Het Soedanese regeringsleger claimt de herovering van twee belangrijke steden aan de frontlinie, die ruim twee jaar bezet waren door RSF-troepen. Maar deze overwinningen bieden allesbehalve uitzicht op vrede of hulp voor de Soedanese bevolking.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Wat is er de afgelopen week gebeurd aan de Soedanese frontlinie?
Na meerdere militaire successen van de paramilitaire groep RSF in de afgelopen maanden sloeg het Soedanese regeringsleger (SAF) vorige week terug. In minder dan een week heroverde het leger twee steden in de Kordofan-regio. Daar bevindt de frontlinie zich al maanden, sinds de RSF in oktober het laatste regeringsbolwerk in de regio Darfur innam.
Het gaat om de steden Dilling en Kadugli. Beide waren langdurig afgesloten van de buitenwereld en daarmee ook van humanitaire hulp. In Kadugli stelde voedselwaakhond IPC afgelopen september hongersnood vast.
Legerleider Abdel Fattah al‑Burhan maakte duidelijk dat het offensief niet stopt in Kordofan, maar dat het regeringsleger nu alles op alles zet om ook de regio Darfur weer terug te winnen van het RSF: ‘Elke centimeter van Soedan zal heroverd worden’, zei hij na inname van Kadugli.
Betekenen deze twee successen dat het regeringsleger nu aan de winnende hand is?
‘Allesbehalve’, zegt Anette Hoffmann, Soedan-onderzoeker bij Instituut Clingendael. Volgens haar zijn de recente heroveringen geen stap richting vrede, maar juist een bevestiging van hoe vastgelopen het conflict is. ‘Ze voeden het narratief van het regeringsleger dat een totale overwinning mogelijk is, terwijl dat in werkelijkheid onhaalbaar is zolang beide partijen worden gesteund van buitenaf.’ Het regeringsleger zet Turkse en Iraanse drones in en krijgt steun van Egypte, Pakistan, Saoedi-Arabië en Qatar. De RSF ontvangt op grote schaal wapens uit de Verenigde Arabische Emiraten.
Het gevolg is een langdurige, steeds geavanceerdere oorlog zonder duidelijk eindpunt. Na de verovering van Darfur door de RSF ontstond kortstondig de mogelijkheid van een feitelijke splitsing van het land en een wapenstilstand, maar nu het regeringsleger opnieuw inzet op Darfur lijkt die optie verdwenen.
De Soedanese activist Elmalkey Ahusamra vluchtte in 2023 naar Egypte, maar heeft dagelijks contact met mensen in Kordofan. ‘Het is alsof je naar een pingpongwedstrijd kijkt’, zegt hij. ‘De macht wisselt constant, maar ondertussen worden levens verwoest.’ Volgens Ahusamra leven hele families inmiddels onder bomen of langs de wegen, opgejaagd door terugkerende gevechten.
De regio tussen en rondom Dilling, Kadugli en de stad El-Obeid wordt door bewoners inmiddels de ‘driehoek des doods’ genoemd, vertelt Ahusamra. ‘In de dorpen tussen en rondom die steden wordt vrijwel onafgebroken gevochten.’ Die ochtend sprak hij nog met een vrouw uit een dorp waar op één dag 73 mensen omkwamen. ‘Op scholen die nog open zijn, zijn meisjes sterk in de meerderheid. Jongens van 14 of 15 zijn verdwenen; gerekruteerd om te vechten. Niemand weet hoeveel het er zijn, maar het gaat om duizenden.’
Zal de situatie van de inwoners verbeteren nu het regeringsleger weer controle heeft in de twee steden?
Dat het regeringsleger veiligheid brengt, is volgens Hoffmann een gevaarlijke misvatting. In Kadugli woont een grote Nuba-gemeenschap, een etnische groep die nu extra kwetsbaar is. ‘Zij lopen risico op vergelding omdat ze verdacht worden van steun aan de RSF. Een machtswisseling betekent voor hen geen bescherming, maar juist meer dreiging.’
Ook betekent hernieuwde controle zeker niet dat humanitaire hulp, die al twee jaar het gebied niet in kan, op gang zal komen. Volgens Ahusamra hebben de strijdende partijen er juist belang bij om hulp te onthouden. ‘Dat is misschien wel het grootste probleem’, zegt hij. De meeste mensen in Kordofan zijn nomaden of leven van hun vee, maar door de gevechten zijn hun bestaansmiddelen vernietigd. ‘Er blijven geen alternatieven over. Dan kan geld of voedsel worden ingezet om mensen te rekruteren. Dat is hoe deze oorlog zichzelf voedt.’
Het regeringsleger zegt de wegen naar de heroverde steden te openen, maar Hoffmann verwacht dat humanitaire hulp de bevolking nauwelijks zal bereiken. ‘Wat handelaren krijgen toegang, maar niemand kan de prijzen betalen. Dat is geen toeval: honger is een pressiemiddel geworden dat beide strijdende partijen gebruiken, ook het regeringsleger’, aldus Hoffmann.
Wat kan de vastgelopen oorlog mogelijk doorbreken?
Diplomatie ligt stil zolang het SAF, de RSF en hun internationale bondgenoten profiteren van het conflict. Volgens Hoffmann ligt hier een sleutelrol voor Europa. ‘Trump kan het geweld stoppen, maar dat zal hij niet doen want hij heeft geen baat bij duurzame vrede. Europa wel, en kan veel meer druk uitoefenen op de regionale spelers die deze oorlog aanwakkeren. Turkije zit bijvoorbeeld in de Navo, de Emiraten zijn nauwe handelspartners van Nederland.’
Het bewijs van massaal geweld en massamoorden, mogelijk gemaakt door de internationale wapenstromen, ligt volgens haar allang op tafel. ‘We zijn al zoveel rode lijnen gepasseerd’, zegt Hoffmann. ‘Nog steeds worden zo’n 150 duizend mensen uit Darfur vermist.’ Europa heeft volgens haar niet alleen een morele plicht om in te grijpen, maar ook een direct eigen belang. ‘Gevolgen als migratie, instabiliteit en verstoring van handelsroutes zullen ons raken.’
Ahusamra ziet het somber in: ‘Zelfs als er morgen een staakt-het-vuren wordt afgekondigd, begint het pas. Er zijn te veel wapens, is te weinig perspectief, en een hele generatie die niets anders kent dan oorlog.’
Feiten op een rij over de oorlog in Soedan
Sinds het uitbreken van de oorlog in april 2023 zijn naar schatting meer dan 150 duizend mensen gedood; sommige bronnen spreken zelfs van 400 duizend slachtoffers.
Bijna de helft van de bevolking leeft in acute voedselonzekerheid. Vorige week sloeg het IPC opnieuw alarm, nadat in delen van Darfur 52,9 procent van de kinderen acuut ondervoed bleken, bijna het dubbele van de hongersnooddrempel.
Één op de drie Soedanezen is op de vlucht geslagen.
In totaal zullen dit jaar naar schatting 33,7 miljoen mensen, bijna twee derde van de bevolking, afhankelijk zijn van humanitaire hulp. De VN spreekt van de grootste humanitaire crisis die ooit is geregistreerd.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant