Geen artiest staat zo midden in de Amerikaanse cultuuroorlog als Bad Bunny, die deze zondag optreedt in de rust van de Super Bowl. Met zijn Spaanstalige nummers en politieke uitspraken is hij de trots van onderdrukte Amerikaanse latino’s. Maar met zijn populariteit neemt ook de haat van rechts Amerika voor hem toe.
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Ze woont in New York.
20 seconden zit Bad Bunny stil. De 31-jarige zanger heeft net gehoord dat hij winnaar is van het Album van het Jaar, de meest prestigieuze Grammy. In een zwart pak zit hij in het publiek van de prijsuitreiking in Los Angeles. Amerikaanse muzieksterren stuiven op om de Puerto Ricaan een staande ovatie te geven.
Maar Bad Bunny blijft zitten.
Met zijn vingers drukt hij zijn ogen dicht, alsof hij zijn tranen naar binnen duwt. Schokkende schouders. Zijn borstkas gaat op en neer. Opmerkelijk, zoveel emotie voor een wereldster die echt al heel wat trofeeën op zak heeft.
De zanger, geboren als Benito Antonio Martínez Ocasio, werd 100 miljard keer gestreamd op Spotify, bezit 17 Latin Grammy Awards, 16 Billboard Music Awards en 54 Billboard Latin Music Awards. Maar de prijs die hij afgelopen weekend in de wacht sleepte, heeft een andere lading. In het Amerika van vandaag staat deze winst symbool voor verzet.
Eindelijk staat Bad Bunny op. Hij loopt naar het podium. Zijn collega-sterren klappen nog steeds. ‘Ik wil deze prijs opdragen aan alle mensen die hun thuisland, hun land, hebben moeten verlaten om hun dromen na te jagen’, zegt de zanger in het Spaans.
In 2022 bezocht de Volkskrant de familieleden en vrienden van de wereldster in Vega Baja, de broeierige kustplaats op Puerto Rico waar hij opgroeide. Het eiland was ook toen al idolaat van de zanger, die zich buiten zijn muziek om ook uitsprak tegen corruptie, geweld tegen vrouwen en het gebrek aan noodhulp na orkaan Maria. Overal waren muurschilderingen van hem te zien. Zijn stem kwam uit bars, restaurants, auto’s en slaapkamers.
Maar nu kunnen ze in de VS ook niet meer om hem heen. Voor het eerst in de Amerikaanse geschiedenis gaat de Grammy voor het beste album naar een volledig Spaanstalige plaat. Terwijl de regering-Trump wil losbreken van de latinocultuur, waarmee het land al eeuwenlang verbonden is, vergroot Bad Bunny juist die invloed. Op sociale media gaan video’s rond van Amerikanen die Spaans leren door zijn muziek.
Een flink deel van het zuidwesten van de VS hoorde ooit bij Mexico. Er zijn tal van Amerikaanse steden waar ze eerder Spaans spraken dan Engels. Inwoners van Midden- en Zuid-Amerika werken sinds mensenheugenis in de VS. Ze hebben het land helpen opbouwen.
Toch wil Trump deze geschiedenis wissen. Hij en zijn medestanders zien een land voor zich dat steeds witter wordt. In Washington, Chicago, Los Angeles en Minneapolis durven latino’s de afgelopen maanden niet meer buiten te komen. Ze kunnen op basis van hun uiterlijke kenmerken of accent al worden aangehouden. Velen houden zich stil, verdwijnen in de schaduw, uit angst voor de repercussies.
Bad Bunny is hun krachtigste stem geworden.
Dat bleek afgelopen zondag maar weer op het podium van de Grammy’s, waar hij in totaal drie prijzen in de wacht sleept. Bij een andere toespraak laat hij het Spaans voor even achterwege. Dit keer wil hij voor alle Amerikanen verstaanbaar zijn.
‘ICE out’, zegt de zanger vanaf het podium – doelend op de immigratiepolitie van Donald Trump, die op gewelddadige wijze ongedocumenteerde Amerikanen opspoort en uitzet. ‘Wij zijn geen wilden. We zijn geen dieren. We zijn geen aliens. We zijn mensen, en we zijn Amerikanen.’
Het gejuich is oorverdovend.
Komende zondag zal hij een nog groter podium beklimmen. Dan treedt Bad Bunny op tijdens de Super Bowl, de finale van het Americanfootballseizoen als de Seattle Seahawks het opnemen tegen de New England Patriots. Het is het best bekeken tv-moment van het jaar. Het halve land komt erdoor stil te liggen: een zeldzaam moment waarop Republikeinen en Democraten voor even hetzelfde zien op televisie.
Maar niet dit jaar. Uit woede zeggen talloze rechtse Amerikanen het optreden van Bad Bunny te zullen boycotten. Zijn populariteit is een doorn in het oog van radicaal-rechts. Ze willen geen Spaanstalige muziek op ‘hun’ sportfestijn. President Trump, die belangrijke tv-momenten nooit overslaat, heeft gezegd dit jaar niet aanwezig te zijn vanwege hun ‘belachelijke’ keuze voor, zo herhaalt hij steeds, ‘die Puerto Ricaan’.
Het is een vreemde gewaarwording. De VS, het land waarin veel immigranten zich juist thuis voelen vanwége de culturele diversiteit, richt nu zijn pijlen op alles wat deze samenleving zo divers maakt. Hier kon je altijd meerdere identiteiten hebben, maar bovenal was je Amerikaan. Nu doet de regering alsof sommigen er niet meer bij horen.
Bad Bunny zit midden in een sportsessie als hij in september een telefoontje krijgt van rapper Jay-Z, die met zijn bedrijf Roc Nation de ‘halftime show’ van de Super Bowl produceert. De vraag is of Bad Bunny tijdens die iconische Americanfootballwedstrijd in Santa Clara in Californië de hoofdartiest wil zijn.
Alleen de grootste sterren worden gevraagd voor dit concert van 15 minuten. In 1992 was de Cubaans-Amerikaanse zangeres Gloria Estefan de eerste latino die de show gaf. In 2014 volgde de Puerto Ricaanse Bruno Mars. Ook Shakira en Jennifer Lopez stonden er. Maar nog niemand gaf een Spaanstalige show.
Bad Bunny is zo lyrisch van het verzoek, vertelt hij op sociale media, dat hij spontaan ‘honderd pull-ups’ doet. Latino’s in de VS en ver daarbuiten vieren feest. De Spaanse taal betekent voor Puerto Ricanen veel. In de vorige eeuw probeerden Amerikaanse militairen de leerlingen op school de Engelse taal op te leggen. Uit protest verlieten kinderen de les. Zo wisten de eilandbewoners in ieder geval vast te houden aan hun taal.
Maar vrij direct na de bekendmaking komt er een backlash vanuit rechts Amerika. Turning Point, de radicaal-rechtse politieke organisatie van de vermoorde influencer Charlie Kirk, organiseert deze zondag een ‘All-American Halftime Show’. Zo kunnen Republikeinen tijdens Bad Bunny’s optreden online naar een alternatieve show kijken. Daar spelen countryartiesten als Kid Rock, Gabby Barrett en Lee Brice.
‘Deze actie toont hoe de cultuurstrijd nu doordringt op terreinen die relatief neutraal leken’, zegt Martin Scherzinger, die onderzoek doet naar muziek en politiek aan New York University. ‘Want Bad Bunny’s muziek is nauwelijks politiek.’ Zijn teksten gaan over liefdesverdriet en zelfreflectie. Scherzinger: ‘Zelfs zeldzaam verbindende momenten als de Super Bowl staan nu onder druk.’
Terwijl Trump latino’s aanvalt, viert Bad Bunny juist hun cultuur.
Sinds de Amerikanen in de 18de eeuw het bestuur van Puerto Rico overnamen, schipperen de inwoners tussen de Latijnse en Amerikaanse cultuur. Het komt voort uit de pijnlijke geschiedenis van het eiland: bezet door de VS, nooit onafhankelijk.
Bad Bunny groeide op als oudste van drie zonen, in een gezin uit de lagere middenklasse van het eiland. Zijn vader was vrachtwagenchauffeur, zijn moeder lerares. In Vega Baja staat zijn ouderlijk huis, een betonnen gebouw. Er groeien zoveel planten en bomen omheen dat er weinig van het gebouw te zien is.
‘Hier groeide Benito op’, zei Rocky Martinez, de achterneef van de zanger, in 2022 tegen de Volkskrant. ‘Ja, hij is hier allang weg’, lachte hij. ‘Hij woont nu ietsjes groter.’ Maar hier maakte de zanger al op jonge leeftijd met zijn vrienden nummers in zijn slaapkamer.
Bad Bunny kreeg vaak te horen dat hij zijn taal moest opgeven om groot te kunnen worden, vertelde zijn jeugdvriend Jeddel Rosado in zijn oude straat in Veja Baja. Maar hij deed het tegenovergestelde. ‘Hij werd wereldberoemd zonder zijn taal of stijl op te geven.’
Zo’n 41 miljoen Amerikanen spreken Spaans als eerste taal. Dat is precies wat rechtse Amerikanen zo boos maakt: die willen dat het er minder worden, niet meer – alsof ze vrezen dat een Spaanstalige show de hele bevolking verandert in latino’s.
In het tijdperk van Trump worden mensen die eruitzien zoals Bad Bunny, praten zoals Bad Bunny of naar muziek luisteren van Bad Bunny op grote schaal geïntimideerd door de Amerikaanse overheid. Ze worden opgespoord, vastgezet en het land uitgegooid. De zanger spreekt zich sinds het begin van Trumps tweede termijn uit tegen deze praktijken. En dat maakt hem een dubbel doelwit.
‘Ik vind het volkomen belachelijk’, zei president Donald Trump op tv toen bekend werd dat Bad Bunny dit jaar de uitverkorene was voor de Super Bowl. ‘Het zaait alleen maar haat. Verschrikkelijk.’ Op rechtse zenders wordt steevast geclaimd dat Bad Bunny helemaal geen Amerikaan is, ondanks zijn staatsburgerschap.
Afgelopen ‘4th of July’, de Amerikaanse onafhankelijkheidsdag, bracht Bad Bunny een clip uit van het nummer NUEVAYoL, waarin de vlag van Puerto Rico voor het vrijheidsbeeld hangt. Een stem die die van Trump moet voorstellen, zegt ‘sorry’ tegen immigranten: ‘Dit land is niets zonder immigranten.’
Afgelopen zomer weigerde hij concerten te geven in de VS, uit vrees dat zijn fans door immigratiedienst ICE zouden worden meegenomen. Kristi Noem, de minister van Binnenlandse Veiligheid, dreigde al dat ICE, dat vorig jaar ook op de Super Bowl was, deze editie ook ‘overal aanwezig zal zijn’. De dreiging van de inzet van ICE-agenten is al reden voor sommige latino’s om culturele feestdagen over te slaan.
Na de Grammy Awards viel het Witte Huis de zanger aan vanwege zijn ‘ICE out’-toespraak. Perschef Karoline Leavitt beklaagde zich over de ‘elitaire houding’ van de rijke zanger, die zelf in veiligheid leeft, maar intussen wetshandhavers als ICE bekritiseert.
‘Dat ze dit doen tijdens een van de meest geliefde nationale rituelen, de Super Bowl-halftime show’, zegt onderzoeker Martin Scherzinger, ‘onderstreept hoe diep de culturele polarisatie in de Verenigde Staten inmiddels is doorgedrongen.’
In aanloop naar de Super Bowl houdt rechts Amerika nog altijd stug vast aan hun boycot. De vraag is hoeveel Amerikanen dit initiatief deze zondag zullen volgen. En of Bad Bunny zich tijdens zijn optreden weer net zo politiek zal uitlaten tegen ICE als tijdens de Grammy’s.
In de teaser voor het optreden van zondag zie je Bad Bunny breed lachend dansen met allerlei mensen: jong, oud, zwart, wit, latino en Aziatisch. In zaken-, brandweer- en trainingspak. De promo eindigt met de woorden dat op zondag ‘de wereld zal dansen’.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant