Bangladesh Donderdag mogen 127 miljoen Bengalen een nieuw parlement kiezen, nadat in de zomer van 2024 het regime omver werd geworpen bij een volksopstand. Wat valt er te kiezen en waarom zijn deze verkiezingen ook voor India van belang?
Verkiezingsposters in de hoofdstad Dhaka.
Tienduizenden mariniers, agenten en douaniers zijn ingezet om de rust te bewaren in Bangladesh wanneer daar donderdag de verkiezingen beginnen. Bij elk stemlokaal moeten zestien tot achttien beveiligers staan. Brommers mogen sinds maandag al niet meer rijden, vanaf woensdag geldt zo’n verbod ook voor taxibusjes en vrachtwagens. De interim-regering zet alles op alles om de eerste verkiezingen na de val van het vorige regime goed te laten verlopen.
Wat begon met protest van studenten die meer kans wilden maken op overheidsbanen, verbreedde zich in de zomer van 2024 tot een volksopstand nadat met scherp op de demonstranten was geschoten. Naar schatting veertienhonderd mensen kwamen om, onder wie veel jongeren.
Het leidde tot de val van de regering, met een chaotische vlucht van de toenmalige premier Sheikh Hasina, per helikopter vanaf het dak van haar ambtswoning. Het was de tweede keer dat ‘Gen-Z’ in Zuid-Azië een regime omver wist te werpen, na Sri Lanka (2022) en voor Nepal (2025). Anderhalf jaar na wat de Moesson-revolutie is gaan heten, heeft de interim-regering verkiezingen uitgeschreven. Vier vragen.
Echt vernieuwend zijn de opties voor kiezers niet, concludeert Nicolas Blarel, universitair hoofddocent internationale betrekkingen in Leiden. Volgens peilingen gaat de race tussen twee partijen met een lange geschiedenis in Bangladesh: de Bangladesh Nationalist Party en Jamaat-el-Islami. „En dat is jammer, want het Gen-Z-protest vroeg om verandering”, zegt Blarel. „En een beter economisch perspectief.” Het kan zijn, zegt Blarel, „dat de partijen goed aanvoelen dat die verandering er moet komen, maar ze zijn zelf niet nieuw.”
Militairen patrouilleren in Dhaka in aanloop naar de verkiezingen.
De Bangladesh Nationalist Party (BNP) gaat aan kop. Die partij erkent de islam als belangrijkste godsdienst in Bangladesh, maar is er niet op uit islamitische wetgeving in te voeren. De partij regeerde sinds 1979 drie keer (mee) en profileert zich als ervaren bestuurderspartij. Maar er zijn krassen op het imago. „De wijdverbreide perceptie is dat leden van de achterban betrokken zijn bij afpersing en andere criminele praktijken”, schreef Thomas Kean van Crisis Group in een analyse. Interne conflicten over de kandidaatselectie „hebben bij teleurgestelde Bengalen het gevoel versterkt dat de BNP vooral gericht is op geld en macht.”
De tweede partij in de peilingen is het islamistische Jamaat-e-Islami, dat lang verboden is geweest na de afsplitsing van Bangladesh van Pakistan in 1971, waar de partij tegen was. Hoewel Jamaat-e-Islami formeel de invoering van islamitische wetgeving nastreeft, heeft het zich de laatste tijd geprobeerd op te stellen als „gematigd islamitisch en prodemocratisch”, concludeerde Bangladeshkenner David Bergman in een opiniestuk. Dat heeft volgens hem de aantrekkingskracht van de partij vergroot bij moslimjongeren die kritisch staan ten opzichte van religieus gedreven politiek.
De grote vraag is wat de achterban van de verdreven Sheikh Hasina’s Awami-league – die is uitgesloten van deelname – gaat stemmen. Peilingen wijzen bij deze kiezers op een voorkeur voor de BNP, maar veel mensen gaven aan in geen enkele partij vertrouwen te hebben; zij blijven mogelijk thuis.
Van de eenheid onder de studenten bij de protesten in 2024 is anderhalf jaar later weinig over. Een deel van hen is verenigd in de National Citizen Party, die zich sterk maakt voor een nieuwe grondwet, hervormingen en bestrijding van corruptie. Maar de NCP sloot een omstreden alliantie met Jamaat-e-Islami omdat ze op eigen kracht weinig kans dacht te maken. Daarop zijn verschillende bestuurders opgestapt.
In december werd Bangladesh opgeschrikt door de moord op een studentenleider die als onafhankelijke kandidaat wilde deelnemen. Sharif Osman Hadi (32) werd bij de aftrap van zijn campagne in het hoofd geschoten door twee gemaskerde mannen op een scooter. Na de moord op Hadi, die fel ageerde tegen India’s invloed in Bangladesh, zijn meerdere hindoes door woedende menigtes gelyncht.
Die is ernstig bekoeld. Toen Sheikh Hasina in 2024 in haar helikopter vluchtte, landde ze in New Delhi. India was tijdens haar bewind een trouwe bondgenoot. Hasina verblijft sindsdien in een beveiligd complex in de stad.
In eigen land is ze ter dood veroordeeld omdat zij het bevel zou hebben gegeven met scherp te schieten op de studenten, maar het verzoek om haar uitlevering is door India genegeerd.
Hasina krijgt zelfs de ruimte om vanuit Delhi politiek te bedrijven. Op een partijbijeenkomst van de Awami-league in Delhi noemde ze de interim-premier Muhammad Yunus een „duivel”. Volgens Nicolas Blarel is het ondenkbaar dat zij deze bijeenkomst kon organiseren „zonder dat India daar op enige manier mee heeft ingestemd.”
In Bangladesh is het anti-India-sentiment steeds openlijker geworden na het uitsluiten van de Awami-league en de moord op studentenleider Hadi. Dat interim-premier Yunus eerst naar China reisde en niet naar India deed de onderlinge verhoudingen geen goed. Beide landen stopten af-en-aan met het verstrekken van visa aan elkaars inwoners.
India vreest toenemende invloed van Jamaat-e-Islami in het buurland. Formeel, zegt Nicolas Blarel, omdat India „zich zorgen maakt over het welzijn van de hindoe-minderheid in Bangladesh”. De bevolking van Bangladesh bestaat voor 90 procent uit moslims en voor 8 procent uit hindoes, en is daarmee in religieus opzicht het spiegelbeeld van India, waar de verhouding grofweg omgekeerd is.
Informeel zullen politici volgens hem zeggen dat India „geen tweede Pakistan als buur wil”. Met dat buurland heeft India een gespannen relatie die regelmatig uitmondt in geweld. Afgelopen mei kwam het over en weer nog tot bombardementen en beschietingen.
Source: NRC