De gemeentelijke woonlasten blijven stijgen. Gemeenten willen voorkomen dat die onbetaalbaar worden, maar ze kijken tegen een ravijnjaar aan. De aanslagen die op de mat landen, zijn waarschijnlijk hoger dan ooit. Bezwaar maken kan, maar er is een "democratisch lek".
Gemeenten verwachten dit jaar ruim 15 miljard euro binnen te halen met heffingen, bleek donderdag. Dat is 6,5 procent meer dan in 2025. Een van de inkomstenbronnen is de onroerendezaakbelasting (ozb). De aanslag daarvoor valt rond deze tijd bij woningeigenaren op de mat, en waarschijnlijk gaan zij dit jaar weer meer betalen.
"De woonlasten wegen steeds zwaarder", zegt fiscalist Tjalling Letterie van Vereniging Eigen Huis. "De ozb stijgt al jaren harder dan de inflatie en die kosten komen boven op de stijgende energiekosten."
De gemiddelde aanslag per huishouden voor de woonlasten komt in 2026 voor het eerst boven de 1.000 euro uit, bleek eerder uit een peiling van Eigen Huis. Maar de organisatie snapt dat gemeenten zelf ook krap zitten.
Gemeenten zitten namelijk samen met een tekort van in totaal 2 miljard euro. Noodzakelijke investeringen worden niet gedaan en de jeugdzorg blijft erg duur. Die problemen spelen al sinds het Rijk gemeenten in 2015 verantwoordelijk maakte voor de jeugdzorg.
"Wij constateren dat gemeenten opdraaien voor een tekort aan middelen dat ze vanuit de Rijksoverheid krijgen", zegt Letterie. De verwachting is dat 2028 een 'ravijnjaar' wordt, waarin gemeenten veel geld tekort gaan komen.
Gemeenten lijken op de magere jaren te anticiperen. Zo stellen ze investeringen in zwembaden en schoolgebouwen uit. Daarnaast verhogen ze de woonlasten. De ozb is een van de weinige echte instrumenten die een doorsnee gemeente heeft om meer geld op te halen.
"De ozb is de belangrijkste eigen inkomstenbron van gemeenten", zegt Arjen Schep, hoogleraar Heffingen van lokale overheden aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. In totaal halen gemeenten er dit jaar waarschijnlijk 6 miljard euro mee op.
De inkomsten uit andere heffingen, zoals de rioolheffing en de afvalstoffenheffing, moeten ze aan datzelfde doel uitgeven. Die gaan dus naar het rioolbeheer en de afvalverwerking.
De ozb is gebaseerd op de woningwaarde, maar stijgende woningwaardes betekenen niet per se dat gemeenten meer ontvangen. De berekening van de benodigde ozb-opbrengst wordt namelijk gebaseerd op de ontwikkeling van de woningwaarde én op het tarief dat de gemeenteraad vaststelt.
Als de WOZ-waarden hard stijgen, kunnen gemeenten de ozb-tarieven juist verlagen. Zo kunnen ze voorkomen dat de lasten voor woningeigenaren onbetaalbaar worden.
Wie de WOZ-waarde onredelijk hoog vindt, kan bezwaar maken. Veel gemeenten hebben laagdrempelige manieren om bezwaar te maken, bijvoorbeeld via een loket of een formulier op de website.
De vraag is hoeveel zin het heeft. Maar een klein percentage van de WOZ-waarde wordt doorberekend in de ozb. Dus een aanpassing van 5.000 euro in de WOZ-waarde scheelt jaarlijks een paar euro ozb.
Maar de WOZ-waarde wordt ook gebruikt voor andere dingen, zoals de erfbelasting en de inkomstenbelasting. Daar kan een aanpassing meer effect hebben.
"Het is altijd goed om je WOZ-waarde aandachtig te controleren", zegt Letterie van Eigen Huis. De taxatie is bij de gemeente op te vragen. "Soms kloppen zaken niet, bijvoorbeeld dat erin staat dat je een garage hebt terwijl het een carport is. Of de referentiewoningen zijn heel anders dan jouw huis, bijvoorbeeld omdat jouw huis een slechtere ligging heeft. Bezwaar maken is dan een goed idee."
Critici van de ozb zeggen dat woninghuurders geen soortgelijke belasting betalen. Soms zullen zij wel indirect betalen, als de ozb in de huurprijs is verwerkt. Maar in de sociale huur is daar weinig ruimte voor.
Letterie noemt als voorbeeld een ingezetenenheffing, waarbij wordt betaald per huishouden, of ze nou een huis bezitten of niet. "Eigen Huis zou het eerlijk vinden als huurders op zo'n manier ook rechtstreeks aan gemeenten zouden betalen."
Huurders betalen inderdaad niet mee aan de belangrijkste gemeentebelasting, zegt hoogleraar Schep. "Het is een soort democratisch lek." Het belasten van huurders zou volgens hem de gemeentebelastingen democratischer maken.
"Een manier om de ingezetenenheffing te regelen is een bedrag per stemgerechtigde inwoner", zegt Schep. "Maar deze heffing drukt op het ene huishouden veel zwaarder dan op het andere, terwijl gemeenten geen rekening kunnen houden met de inkomens. Dus ook dat heeft zijn eigen beperkingen."
Over democratie gesproken: in maart zijn de gemeenteraadsverkiezingen. Mogelijk dempt dat de ozb-verhogingen juist. "Mijn indruk is in ieder geval dat gemeenten over het algemeen de woningeigenaren proberen te ontzien bij het vaststellen van de ozb-tarieven", zegt Schep. "Dat zal zeker zo zijn in een verkiezingsjaar. Woningeigenaren gaan in maart allemaal naar de stembus."
Source: Nu.nl economisch