensatie – ze hebben me niet verteld wat voor temperatuur het daar zal zijn. Dat is natuurlijk niet waar, ik weet dat het op Borneo warm is.” In NRC Handelsblad schreef recensent Max van Rooy over het boek: „Zeer persoonlijke en actuele reisverhalen van een kwaliteit die helaas zelden in een Nederlandse periodiek of krant wordt aangetroffen.” Menig later correspondent zou die woorden in zijn of haar oren knopen.
Cees Nooteboom: Voorbije passages. De Bezige Bij, 216 blz.
Eind jaren tachtig ging Nooteboom in Berlijn wonen, aan de vooravond van de val van de Muur die de hereniging van West- en Oost-Duitsland inluidde en een einde leek te maken aan de Koude Oorlog. De geschiedenis raasde in hoog tempo voorbij. Nooteboom schreef in die dagen zijn Berlijnse notities, een boek dat inmiddels de status heeft van een van de beste ooggetuigenverslagen van de Wende. In 2009, twintig jaar na de val van de Muur, keerde hij terug en vulde hij zijn notities aan met nieuwe beschouwingen, waarbij opnieuw zijn kosmopolitische en voorspellende blik opvalt. Als de grens tussen Oost en West in 1989 ineens opengaat schrijft hij over de gebeurtenissen op de Kurfürstendamm: „Auto’s kunnen er niet meer rijden, de stad is aan de waanzin vervallen, het volk is één tollend lichaam geworden, een dier met duizenden hoofden, het golft, kabbelt, stroomt door de stad, weet niet meer of het beweegt of bewogen wordt, en ik stroom mee, ben zelf nu menigte geworden, beeld uit het journaal, niemand.” De Duitse pers loofde het boek en noemde het ‘een fascinerende persoonlijke kroniek’.
Cees Nooteboom: Berlijn 1989-2009. De Bezige Bij, 416 blz.
Het laatste boekennieuws met onze recensies, de interessantste artikelen en interviews