Televisie-recensie In de eerste aflevering van een nieuwe jaargang van ‘Carnavalshart’ wordt de lof van de positiviteit gezongen, ziet onze recensent. Een uitstapje naar de Tweede Wereldoorlog laat zien dat het ‘speelse’ carnaval ook goed in te kapselen is door een totalitaire staat die juist van geen spot met sociale orde of machtsverhoudingen wil weten.
WNL-presentator Frank van Leeuwen, carnavalfanaat en opgeklommen tot adjudant van het prinsenpaar in Budel-Schoot, Noord-Brabant.
Dat was toch even schrikken. We branden nu ook kaarsjes, vertrouwde een protestants-christelijke predikant me laatst toe op een huisfeestje voor senioren. Kaarsjes? Ja, en niet alleen dat, in sommige PKN-kerken schijnt ook de katholieke Aswoensdag al ingang te hebben gevonden: een kruisje tekenen op het voorhoofd van de kerkgangers.
Mensen willen nu eenmaal rituelen, legde de predikant me berustend uit. Niet alleen maar dat stijfkoppig doorgeredeneerde Woord waar gereformeerden zo lang patent op hadden. Of dat hele harde zingen. Allemaal te schraal, nu we ons leven leiden to the max, met een bucketlist rammelend aan de bumper. Dus die hele bonte boel van priesters en wierook die er ooit in de zestiende eeuw uit werd gekieperd, halen protestanten nu stukje bij beetje weer terug. De kaarsen worden langer, de preken korter. In een kwartiertje, net tijd om één Wilhelmina-pepermuntje op te zuigen, moet het tegenwoordig wel gebeurd zijn.
Maar krijgen we dan nu ook nog het katholieke carnaval overal boven de grote rivieren? Opgegroeid in een protestants-christelijke zuil (die toen al meer leek op gatenkaas, maar toch), zette ik me maandagavond dus schrap voor de KRO-NCRV-reeks Carnavalshart, alweer toe aan een zesde seizoen. Een week lang „vrolijke en hartverwarmende verhalen” over het jaarlijkse feest dat, zoals veel rituele uitlaatkleppen, kortstondig de spot drijft met rolpatronen en sociale verhoudingen. Even vakantie van het dagelijkse buffelen.
Maar warempel. De aftrap bleek, ook voor een calvinistische kijker met één hand angstig op de afstandsbediening, een redelijk geslaagde sandwich van de bekende jolijt en een serieuze blik in de historie van het „feest van de zotheid”. Voor het eerste zorgde vooral WNL-presentator Frank van Leeuwen, carnavalfanaat en opgeklommen tot adjudant van het prinsenpaar in Budel-Schoot, Noord-Brabant. Hij zong – heel eigentijds – de lof van „de positiviteit, een soort levenslust” die hem in het zuiden beving. Zijn levensgezel, die het alaaf niet met de paplepel ingegoten kreeg, hield het op „dat bijna dierlijke gevoel”, de „totale passie” die hij in Budel-Schoot mocht meebeleven.
Het woord ’totaal’ is gevallen – en dat kwam goed van pas in de tweede kamer van dit kloppende carnavalshart: een blik in het Vrijheidsmuseum Groesbeek dat (tot 11 augustus) exposeert over carnaval in en rond de Tweede Wereldoorlog, onder de wrange titel Alaaf & Heil Hitler. Daar bleek haarscherp dat het ‘speelse’ carnaval ook heel goed in te kapselen is door een totalitaire staat die juist van geen spot met sociale orde of machtsverhoudingen wil weten. Beelden uit vooroorlogs nazi-Duitsland toonden schokkend antisemitische praalwagens met karikaturen van orthodoxe Joden en de tekst Die Letzten ziehen ab. Ook spot, maar nu naar vertrapten en vervolgden. In Nederland verbood de bezetter later grote buitenfeesten en ging het carnaval ondergronds.
Na die historische excursie volgden nog een paar persoonlijke verhalen, onder meer die over carnavalsmuzikant-tot-de-laatste-snik Ad van Dalen te Oeteldonk – maar toen was mijn beker al zo goed als vol.
Om af te kicken van de totale passie zapte ik laat op de avond naar de herhaling van de PowNed-serie We gaan er allemaal aan, met scenario’s voor het einde der tijden. De dichterlijke frase dat de wereld niet zal sterven met een knal maar met zacht gejammer lijkt aan de makers van de reeks niet besteed: het is vooral vurig spektakel.
Een beetje als carnaval ja, maar dan minder vrolijk en hartverwarmend. Toch nog troost voor het gereformeerde gemoed.
Wat moet je deze week kijken? Tips en achtergronden over boeiende films, series en tv-programma’s
Source: NRC