Interview | Jill Lepore Het verleden bestuderen redt de Verenigde Staten niet uit de huidige politieke situatie, zegt de Amerikaanse historicus en auteur Jill Lepore, die woensdag een lezing geeft in Nederland. „Er is heel weinig politieke wetenschap over hoe afbladderende democratieën zichzelf weer oprichten.”
Historicus Jill Lepore, in haar kantoor aan de universiteit Harvard.
Jill Lepore is helemaal klaar met het Trump-bewind van historisch vergelijkingsmateriaal voorzien. De Amerikaanse historicus weet als geen ander voor een breed publiek de kleine en grote geschiedenis aan het heden te verbinden. Maar op een oude, rode bank in haar kantoor aan de universiteit Harvard wil ze dat niet meer.
„Het is een vreselijke tijd in dit land. We zien agenten van de federale overheid, bewapend door de federale overheid, getraind door de federale overheid, op wetteloze, willekeurige wijze en met schijnbaar volledige juridische immuniteit mensen lastigvallen, aanvallen, verwonden en zelfs vermoorden op de straten van onze steden.”
„Nee. En … ik wil niet onvriendelijk overkomen, maar ik heb mijn geduld echt helemaal verloren met journalisten die vragen of dit een precedent heeft of niet. Het is blijkbaar waar historici goed voor zijn in het publieke debat. Maar ik denk dat het behoorlijk gevaarlijk is in de context van deze regering.
„Natuurlijk kun je altijd iets vinden dat hier een beetje op lijkt. Je kunt kijken naar de Palmer Raids [opsluiting en deportatie van vermoedelijke socialisten vlak na de Eerste Wereldoorlog] of, nu met de schietpartijen, naar het Kent State-bloedbad [het doodschieten van vier studenten door de Nationale Garde in Ohio in 1970]. Maar het is een valse geruststelling. Het zijn bedrieglijke analogieën. Ze zijn onvolledig en missen de ware nieuwigheid van dit politieke moment.
„De geschiedenis is in dit politieke moment een doodlopende weg voor begrip van de uitdagingen waarmee de Verenigde Staten en de wereld geconfronteerd worden. Het verleden bestuderen gaat ons niet uit deze situatie redden.”
Want hoeveel Lepore ook weet van de turbulente Amerikaanse geschiedenis, dit moment is uniek. Uniek gevaarlijk. Dat het land al zijn andere donkere periodes is doorgekomen, biedt geen garantie dat dit opnieuw gebeurt. Noch dat de uitweg helder is.
„Er is heel weinig politieke wetenschap over hoe afbladderende democratieën zichzelf weer oprichten. Daar zijn weinig historische voorbeelden van. Dus dat is een hiaat in onze kennis.”
Toch wenden journalisten, studenten en lezers zich telkens tot haar om iets van deze situatie te begrijpen. Lepore (59) doceert sinds 2003 aan Harvard, waar ze ooit begon als secretaresse. Ze schrijft al bijna even lang voor het weekblad The New Yorker. Na een aantal microgeschiedenissen, over onder andere stripheldin Wonder Woman en Jane [de vrouw van Benjamin] Franklin, schreef ze twee monumentale boeken over de Amerikaanse geschiedenis. These Truths , „een Amerikaanse geschiedenis van begin tot eind”, verscheen — toevallig — kort na Trumps eerste verkiezing. En We The People, over de in de VS schier heilige grondwet, gepubliceerd direct na zijn tweede zege.
Ze trekt volle zalen met haar betoog dat de grondwet bedoeld is om geamendeerd te worden. Op het moment dat de Verenigde Staten 250 jaar bestaan, wil iedereen van haar weten: komt het nog goed met het land en de democratie?
Historicus Jill Lepore (West Boylston, 1966) is hoogleraar geschiedenis aan Harvard, verbonden aan de rechtenfaculteit. Daarnaast schrijft ze voor het tijdschrift The New Yorker over Amerikaanse geschiedenis, rechten, literatuur en politiek. Ze is de „grootste nog levende essayist” van het land genoemd.
Ze schreef ook een complete geschiedenis van de Verenigde Staten, These Truths (2018). Haar meest recente boek is We The People (2025), over de Amerikaanse grondwet. Later dit jaar verschijnt The Rise and Fall of the Artificial State, over hoe technologie en de mannen erachter de democratie veranderen.
Op woensdag 11 februari geeft Lepore in Amsterdam een lezing op uitnodiging van het John Adams Institute.
Het is een vraag die ze onmogelijk kan beantwoorden, maar haar vermoeden is: het zal erger worden voordat het beter wordt. In november schreef ze over de naderende Amerikaanse verjaardag: „De vooruitzichten op een vreedzame herdenking lijken gering. Een revolutionair jaar lijkt veel waarschijnlijker, en politiek gezien kan dat beide kanten opgaan.”
„Ik verwacht veel politiek geweld dit jaar. We zien die losgeslagen agenten van de vreemdelingenpolitie, die blijkbaar gerekruteerd zijn uit witte suprematistische groepen: Capitool-bestormers, motorclubs en pro-militiegroepen die zich inzetten voor wapenbezit. Dit is een oorlog die zij al heel lang willen. Wat hierna komt, weet niemand, maar ik denk niet dat het op de korte termijn vreedzaam zal zijn. Als de situatie verder verslechtert, moet er een constitutionele oplossing komen. Maar zover zijn we nog niet.”
Nadat de Amerikaanse democratie in 2021 bijna omviel, met de Capitoolbestorming, richtte Lepore haar academische aandacht op de grondwet. De federale tekst komt uit 1787, maar de constitutionele geschiedenis begon toen de Verenigde Staten zich in 1776 onafhankelijk verklaarden en verschillende van de dertien oorspronkelijke staten hun eigen grondwet schreven.
Haar boek We The People — de eerste woorden van de inleiding van de grondwet die destijds weinig mensen betrof – is een breed uitwaaierende vertelling. Over de vrouwen, zwarte mannen en oorspronkelijke bewoners die streden voor hun vrijheid, kiesrecht en plek in de democratie, meestal zonder succes. Maar ook over het komen en gaan van de drooglegging en alle pogingen de VS officieel tot christelijke natie om te dopen.
Lepore beschrijft hoe de framers, de opstellers van de grondwet, wilden en verwachtten dat deze een levend document zou zijn dat telkens opnieuw zou worden aangepast aan de tijdgeest. Precies het tegenovergestelde van wat de nu dominante stroming van conservatieve originalists in en rond het Hooggerechtshof pretenderen: dat aan de grondwet niet getornd mag worden en alleen de oorspronkelijke intenties uit de 18de eeuw leidend zijn.
Ze laat zien dat amenderen, wat 27 keer wel gebeurde, alleen in golven lukte. Vlak na revolutionaire momenten in de Amerikaanse geschiedenis: het ontstaan van het land, de Burgeroorlog (1861-1865) en na de Eerste Wereldoorlog (1914-1918).
„Donald Trump voelt zich niet aan de grondwet gebonden. Hij zei recent zelf dat de enige beperking van zijn macht als opperbevelhebber zijn ‘eigen moraliteit’ is. Een volstrekte minachting van ons rechtssysteem. Hij wordt niet in toom gehouden door het Congres. Als degenen die medeplichtig zijn aan de wetteloosheid van deze regering ooit ter verantwoording worden geroepen, begint en eindigt dat bij de Republikeinse Partij.
„Daarnaast heeft het conservatieve Hooggerechtshof hem immuniteit gegeven — wat nogal ver afstaat van enig originalism. Hij omzeilt al onze controlemechanismen. Onze grondwet functioneert niet, in feite.”
„Er zijn wetenschappelijke boekenkasten vol geschreven over de relatie van Amerikanen tot hun grondwet. Het schijnt dat wij meer dan welk ander volk vertrouwen hebben in onze grondwet, maar tegelijkertijd geen flauw benul hebben wat erin staat. De grondwet heeft een soort talisman-functie in ons politieke en culturele leven. Aan beide kanten van het politieke spectrum. Het grootste deel van de Amerikaanse politiek ís discussie over wat de grondwet betekent. Dit jaar zijn mensen zich er nog extra bewust van, vanwege de 250ste verjaardag.”
„De gemiddelde levensduur van een grondwet is negentien jaar, dus alleen dat ze nog bestaat is al bijzonder. Het is een van de minst gewijzigde en moeilijkst te wijzigen constituties ter wereld [een tweederde meerderheid in het Huis van Afgevaardigden en de Senaat en driekwart van de vijftig staten moet hier mee instemmen].
„Vooropgesteld: het was in de 18de eeuw een briljant ontworpen staatsbestel dat de meest wijze ideeën uit de oudheid en het beste Newtoniaanse denken van de Verlichting over de werking van de overheid combineerde. En zo een evenwichtig systeem bedacht, met checks and balances, en een gemengde regeringsvorm, een manier om problemen op te lossen. Het idee dat het document door het volk moest worden geschreven, door het volk moest worden geratificeerd en door het volk kon worden gewijzigd, was een buitengewone uitvinding. Die bovendien de Burgeroorlog overleefde, zij het in zwaar herziene vorm.”
„Het Hof heeft die rol aangenomen, maar het Congres heeft alle verantwoordelijkheid volledig laten varen. Het is een aantasting van ons democratisch proces. En deze regering heeft geen juristen die zich afvragen: is wat we doen wettig? Ze voeren uit wat conservatieven al heel lang wilden maar wetgevend niet voor elkaar kregen: ongebreidelde machtsuitoefening door de president. Ze vragen niet om toestemming, noch om vergiffenis. Dus alles komt uiteindelijk bij het uiterst conservatieve Hof terecht.
„Links heeft decennialang liever grondwettelijke verandering afgedwongen via het Hof dan via een poging tot amendementen. Toen ze de meerderheid in het Hof verloren, bleek dat een kwetsbare zet te zijn geweest. Allerlei overwinningen van de burgerrechtenbeweging zijn niet grondwettelijk vastgelegd. Die kunnen allemaal, net als het recht op abortus in 2022, weer worden teruggedraaid.”
„Een van de redenen om het boek te schrijven was om licht te laten schijnen op de vele momenten in de geschiedenis waarin door heel serieuze mensen is gezegd dat we opnieuw moeten beginnen, omdat deze grondwet niet werkt. Het is belangrijk voor mensen om na te denken over onze eigen mogelijkheden als burgers om de grondwet te interpreteren en erover te discussiëren in plaats van het maar aan het Hooggerechtshof te laten.
„Ik denk echter dat mensen juist op dit moment enorm gehecht zijn aan de grondwet, omdat ze het gevoel hebben dat we die al deels verloren hebben. Als ik door het land reis voor boekpresentaties vraag ik weleens wie de grondwet wil afschaffen en opnieuw wil beginnen en dan gaan er maar enkele handen omhoog.”
„Ik ben benieuwd. De regering-Trump heeft bombastische, nationalistische plannen om Trump te vieren als het toonbeeld van wat Amerika is. En een soort voortzetting van het vergulde Oval Office, de balzaal, de triomfboog van Trump, de FIFA-wedstrijden. Dat zal de viering van de federale overheid zijn. Op lokaal niveau zal er ook van alles gebeuren. Maar vooral in de oorspronkelijke staten aan de oostkust hebben veel musea, universiteiten en scholen besloten er zo min mogelijk aan te doen, omdat ze niet mee willen gaan in Trumps viering. Dat vind ik gevaarlijk. Een jubileum is ook een gelegenheid om te reflecteren.”
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet
Source: NRC