‘Zelfgenoegzaamheid en fragmentatie’ duwen de Europese economie het moeras in, waarschuwt het IMF. De regeringsleiders beloven, niet voor het eerst, beterschap.
Op maandag 9 september 2024 luidde de Italiaanse oud-premier Mario Draghi de noodklok: Europa zou ‘wegkwijnen’ als het niet als de sodemieter de teruglopende economische groei aanpakte. Een jaar later concludeerde Draghi dat de economische misère alleen maar was verergerd. Vandaag schuift hij aan bij de regeringsleiders voor de zoveelste EU-top over de afbrokkelende Europese concurrentiekracht.
De leiders zullen hem schouderkloppend verwelkomen. Ze zullen Draghi nogmaals verzekeren dat hij in zijn bejubelde concurrentierapport uit 2024 (400 pagina’s, ruim 380 aanbevelingen) de spijker op zijn kop sloeg. Dat anderhalf jaar later pas 10 procent van die aanbevelingen is vervuld, moet Draghi niet te zwaar opnemen.
Na de ‘brainstorm’, donderdag, over concurrentiekracht in het Belgische kasteeltje Alden-Biesen wordt alles anders. Dat is althans wat opstijgt uit de teksten en interviews van de Europese leiders de afgelopen weken. De Franse president Emmanuel Macron bepleit een ‘economische revolutie’. De Duitse bondskanselier Friedrich Merz acht ‘gedurfde en soms ongemakkelijke stappen’ een bittere noodzaak.
Nederland, Finland, Zweden en de Baltische staten slaan een optimistische toon aan, maar ook zij stellen: ‘Laten we er niet omheen draaien: Europa zit in zwaar weer.’ Samen met de Italiaanse premier Giorgia Meloni schrijft Merz: ‘Doorgaan op deze weg is geen optie. Europa moet nu handelen.’
Vrijwel exact dezelfde bewoordingen gebruikten de leiders in november 2024 (de inkt van Draghi’s rapport was nog nat) in hun ‘New Deal voor Europese concurrentiekracht’. Ook toen was ‘business as usual geen optie’ meer. Ze beloofden de EU ‘concurrerender, productiever, innovatiever en duurzaam’ te maken. Een datum plakten de leiders er niet op.
De analyse over wat er schort aan de Europese economie is wijd en zijd bekend. Voor wie het ontkende, was er niet alleen Draghi’s rapport, maar ook dat van zijn landgenoot (en tevens oud-premier van Italië) Enrico Letta over de interne markt, een paar maanden eerder (Veel meer dan een markt; 147 pagina’s, inclusief een ‘oproep tot actie’).
Europa vergrijst en krimpt en de groei loopt achter op die van de VS en China, net als in innovatie, vooral in cruciale sectoren. De interne markt – de vrijhandelszone tussen de EU-landen – is ver van af: de resterende barrières voor de goederenstroom komen volgens het IMF overeen met een importheffing van 45 procent, bij diensten is dat 110 procent.
‘Zelfgenoegzaamheid en fragmentatie’ duwen Europese burgers en bedrijven steeds dieper het economische moeras in, hield IMF-baas Kristalina Georgieva Commissievoorzitter Ursula von der Leyen en haar collega’s begin deze maand voor. Hoewel op Georgieva’s ‘harde feiten’ een en ander valt af te dingen – het Amerikaanse nationaal inkomen stijgt sneller dan dat van de EU, de koopkracht niet – kan niemand er omheen dat de Europese groeicijfers beter kunnen en moeten.
Niet alleen om de welvaart op peil te houden, maar ook om te kunnen investeren in defensie, duurzame energie en AI. In 2024 raamde Draghi de benodigde investeringen op 800 miljard euro per jaar, inmiddels is dat volgens de ECB opgelopen naar 1.200 miljard euro per jaar.
Voeg dat bij de militaire agressie van Rusland en de economische chantage door China en de VS (Xi’s dumping van goederen, Trumps importheffingen) en alle argumenten liggen op tafel om de regeringsleiders in beweging te krijgen.
De retraite op het landgoed Alden-Biesen leidt evenwel niet tot een nieuwe strategie. De ambiance van het kasteeltje moet ervoor zorgen – dat hoopt althans EU-president António Costa als gastheer – dat er genoeg politieke wil onder de leiders ontstaat om bij de EU-top in maart besluiten te nemen. Vorig jaar organiseerde Costa een soortgelijke brainstorm over defensie. Dat resulteerde in 800 miljard euro extra voor defensie-uitgaven.
Het is de vraag of zo’n succesvol verloop dit keer mogelijk is. Neem de barrières in de interne markt: die bestaan vanwege nationale belangen. Omdat Duitsland zijn Sparkassen (banken) beschermt, Estland zijn 0 procent winstbelasting en vele landen hun beroepskwalificaties als heilig beschouwen, is er geen vrij verkeer van mensen, goederen en kapitaal.
Von der Leyen en Costa pleiten voor een 28ste regelregime (naast die van de 27 lidstaten) waarmee veelbelovende bedrijven overal in de EU aan de slag kunnen. Sinds 2004 bestaat er al zoiets: de Europese vennootschap. Een succes is het nooit geworden, omdat lidstaten weigeren hun arbeids- en faillissementswetgeving op te geven, laat staan hun fiscale systeem.
Al jaren hekelt de Commissie de ‘Tergende Tien’, de tien ergerniswekkendste Europese regels, zoals die voor labels, handleidingen en het detacheren van werknemers.
De Commissie klaagt ook over de versnipperde energiemarkt, waardoor de energieprijzen hier fors hoger zijn dan in de VS. Maar de bereidheid ontbreekt bij de lidstaten en het Europees Parlement om er iets wezenlijks aan te doen, ondanks de tien vereenvoudigingspakketten die Von der Leyen al heeft neergelegd.
Wat niet helpt is dat de Frans-Duitse motor, die de EU uit het slop kan trekken, hapert. De twee landen staan bij vrijwel alle essentiële economische vraagstukken tegenover elkaar.
Macron predikt bescherming van Europese bedrijven en ‘Buy European’, Merz ziet dat alleen als laatste redmiddel. Berlijn wil handelsverdragen, Parijs stemt ertegen. Frankrijk wil meer Europese leningen (eurobonds), Duitsland wijst dat af en bepleit hervormingen (waar Parijs weer niets voor voelt). Merz wil soepeler milieueisen voor bedrijven, Frankrijk houdt vast aan het klimaatakkoord van Parijs.
Het gevolg is dat alle ogen op Von der Leyen zijn gericht: kan zij het voortouw niet nemen? ‘Je zou het bijna jammer vinden dat Trump zijn dreigementen over Groenland en importheffingen in Davos heeft ingeslikt’, zegt een diplomaat. ‘Dat heeft de druk op de leiders weggehaald.’
Oud-premier Enrico Letta waarschuwde destijds bij de presentatie van zijn rapport al: ‘Mijn grootste vijand is de bureaula.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant