Modefotograaf Ellen von Unwerth is in opspraak geraakt nadat vorige week bleek dat ze heeft meegewerkt aan Melania, een documentaire over Melania Trump. Bijna gelijktijdig opende het Fotomuseum aan het Vrijthof een overzichtstentoonstelling van haar werk. ‘Het is voor ons geen onderwerp.’
is schrijver en kunstjournalist
De tentoonstelling in Maastricht bevat 160 glamourfoto’s van sterke vrouwen, vastgelegd in de kenmerkende stijl – sensueel, uitbundig en ongedwongen – waarmee ze internationale faam verwierf.
Het museum, dat naar eigen zeggen geen standpunt inneemt over de kwestie, zegt geen hinder te ondervinden van de ophef. De fotograaf zelf wil geen vragen beantwoorden over het onderwerp.
Mode-influencer Louis Pisano (156 duizend volgers op Instagram) bracht het nieuws, daags voordat Melania in première zou gaan. De foto op de filmaffiche, een zwart-witportret van de presidentsvrouw zittend op een stoel in een strak zwart pak, is gemaakt door de 72-jarige, Duitse Von Unwerth. In de jaren negentig werd zij beroemd met haar campagne voor Guess Jeans met topmodel Claudia Schiffer en haar portretten van Madonna voor Vogue.
Bovendien bleek dat de fotograaf aanwezig was geweest bij de besloten voorvertoning van de door Amazon gefinancierde documentaire (75 miljoen dollar) in het Witte Huis. Naast president Trump waren daar ook Tim Cook van Apple en Erika Kirk, weduwe van de doodgeschoten conservatieve influencer Charlie Kirk. De feestelijke filmavond (dresscode: black tie) vond plaats op de dag dat immigratiepolitie ICE ’s ochtends in Minneapolis verpleegkundige Alex Pretti had doodgeschoten.
Het nieuws over Von Unwerth verspreidde zich snel. Madonna stuurde het door aan haar meer dan 20 miljoen volgers. De Italiaanse fotograaf Francesca Sorrenti reageerde: ‘Waarschijnlijk realiseerde ze zich niet dat de sociale media het zouden ontdekken. En het ergste is dat ze het stiekem heeft gedaan.’
Opvallend was inderdaad dat Von Unwerth, die zeer aanwezig is op sociale media en graag aandacht genereert voor haar werk, niets had gemeld over haar bijdrage aan de documentaire over Melania Trump, die zij in de jaren negentig leerde kennen tijdens het maken van een reclamecampagne voor Camel-sigaretten. In een (vorige week nog te zien en inmiddels verwijderd) filmpje op haar Instagramaccount vertelde de goedlachse Von Unwerth wel dat ze in Washington was geweest en hoe het daar had gesneeuwd, maar niet wat ze had gedaan.
Toen dat duidelijk werd, werd ze online uitgemaakt voor ‘fascist’ en ‘Leni Riefenstahl’ (Duitse filmmaker die nazipropagandafilms maakte in de jaren dertig), maar reageerde ze nergens op. Ze bracht geen statement uit en stond de media niet te woord. Op Instagram werd opgeroepen tot een boycot van het Maastrichtse Fotomuseum.
In aanloop naar de opening van de tentoonstelling, waar de fotograaf zelf aanwezig zou zijn, liet haar management bij monde van het Fotomuseum aan de Volkskrant weten dat haar medewerking aan Melania geen onderwerp van gesprek zou mogen zijn bij een al gepland interview. De fotograaf wilde niet ingaan op vragen daarover. De Volkskrant heeft het interview daarop afgezegd.
De Telegraaf wist Von Unwerth vorige week wel een citaat te ontfutselen. Vanuit haar standplaats Parijs nam de fotograaf de vlucht naar voren. ‘Het maakt niet uit wat ik zeg’, zei ze. ‘Niet dat ik Melania al sinds de jaren negentig ken. Of dat ik als fotograaf gewoon mijn werk heb gedaan. Alles wordt verkeerd uitgelegd. En daarom zeg ik er helemaal niets meer over.’
Dat mag gerust een opmerkelijke uitspraak heten, aangezien Von Unwerth er zelf nog helemaal niets over hád gezegd, niet in ‘de’ media en ook niet via haar eigen kanalen. En wat zou er precies verdraaid kunnen worden aan de feiten? Ze heeft meegewerkt aan een film over de vrouw van een president die diversiteit haat, openlijk racistisch is en dagelijks dictatorialer wordt. Dat is geen nepnieuws, dus de vraag is simpelweg: waarom? En inmiddels ook: en waarom wilt u het daar niet over hebben?
Erik de Jong, directeur van het Fotomuseum aan het Vrijthof, zegt desgevraagd dat het museum wist van Von Unwerths bijdrage aan Melania, maar dat het daar geen mening over heeft. Net als Museum Van Loon in Amsterdam vorig jaar deed toen het een solo bracht van de kunstenaar Kehinde Wiley, die door vijf mensen wordt beschuldigd van grensoverschrijdend gedrag en verkrachting, neemt het Fotomuseum in Maastricht over de kwestie Von Unwerth geen positie in.
‘Het is voor ons geen onderwerp’, zegt De Jong aanvankelijk. Later nuanceert hij dat als volgt: ‘Wie Ellen fotografeert, welke commerciële opdrachten ze heeft gedaan, wie haar vrienden zijn en waar ze woont, is aan Ellen. Als museum hebben we daar geen mening over en hoeven we daar ook geen mening over te hebben.’
Bovendien, zegt de museumdirecteur in navolging van Von Unwerth: ‘Ellen wil het er niet over hebben omdat de pers het altijd verkeerd opvat. Dus wij zeggen er ook niets over.’
‘Er was driehonderd man op de opening. Die kwamen vanwege Ellens unieke stijl van fotograferen, die belangrijk is geweest voor vrouwen en mensen uit de lhbti-gemeenschap. De meeste mensen weten niets van deze ophef. Het hangt er maar net vanaf in welke onlinekamer je je bevindt.’
Daarmee legt de museumdirecteur onbedoeld de vinger op de zere plek. Want in dat niet-weten speelde het museum zelf een vreemde rol door bezoekers niet te voorzien van de complete informatie, waarna de bezoekers zelf hadden kunnen beslissen of ze die al dan niet belangrijk vonden. Uiteraard hoort een museum zijn kunstenaars te vieren, maar hoort het niet tegelijkertijd, in het belang van de kunst en het gesprek daarover, net zo kritisch te zijn?
In een reactie hierop zegt het museum: ‘Als Fotomuseum zijn wij verantwoordelijk voor onze exposities en wat zich in ons gebouw afspeelt.’
Het is voor invloedrijke mensen steeds makkelijker geworden om de traditionele media over te slaan en zelf te bepalen welk nieuws ze via de eigen kanalen naar buiten brengen en – in het geval van Ellen von Unwerth – welk nieuws niet. Daarmee kunnen ze de meest basale journalistieke vragen omzeilen en hoeven ze steeds minder morele verantwoording af te leggen voor hun (artistieke) keuzen, hoe apolitiek ze die zelf ook vinden. Het zou fijn zijn als musea die ontwikkeling zouden bevragen in plaats van haar te faciliteren.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant