Duizenden inwoners van Bonaire staan al jaren bloot aan gifdampen van een illegale vuilstort. De inspectiedienst ziet ‘ernstige risico’s’ voor mens en milieu. Nationale Ombudsman en Tweede Kamer eisen onmiddellijk ingrijpen door het kabinet.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën en landbouw.
Nationale Ombudsman Reinier van Zutphen zond dinsdag voor de tweede keer in een half jaar een brandbrief naar de Tweede Kamer. ‘Het storten van vuil moet onmiddellijk worden gestaakt’, schrijft hij over de situatie op Bonaire.
De bestuurlijke afspraken die staatssecretaris Eddie van Marum (Koninkrijksrelaties) in november maakte met het bevoegd gezag op Bonaire vindt Van Zutphen ‘niet acceptabel’. In dat akkoord staat dat de vuilnisbelt Lagun pas eind 2028 wordt gesloten en gesaneerd.
‘De situatie is inmiddels zo ernstig en langdurig dat de staatssecretaris niet langer kan volstaan met faciliteren en ondersteunen, maar zelf moet ingrijpen’, schrijft de Ombudsman. De Tweede Kamer wil ook meer actie van het kabinet. Donderdag is er een Kamerdebat met Van Marum en staatssecretaris Thierry Aartsen van Milieu.
Sinds de jaren negentig wordt het meeste afval op Bonaire gedumpt op de vuilstort bij Lagun, 6 kilometer ten oosten van de hoofdstad Kralendijk. De stortplaats wordt geëxploiteerd door het bedrijf Selibon, dat volledig eigendom is van het eilandbestuur, het Openbaar Lichaam Bonaire (OLB). De stortplaats opereert zonder milieuvergunning, en tot circa een jaar geleden vrijwel zonder controle en handhaving.
Er breken geregeld branden uit, omdat de 28 meter hoge afvalberg broeit in de zon. Zwarte rookwolken bedekken dan het buitengebied en de oostelijke wijken van Kralendijk. De rook bevat kankerverwekkende stoffen als dioxinen en furanen. De Inspectiedienst Leefomgeving en Transport (ILT) vertelde de Tweede Kamer vorige week dat de milieunormen voor deze stoffen rond de vuilstort met maar liefst tweehonderd keer worden overschreden.
Omwonenden lopen dus grote gezondheidsrisico’s. Ze staan verder bloot aan hoge concentraties zware metalen (lood, zink, koper, kobalt), fijnstof, zwaveloxiden en koolmonoxide. De bewonersstichting Pro Lagun trekt al zeker drie jaar aan de bel bij het OLB, maar dat verzuimde in te grijpen.
Het eilandbestuur zei tegen de klagers niets te kunnen doen zolang er geen alternatief is voor de vuilstort, en wees met de beschuldigende vinger naar Selibon. De rapporten van de Ombudsman en de ILT suggereren dat het lokaal bestuur volstrekt incompetent is. ILT’ers zeiden tijdens hun Kamerbriefing dat ‘kennis en kunde’ ontbreekt bij het OLB.
Bij een inspectie van de vuilstort in 2024 zag het ILT negen ongekoelde zeecontainers met biomedisch ziekenhuisafval in de brandende zon staan. Die stonden er al jaren, omdat de afvalverbrandingsinstallatie kapot was. Ook troffen de inspecteurs negentien containers met lukraak gestort asbest aan.
De Ombudsman ziet in een recent rapport ‘terugkerende problemen bij het OLB’. ‘Ik zie een patroon van een overheid die langdurig bekend is met ernstige risico’s, maar onvoldoende regie voert, geen verantwoordelijkheid neemt en burgers van het kastje naar de muur stuurt.’
In een inspectierapport uit november 2024 kwalificeert de ILT de situatie als ‘zorgwekkend en urgent’. ILT-inspecteur Stan Smeulders sprak in Trouw van ‘Lekkerkerk in het kwadraat’, een verwijzing naar het gifschandaal in 1980, waarbij een nieuwbouwwijk op zwaar vervuilde grond bleek te zijn gebouwd.
De waarnemend rijksvertegenwoordiger (de verbindingspersoon tussen het OLB en de Nederlandse overheid) nam naar aanleiding van dat ILT-rapport eind 2024 het gezag over van het eilandbestuur. Hij liet het ziekenhuisafval afvoeren, het asbest bedekken en zorgde ervoor dat er een omheining met bewakers rond de vuilstort werd geplaatst.
Het pardoes opzijschuiven van het OLB raakte echter aan koloniale gevoeligheden op Bonaire. Het eilandbestuur stapte naar de rechter. Die oordeelde in februari 2025 weliswaar dat het OLB zijn taken ernstig had verwaarloosd, maar vond toch dat de rijksvertegenwoordiger het OLB eerst de kans moest geven de kwestie zelf op te lossen. De rechtbank zette het OLB terug aan het roer.
Dit jaar heeft er alweer drie keer brand gewoed op de vuilstort. Bewonersstichting Pro Lagun heeft geen vertrouwen meer in het OLB en wil dat Nederland de regie neemt. Van Marum verwees dinsdag in een Kamerbrief naar de recentelijk gemaakte bestuurlijke afspraken, en wijst net als de ILT op het vonnis dat het Nederland onmogelijk maakt op korte termijn in te grijpen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant