Iran Zeker vijf leiders van het Hervormingsfront, dat al decennia probeert meer vrijheden door te voeren zonder het islamitische regime omver te werpen, zijn opgepakt. Mogelijk wegens een crisisvergadering waarin een conceptverklaring is besproken om op te roepen tot het aftreden van opperste leider Ali Khamenei.
Mensen lopen langs een muurschildering met een afbeelding van de Iraanse opperste leider Ayatollah Ali Khamenei, zaterdag in Teheran.
De Iraanse Revolutionaire Garde heeft de afgelopen dagen zeker vijf prominente leiders van het Hervormingsfront gearresteerd, een koepelorganisatie van hervormingsgezinde politieke bewegingen. Onder hen zijn Azar Mansouri, voorzitter van het front; Ebrahim Asgharzadeh, hoofd van de politieke commissie; Mohsen Aminzadeh, lid en medeoprichter van de grootste hervormingspartij, de Islamic Iran Participation Front; en Mohammad Javad Emam, woordvoerder van het front.
De arrestaties zijn mogelijk een gevolg van een besloten crisisvergadering van het Hervormingsfront in januari, te midden van grootschalige protesten die door het regime met geweld werden neergeslagen. Iran International bericht op basis van anonieme bronnen dat tijdens die bijeenkomst een conceptverklaring is besproken waarin werd opgeroepen tot het aftreden van opperleider Ali Khamenei en de overdracht van de macht aan een overgangsraad. Na inmenging en dreigementen van veiligheidsdiensten zou publicatie zijn tegengehouden.
Ebrahim Asgharzadeh, hoofd van de politieke commissie van het Iraanse Hervormingsfront, in Teheran in oktober 2019.
Het Hervormingsfront bestaat uit ongeveer 27 politieke groeperingen. Sinds de jaren negentig proberen ze van binnenuit meer vrijheden en economische veranderingen door te voeren, zonder het islamitische regime omver te werpen. Door kiezers te mobiliseren voor hun presidentskandidaten, wisten ze drie van de vijf presidenten van de afgelopen 25 jaar te leveren, onder wie de huidige president Masoud Pezeshkian, die in 2024 de verkiezingen won.
Toch is het vooralsnog niet gelukt om Iran van binnenuit te hervormen, zegt onderzoeker Damon Golriz van het recent opgerichte Haagse Instituut GeopolitiekNu. „In de afgelopen 25 jaar hebben hervormingsgezinde presidenten geprobeerd veranderingen door te voeren, maar concrete resultaten zijn uitgebleven.” Dit is mede te verklaren doordat Iraanse presidenten geen zeggenschap hebben over veiligheidstroepen of justitie – die vallen rechtstreeks onder Khamenei.
Toch is er volgens Golriz met het bloedig neerslaan van de protesten een duidelijke scheidslijn ontstaan binnen de hervormingsbeweging. „Aan de ene kant staat de top, waaronder president Pezeshkian, die loyaliteit aan het regime benadrukt en de betogers ’terroristen’ noemt. Aan de andere kant staan leiders zoals Mansouri, die dichter bij de bevolking staan en voorzichtig steun betuigen aan demonstranten.”
Mansouri, de enige vrouw onder de gearresteerden, veroordeelde via sociale media het geweld van het regime tegen de demonstranten: „Geen macht en geen rechtvaardiging kan deze catastrofe goedpraten.” Ze benadrukte dat burgers het recht moeten hebben om te demonstreren en zich te organiseren voor een betere toekomst.
De arrestaties onderstrepen dat zelfs gematigde hervormers steeds minder speelruimte krijgen. Het openbaar ministerie in Teheran beschuldigt Mansouri en de anderen van „het organiseren en leiden van activiteiten die gericht zijn op het verstoren van de politieke en sociale situatie in het land te midden van militaire dreiging van de Verenigde Staten en het zionistische regime” – waarmee Israël wordt bedoeld.
Intussen hebben de Verenigde Staten en Iran afgelopen week in Oman over een nucleaire deal gesproken. Beide partijen lieten zich positief uit over de gesprekken. Hoewel de aanhoudende protesten de aanleiding vormden voor dit overleg, hebben beide landen daar naar buiten toe niet over gecommuniceerd.
Terugblikken, extra analyses en leestips bij de laatste uitzending van de podcast Wereldzaken.
Source: NRC