Muurschilderingen Om vrouwelijke kunstenaars structureel een prominentere plek te geven, mogen drie vrouwen in het Kunstmuseum over de kunst van mannen heen schilderen. Niet iedereen is daar blij mee.
De nieuwe muurschildering van Hadassah Emmerich, die vrijdag wordt onthuld - hier in ontwikkeling.
Het voornemen van Kunstmuseum Den Haag om drie grote wandschilderingen van vooraanstaande mannelijke kunstenaars te vervangen door schilderingen van vrouwelijke kunstenaars, om zo de genderongelijkheid in het museum te verkleinen, is slecht ontvangen door een aantal oud-medewerkers van het museum.
Wim van Krimpen, die het museum van 2001 tot 2009 leidde, spreekt van „het wegvegen van cultureel erfgoed” dat speciaal voor het museum is gemaakt.
Het gaat om wandschilderingen in drie van de vier monumentale trappenhuizen van het museum, gemaakt in de jaren tachtig. Een conceptueel kunstwerk van de Duitse kunstenaar Günther Förg (1952-2013) is inmiddels overgeschilderd door Hadassah Emmerich (Heerlen, 1974). Schilderingen van de 88-jarige Italiaan Niele Toroni en de 74-jarige Duitser Günter Tuzina zullen later dit jaar plaatsmaken voor kunstwerken van Pamela Phatsimo Sunstrum (Botswana, 1980) en Natasja Kensmil (Amsterdam, 1973). De schildering in het vierde trappenhuis, van de Amerikaanse kunstenaar Sol Lewitt, blijft ongemoeid.
De uit 1988 daterende wandschildering van Günther Förg, die zeker tot 2030 plaatsmaakt voor het werk van Emmerich.
Het Kunstmuseum zet zich actief in om meer evenwicht te brengen in de collectie, zei directeur Margriet Schavemaker afgelopen week bij de aankondiging van de vrijdag te onthullen muurschildering van Hadassah Emmerich. „Zo bevordert het museum diversiteit en inclusiviteit in de collectie door letterlijk ruimte op te eisen voor vrouwelijke kunstenaars binnen het museum als instituut en de museale canon.” Met de vrouwelijke kunstenaars is overeengekomen dat hun wandschilderingen tot 2030 te zien zullen zijn, als het museum gerenoveerd gaat worden.
Het werk van Förg is een concept, laat het museum weten. Zijn instructie voor de wandschildering kan later opnieuw worden uitgevoerd. „In wezen is het ruimte bieden aan een andere schildering, hetzelfde als een schilderijenwissel op zaal.” De werken van Toroni en Tuzina zijn door de kunstenaars zelf in de trappenhuizen aangebracht.
Bij de vervanging van de kunstwerken volgt het museum de gedragslijn van de Ethische Codecommissie voor Musea, zegt een woordvoerder. Die schijft voor dat ‘aard- en nagelvaste kunstwerken in musea’ bij vervanging zodanig beschermd moeten worden dat het mogelijk is om ze later weer in de oorspronkelijke staat terug te brengen. Dat kan bijvoorbeeld met een voorzetwand. Hoe dat bij Toroni en Tuzina te doen, daar denkt het museum nog over na.
Dat die gedragslijn er is gekomen, is pikant genoeg te danken aan een eerdere directeur van het Kunstmuseum, Hans Locher. Bij een grote, in 1998 voltooide renovatie van toen nog het Gemeentemuseum had hij de wandschilderingen in de vier trappenhuizen stilletjes laten verwijderen. Ook omdat de kunstenaars daarover niet waren geïnformeerd, ontstond over die verwijdering grote publieke verontwaardiging.
Direct na zijn aantreden in 2001 gaf Van Krimpen, de opvolger van Locher, opdracht om de verdwenen kunstwerken opnieuw aan te brengen. Toroni en Tuzina maakten in hun trappenhuizen zelf nieuwe wandschilderingen, de conceptuele werken van Förg en Lewitt werden door specialisten opnieuw uitgevoerd.
De inmiddels 84-jarige Van Krimpen, die afgelopen zaterdag op de Nieuwe Binnenweg in Rotterdam galerie Restruimte is begonnen, is boos op zijn opvolger. „Margriet Schavemaker is een goede directeur, maar hier gaat ze een stap te ver. Waarom die vrouwelijke kunstenaars niet gevraagd om elders in het museum een schildering te maken?” Zijn voornemen om een kort geding tegen het museum aan te spannen, heeft de oud-directeur op advies van zijn advocaat laten varen. Van Krimpen: „Een van mijn dochters zei tegen me: ‘Ouwe man, waar bemoei je je mee, de wereld is veranderd.’”
Ook twee andere gepensioneerde oud-medewerkers van het Kunstmuseum zijn ontstemd over de nieuwe wandschilderingen. Flip Bool was van 1982 tot 1989 hoofd van de afdeling moderne kunst van het Gemeentemuseum. Hij gaf opdracht voor drie van de vier wandschilderingen. „Als nieuwe directeur moet je het werk van je voorgangers respecteren, vind ik. Het was ook wel chic geweest als ik was geïnformeerd over deze plannen.” Het lucht Bool wel op dat de wandschilderingen van Toroni en Tuzina niet worden vernietigd, zoals bij de renovatie eind jaren negentig, maar op herstelbare wijze bedekt worden met nieuwe kunstwerken.
Haags Kunstmuseum, muurschildering Sol LeWitt.
Franz Kaiser, voormalig hoofd tentoonstellingen, maakte een afspraak met de nieuwe directeur. „Ze moet wel beseffen wat het museum aan het doen is.” Hem zit ook dwars dat andere wandschilderingen van Sol Lewitt in het entreegebied van het museum onlangs zijn verwijderd. Het museum laat weten dat dat conceptuele kunstwerken zijn, die net als de verdwenen wandschildering van Förg later opnieuw weer uitgevoerd kunnen worden.
Kröller-Müller Museum-directeur Benno Tempel, die het Kunstmuseum van 2009 tot 2024 leidde, zegt dat er geen Nederlands museum is dat de afgelopen decennia zoveel vrouwelijke kunstenaars heeft tentoongesteld en verzameld als het Kunstmuseum. „Die lijn is al onder Van Krimpen ingezet.”
Tempel toont begrip voor het verlangen van Schavemaker om op haar eigen manier een stempel te drukken op het museum. „Toen ik in Den Haag begon keek ik met een vorm van jaloezie naar de monumentale wandschilderingen in de trappenhuizen. Op zoek naar een plek voor een vergelijkbare installatie heb ik tientallen rondes door het museum gemaakt. Ik heb zelfs naar de plafonds gekeken.” Tempels zoektocht leidde in 2016 tot een permanent kunstwerk in een venster van de Erezaal van het museum. De maker: Bridget Riley, de vrouwelijke Britse kunstenaar.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden
Source: NRC