AOW-leeftijd Om de AOW ook in de toekomst betaalbaar te houden, wil het kabinet de pensioenleeftijd volledig mee laten stijgen met de gemiddelde levensverwachting. Dat plan kan ongelijkheden vergroten en gaat voorbij aan de grote verschillen tussen mensen.
Protest tegen beleid rond AOW en pensioen.
Coalitiepartijen D66, VVD en CDA willen de AOW-leeftijd vanaf 2033 sneller laten stijgen door de pensioenleeftijd direct te koppelen aan de gemiddelde levensverwachting. Voor elk jaar dat mensen gemiddeld ouder worden, gaan ze in het nieuwe plan ook een jaar later met pensioen. Nu is dat nog acht maanden. Met het nieuwe plan zullen Nederlanders van 42 jaar en jonger zeker tot hun 70ste moeten doorwerken, in plaats van hun 69ste.
Maar spreken van een gemiddelde leeftijdsverwachting negeert de grote verschillen tussen mensen, zegt Eddy Adang, gezondheidseconoom en hoofddocent bij het Radboudumc. „Mensen in lagere sociaaleconomische klassen kunnen minder lang van hun AOW genieten, omdat ze eerder overlijden of minder gezond leven. Áls ze de AOW-leeftijd in de toekomst al halen.”
Cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) laten al jaren zien dat mensen met een laag inkomen het kortst leven. De armste 20 procent verdient minder dan ongeveer 30.000 euro per jaar en leeft gemiddeld tot hun 76ste. Dat is 7,7 jaar korter dan de rijkste 20 procent.
Mensen met de laagste inkomens hebben een slechtere gezondheid, of zeggen een minder goede gezondheid te ervaren dan degenen met een hoger inkomen. De groep met de hoogste inkomens verdient jaarlijks 87.000 euro of meer. Zij ervaren over hun hele leven ongeveer 21 meer gezonde levensjaren dan de laagste inkomensgroep.
De armste 20 procent van de bevolking ervaart een goede gezondheid tot begin vijftig. Hun pensioenleeftijd van 65 (of hoger) laat dan nog lang op zich wachten.
Dat mensen met de laagste inkomens een minder goede gezondheid ervaren, kan meerdere verklaringen hebben: zij ervaren vaak stress, roken meer, en krijgen vaker COPD en diabetes. Ze beginnen over het algemeen eerder met werken en hebben fysiek of mentaal zwaar en ongezond werk.
Waarschijnlijk zullen de gezondheidsverschillen tussen arm en rijk verder groeien. Het RIVM voorspelt dat het percentage mensen met een lage sociaaleconomische status dat zich gezond voelt, in 2040 afneemt. Dat betekent niet dat ze daadwerkelijk ziek of beperkt zijn, onderzoekers peilen het gevóel van mensen.
De AOW-leeftijd wordt volgens de AOW-wet bepaald met de prognoses over de gemiddelde levensverwachting van 65-jarigen door het CBS. Het CBS verwacht dat zij in 2031 nog zo’n 21 jaar zullen leven, ongeveer een jaar langer dan de laatste vaststelling van de pensioenleeftijd in 2024. Op dit moment stijgt de AOW-leeftijd met acht maanden voor elk jaar dat de levensverwachting toeneemt. De coalitie wil die drempel verhogen naar een heel jaar „om de AOW ook in de toekomst betaalbaar te houden”. Dat benadeelt vooral de mensen met lage inkomens.
Gezondheidseconoom Adang ziet liever dat mensen die er sociaaleconomisch beter voor staan, wat later met pensioen gaan. „Dan kunnen de mensen met een kortere gezonde levensduur eerder toegang tot AOW krijgen. Je zou wiskundig kunnen bepalen wanneer die groepen ten opzichte van elkaar met pensioen moeten. Dan heb je per saldo geen verschil en komt het systeem in balans.”
Dat is volgens Adang beter dan beleid gebaseerd op gemiddelden van de gehele bevolking. „De uitvoering is ingewikkeld, want op welke criteria ga je die groepen baseren? Inkomen? Opleidingsniveau? Dat is een politieke discussie. Maar als je de verschillen beleidsrelevant vindt, moet je dat integreren in je systeem. En niet oplossen met ‘reparatiebeleid’, zoals de politiek nu probeert met aparte regelingen voor zwaarder werk.”
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen