Ze speelde de hoofdrol in Frozen en is de eerste Nederlander in een originele cast van een Disney-musical, The Greatest Showman. Nu nog haar perfectionisme overwinnen.
Vajèn van den Bosch (27) heeft weinig geslapen, maar daar zie je niks van. Dat komt ook door haar make-up. Ze houdt ervan de basis alvast te hebben gedaan voordat ze in het theater aankomt, een goede laag foundation en mascara. De laagstaande zon geeft haar donkerblonde haar een gouden gloed.
Ze zit op de achterbank van de auto van haar manager Ine Marije Buisman, onderweg naar het Circustheater in Scheveningen. De hele auto ruikt bloemig dankzij haar parfum. „Als ik vergeten zou zijn dat op te doen, ben ik echt in staat terug te rijden”, zegt ze. Het hoort bij haar vaste rituelen. „Ik app ook altijd mijn moeder voor de voorstelling begint, al van kinds af aan. ‘Hou van je mama’, app ik dan. En dan stuurt ze ‘Hou van je’ terug. Dat. Moet. Ik. Ge. Woon. Doen.”
Het sneeuwt behoorlijk, deze zondagochtend 4 januari, maar je kunt je geen beter weer voorstellen voor een Frozen-voorstelling. Daarin verandert hoofdpersoon Elsa, gespeeld door Van den Bosch, de wereld in ijs. Tijdens het applaus dwarrelt witte confetti naar beneden. Bij de première in juni 2024, 606 voorstellingen en 688.000 tickets eerder, legde de productie nog nepsneeuw voor de ingang van het theater. „Nu sluiten we in stijl af.”
Ze heeft liggen malen in bed. Als ze maar niet te emotioneel wordt op het podium. Als ze nog maar kan blijven zingen. Ze is de hele week al „Cecile Labiel”, zegt ze, terwijl ze zich als een zoutzak in de achterbank laat zakken en een getergd gezicht trekt. „Dit was het leukste wat ik in het theater heb gedaan. Elsa heeft me zo ontzettend veel gebracht als mens, ik heb zo veel van haar geleerd.”
Nog geen 48 uur nadat ze de langstlopende productie afsluit die ze ooit heeft gespeeld, zal ze naar Londen vliegen voor de repetities van haar volgende Disney-musical, The Greatest Showman. Daar kwam in 2017 al een musicalfilm van uit, een sterk gefictionaliseerd verhaal over de negentiende-eeuwse circusdirecteur P.T. Barnum en zijn artiesten. Nu komt er voor het eerst een theaterversie. „Als wij het goed doen, kan het the next big thing zijn”, zegt Van den Bosch, die de eerste Nederlander is in de originele cast van een Disney-musical.
„Je kunt Vajèn in het rijtje plaatsen van grote musicalsterren als Pia Douwes en Willemijn Verkaik”, zegt Hilde Scholten, die sinds seizoen 2009/2010 af en aan in de jury van de Musical Awards zit, sinds 2022 als voorzitter. „Haar zangtechniek blijft onder alle omstandigheden overeind. Haar stem is rijk: ze kan niet alleen maar belten, maar ook klein zingen. En ze klinkt vol en krachtig in de laagte.”
„Ze heeft natuurlijk een prachtige stem”, zegt Chantal Janzen, de tv-presentatrice die voorheen in musicals speelde, en wie Vajèn af en toe belt voor advies, „maar daarmee alleen red je het niet; ze is een nuchtere, harde werker. Daar staan Nederlandse musicalacteurs in het buitenland ook om bekend.”
Vorig jaar won Vajèn van den Bosch de Musical Award voor beste vrouwelijke hoofdrol voor haar rol in Frozen. Ze vertolkte Maria Magdalena in het tv-spektakel The Passion. Daarnaast was ze als stemactrice te horen als Glinda in de Nederlandstalige versie van de musical-blockbuster Wicked. In 2025 kwam ook de film Onze Jongens 3 uit, over strippende mannen, waarin ze de vrouwelijke hoofdrol had. En ze speelde in nóg twee films, die deze maanden uitkomen: misdaadkomedie Bledders en misdaadthriller EB.
De afgelopen jaren had ze daarom met regelmaat dubbele werkdagen. Overdag een draaidag voor Onze Jongens, ’s avonds het podium op als Elsa. „Soms moet ik tegen mijn vrienden zeggen: sorry, ik heb de komende drie maanden geen enkele dag vrij”, zegt ze. „Maar ik wil alle kansen pakken die ik nu krijg. Ik denk dat dat later z’n vruchten afwerpt. Ik heb nu ook geen relatie, en geen kinderen.”
Afgelopen zomer kocht ze een huis in de Zaanstreek, na tien jaar in Amsterdam te hebben gewoond. „Lekker rustig. Het is fijn om thuis geen voorbijrijdende trams te horen.”
Vajèn heeft altijd een mooi antwoord paraat. De dag voor de laatste voorstelling was er een afscheid met fans. „Sommigen zijn wel honderd keer geweest. Het is zó leuk om hun perspectief te horen”, zegt ze. Frozen resoneert bij zo veel mensen, denkt ze, omdat Elsa „belichaamt dat we niet bang moeten zijn om onze ware zelf te zijn. Dat de dingen die jij misschien ziet als zwakte uiteindelijk je allergrootste krachten kunnen zijn.”
In Frozen leert kroonprinses Elsa van haar ouders om haar magische krachten in toom te houden. Met die krachten heeft ze namelijk ooit per ongeluk haar zusje Anna verwond. Ze sluit zich emotioneel af: sterke emoties wekken die krachten op. Maar vlak voor de pauze besluit Elsa de controle los te laten, en zingt ze ‘Laat het los’.
De controle loslaten lukt Van den Bosch zelf lang niet altijd. Afgelopen zomer zong ze ‘Laat het los’ bij The Kick-Off, de aftrap van het musicalseizoen op tv. In de auto keek ze het optreden meteen terug. „En nog eens, en nog eens. Dan hoor ik alleen maar wat ik niet goed vind. Die noot is net niet lekker gepakt, die timing is er net naast, die pitch is net niet goed. Ik vind mezelf nooit goed. Ik wil dat iedere dag beter is dan de dag daarvoor. Ik ga echt op zóék naar dingen die ik niet goed vind, een soort zelfsabotage. Iemand als Ine Marije moet me daar dan echt uit trekken.”
„Ik vind dat lastig om te zien”, zegt manager Buisman vanachter het stuur. „Ze verpest achteraf een optreden voor zichzelf dat hartstikke goed was.”
„Als je iedere dag ‘Laat het los’ zingt, dan wordt het wel een soort mantra”, zegt Van den Bosch. „Ik vind mezelf nu best wel goed, af en toe.”
Haar perfectionisme weerhoudt Van den Bosch er ook van om „in het moment te kunnen zijn”. „Terwijl dat het allerbelangrijkste is als je op het toneel staat”, zegt ze. Tijdens de audities voor Eponine, een armoedig meisje uit Les Misérables (2023), moest ze zeven keer terugkomen: de creatives wilden dat ze haar ‘muur’ liet zakken. „Ik dacht: ik sta hier letterlijk met mijn hart in mijn handen voor jullie, ik weet niet wat ik nog meer moet doen, mijn ingewanden eruit trekken? Uit wanhoop moest ik janken, en toen zeiden ze: goed zo, en doe nu het lied nog eens? Hè hè, zeiden ze toen, dáár is ze.”
Waar haar enorme drive vandaan komt weet ze niet, zegt ze. Aan haar ouders ligt het niet: die probeerden haar vroeger juist een beetje af te remmen. Na overleg met de mentor stelde haar moeder, Monique van den Bosch, aan haar dochter voor om havo 5 in twee jaar te doen, omdat ze elke avond al Liesl von Trapp speelde in The Sound of Music. Dat plan wees Vajèn resoluut af, zegt Monique van den Bosch. „‘Denk je dat ik dat niet kan?’, zei ze. Zat ze na de voorstelling ’s nachts nog te leren. Eén keer was ze doodziek en is ze toch gaan spelen, met emmertjes links en rechts van het toneel.”
„Ik wil achteraf geen spijt hebben dat ik er niet álles uit heb gehaald, denk ik”, zegt Vajèn van den Bosch. „En alles is bij mij nogal veel.”
Bij Wicked in Duitsland, waar ze de groene heks Elphaba speelde, was ze eens hartstikke verkouden, maar ging toch op. „In de eerste akte rende ik in paniek naar de regisseur toe: ik verlies mijn stem!” In de pauze moest ze opgeven. „Achteraf had ik niet moeten opgaan natuurlijk, maar dat voelde als falen. Als jouw waarheid is dat je misschien niet de allerbeste bent, maar er wel altijd bént, dat je loyaal bent, dat dát de reden is dat je bent aangenomen, dan is een keer ziek zijn moeilijk om te accepteren.”
Vajèn van den Bosch wordt soms vergeleken met Chantal Janzen, niet om wat ze óp het podium doen maar daarbuiten, denkt Janzen. „Kop houden, werken en af en toe over je eigen grenzen heengaan.” Ze adviseert Van den Bosch soms om ‘nee’ te zeggen tegen een nieuwe klus, of om betere voorwaarden te vragen, zoals meer geld of een understudy. „Eerst ben je bang om arrogant gevonden te worden. Maar Joop van den Ende zei tegen mij: ‘Niet bang zijn. Waar ben je bang voor?’ Pas als je ruimte durft in te nemen kom je erachter wat je echt leuk vindt.”
Van den Bosch volgt dat advies nog slechts sporadisch op, merkt Janzen. „Het helpt ook niet dat je van buiten de Randstad komt”, zegt Janzen, die zelf uit Limburg komt. „Wij hebben altijd het gevoel dat we harder moeten werken.”
Vajèn groeide op in het Brabantse dorpje Oijen. Op haar vierde nam haar moeder haar mee voor haar verjaardag naar The Lion King in het Circustheater, ze had het cadeautje zelf uitgekozen nadat ze de reclame op televisie had gezien. Ze zat met open mond te kijken, zegt Monique van den Bosch, en na afloop kochten ze een knuffel, een T-shirt en de CD die ze thuis grijs draaide. Op haar achtste wilde ze naar de toneelclub in het nabijgelegen Oss, en al snel zat ze in het talentenklasje. Ze deed vergeefs auditie voor de professionele musicals Ciske de Rat en Les Misérables. „Die afwijzingen vond ik heel heftig voor zo’n klein kind. Ik weet nog dat ik in de auto zei: nou, dat gaan we nooit meer doen. Zij zei: echt wel!”
En ja, ze werd kort daarop aangenomen voor The Sound of Music in het Efteling Theater, waardoor ze op haar tiende voor het eerst in een professionele musical speelde. Daarna volgden rollen in Joseph and the Amazing Technicolor Dreamcoat (2009), Mary Poppins (2010), Droomvlucht (2011) en Shrek (2012). Landelijke bekendheid kreeg ze door het behalen van de finale van The Voice Kids in 2012. Werden in 2011 nog twee baby’s Vajèn genoemd, in 2012 waren dat er 175. (De naam betekent niks, zegt Monique van den Bosch. Ze zocht gewoon naar een naam die niet zo vaak voorkwam als Monique.)
Ze deed de vooropleiding Muziektheater aan Fontys Conservatorium in Tilburg, maar stroomde nooit door naar de opleiding zelf. Ze had al genoeg werk. Als Juliette in de tv-serie SpangaS (2014), Sandy in de musical Grease (2015) en de hoofdrol in de film Hart Beat (2016). In 2017 werd ze door Gloria Estefan zelf gecast als Gloria Estefan, in de musical On Your Feet! (2017). Frozen is haar 22ste musicalproductie, ze was 26 toen de repetities begonnen.
Haar collega’s zijn haar docenten geweest, zegt ze. Maar dat ze geen opleiding heeft gehad, was ook een bron van onzekerheid. „Ik denk dat ik daardoor extra bewijsdrang voel naar de mensen die zeggen dat ik rollen krijg alleen maar omdat ik al bekend ben.
„Maar als Elsa in Frozen heb ik denk ik iets laten zien waarvan mensen misschien niet wisten dat ik het kon. En ikzelf misschien ook niet: het raken van mensen, de gelaagdheid van een karakter overbrengen. Ik heb me nog nooit zo gezien gevoeld.”
In het Circustheater zitten tientallen kinderen die in de afgelopen anderhalf jaar de kleine Elsa’s en Anna’s hebben gespeeld. Het vak fungeert als een applausmachine. Al voor de pauze, tijdens de laatste noot van ‘Laat het los’, krijgt Van den Bosch een staande ovatie. Tegen het einde van de voorstelling lukt het de volwassen Anna (Sanne den Besten) niet meer om zonder snik te zingen. Van den Bosch neemt met een betraand gezicht het applaus in ontvangst.
Aan het begin van de voorstelling, toen ze nog niet op hoefde, moest ze zich even terugtrekken in haar kleedkamer, vertelt ze na afloop op het podium, de Elsa-pruik nog op. „Daar heb ik even gejankt en de brok uit m’n keel gezongen.” Ze haalt diep adem en tovert haar vrolijke gezicht tevoorschijn voor een filmpje voor RTL Boulevard.
Vajèn van den Bosch als Elsa in Frozen.
Twee dagen later filmt RTL Boulevard haar op Schiphol, terwijl ze afscheid neemt van haar familie. Het is een van de weinige vluchten die niet is geannuleerd door de sneeuw.
„Ik ga niet alleen een nieuwe voorstelling maken”, zegt ze aan de telefoon, terwijl ze haar boarding pass laat scannen. „Ik ga ook een nieuw leven in. In Nederland heb ik nog m’n vrienden. Dadelijk ben ik alleen. Dat voelt een beetje wankel.” Ze zal zeker vier maanden in Londen blijven.
Een dag later beginnen de eerste repetities van The Greatest Showman. Van den Bosch heeft een grote bijrol, de Zweedse operazangeres Jenny Lind, die een van de bekendste nummers zingt, ‘Never Enough’. Ze was gevraagd om te auditeren. Ze moest meteen ‘Never Enough’ zingen, vertelt ze in haar pauze in een videogesprek. Ze wilde zich natuurlijk meteen weer bewijzen. „De muzikaal leider vroeg nog: wil je meteen voluit zingen, of zin voor zin? Ik zei” – ze zet een ijverig-meisje-stem op – „ik doe het wel voluit! Waarom zeg ik dat? Hij bood het létterlijk aan.”
„Weet je wat het is Eef”, zegt ze, een week later tegen haar zangdocent Eva Wilms, nadat ze één keer ‘Never Enough’ heeft gezongen. Ze staat in haar slaapkamer in Londen, waar ze haar buren het minst denkt te storen. De zangles is voor het eerst digitaal, NRC mocht ook inloggen. „Tijdens de read-and-sing-through [met script in de hand, nog zonder spel] merkte ik een anxiety bij mijn nummer. Ik was helemaal niet geconnect met m’n lichaam.” Ze frunnikt aan de rits van haar lila sportvest. „Ik was daarna helemaal over de pis, maar dat weet je, want ik heb je meteen gebeld.”
„Goed dat je dat nu ervaart, dan kunnen we ermee aan de slag”, zegt Wilms met een bemoedigende glimlach, thuis achter haar piano. „Het mág ook een spannend moment zijn, want het ís ook zo. En je weet: hoe vaker je oefent, hoe meer het in je spiergeheugen gaat zitten. Om het even te vertalen naar je stem: wat voel je?”
„Ik raak een soort kern kwijt. Ik loop al leeg voor ik moet vlammen. Ik ben alleen maar bezig met: ik moet mijn best doen, laten zien dat ik het waard ben. Ik wil dat het meteen goed is.”
„Wanneer mag je het van jezelf niet 100 procent goed doen?”, vraagt Wilms.
„Als niemand luistert.”
In het volgende halfuur wordt er nauwelijks gezongen, vooral gepraat. Over onzekerheid, over het zenuwstelsel, over onder druk presteren. Juist die mentale steun is waarom het klikt met Wilms, heeft Van den Bosch eerder uitgelegd. „Zij kijkt niet alleen naar of je strottenhoofd goed gekanteld is.” En net als Van den Bosch houdt Wilms van werken op detailniveau. Per zin, bijna per woord, gaan ze aan de slag.
In ‘All the shine of a thousand spotlights’ verliest Van den Bosch te veel lucht op ‘shine’. „Dat komt door de ‘h’ die ertussen zit”, zegt Wilms. „Probeer die eens minder hoorbaar te zingen. Heel goed. En nu drie keer achter elkaar? Prachtig. En doe dat nu eens met ‘never enough’? Heel clean? Goed zo. Wat voelde je toen ik zei: doe het nu nog eens?”
„Ik dacht: en nu even concentreren.”
„Precies. En niet: het moet goed. Hier gaat het over. Dit is procesmatig werken, in plaats van resultaatgericht. Oké, pakken we hem opnieuw.”
„Never enough
Never enough
Never enough”
The Greatest Showman gaat op 15 maart in première in het Bristol Hippodrome. Alle voorstellingen zijn uitverkocht.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden
Source: NRC