Het schilderij Jonge man met hoge bontmuts en ringkraag (1638) is door de eigenaar voor de laatste maand van de tentoonstelling Meesterlijk mysterie uitgeleend aan De Lakenhal in Leiden.
schrijft voor de Volkskrant over tentoonstellingen, musea, kunst en geschiedenis.
Er is een mogelijk zelfportret opgedoken van Meester I.S., de 17de-eeuwse schilder met een onbekende identiteit. Het schilderij was uit het publieke oog verloren, maar na een oproep meldde de huidige eigenaar zich bij Museum De Lakenhal in Leiden. Daar is het kunstwerk vanaf 10 februari te zien, voor de laatste maand van de tentoonstelling Meesterlijk mysterie.
Anderhalf jaar geleden werd de zoektocht naar het schilderij, Jonge man met hoge bontmuts en ringkraag (1638), in gang gezet door Museum De Lakenhal en het Finse Serlachius Museums. Ze deelden een oproep via Codart, een internationale netwerkorganisatie voor conservatoren, maar zonder resultaat – tót een paar weken geleden een mailtje binnenkwam.
Dat bleek afkomstig van de huidige eigenaar: de particuliere verzamelaar Laurent Saglio. De Leidse tentoonstelling is al sinds oktober open, maar voor het staartje wilde hij het schilderij nog wel in bruikleen geven. ‘Dat was fantastisch nieuws’, zegt conservator Lea van der Vinde aan de telefoon. ‘Al hadden we het nog maar één week kunnen laten zien, dan hadden we het alsnog gedaan.’
Het schilderij zat lange tijd in de collectie van het J. Paul Getty Museum in Los Angeles, tot het in 2007 werd geveild en in particulier bezit belandde. In 2016 werd het opnieuw geveild, waarna het in handen kwam van Saglio. Tot de e-mail was die verblijfplaats onbekend.
Desondanks stond het schilderij bovenaan de wensenlijst van de tentoonstelling, omdat het mogelijk de mysterieuze meester zelf laat zien: een man met bruine krulletjes, donkere ogen en een dun snorretje. Hij draagt een rijk gedecoreerde cape, een bontmuts en een ringkraag om zijn hals: een ijzeren borstplaat, onderdeel van een militair tenue. ‘Die fantasierijke kleding laat zien dat het hier om een tronie gaat’, zegt Van der Vinde. ‘Dat waren interessante afbeeldingen van mensen, maar niet per se herkenbare.’
Voor tronies stonden soms onbekende mensen model, maar soms ook de kunstenaar zelf. Zo gebruikte Rembrandt geregeld zijn eigen spiegelbeeld voor zijn tronies. Vermoedelijk heeft I.S. voor dit kunstwerk naar Rembrandt gekeken. ‘Ook qua schildertechniek ligt dit kunstwerk dicht bij Rembrandt. Het is met losse toets geschilderd; de verf ligt er dik bovenop.’
De afgebeelde man staat op maar liefst vier schilderijen van de meester: een opvallend hoog aantal voor zo’n klein oeuvre, dat bestaat uit hooguit dertig bekende kunstwerken. ‘Het kan natuurlijk dat hij een favoriet model was van I.S. – maar voor alle vier de schilderijen zijn er aanwijzingen te vinden dat het om een zelfportret gaat. Zo kijkt de man ons telkens recht aan. En als je een zelfportret maakt, moet je natuurlijk in de spiegel kijken.’
Over Meester I.S. is geen archiefmateriaal bekend, alle informatie over wie hij was moet uit zijn kunst worden opgemaakt. Al langer bestaat er het vermoeden dat de meester uit Noordoost-Europa zou komen, de Baltische regio. Brengt de man op dit schilderij ons misschien dichter bij zijn nationaliteit? ‘Nou, ik vind hem er eerder Italiaans of Spaans uitzien’, lacht Van der Vinde. ‘Maar daar valt geen zinnig woord over te zeggen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant