DEN HAAG - Een uitzending van het tv-programma Zembla (BNNVARA) heeft veel stof doen opwaaien, deels ook in Den Haag. Daar moet binnenkort aan de Sportlaan een opvang voor ruim 400 asielzoekers openen, die er samen met een grote groep jonge mensen gehuisvest worden. In Amsterdam ging een ogenschijnlijk soortgelijk project behoorlijk mis, maar volgens de gemeente Den Haag kun je dat niet vergelijken. Ondertussen blijkt dat de bewoners straks niet vooraf worden gescreend.
'Ik ben enorm geschrokken van het tv-programma', zegt Myra Rooselaar van Wijkbelang Segbroek. Zij vertegenwoordigt een groep omwonenden die zich al langer zorgen maakt over de komst van verschillende groepen naar het voormalige Rode Kruis Ziekenhuis.
Daar moeten straks 440 asielzoekers wonen, samen met 40 statushouders en zo'n 80 dak- en thuislozen. In hetzelfde pand moeten ook 105 starters op de woningmarkt en jongeren tussen de 18 en 27 jaar met een kwetsbare achtergrond gehuisvest worden.
Ze komen uit de maatschappelijke opvang of een beschermd wonen-project. En dan is er ook nog plek voor zo'n 50 mensen uit dakloze gezinnen.
'In Amsterdam waren het 125 statushouders en 125 studenten in één gebouw, hier is de verhouding nog veel schever. Dat is een sociaal experiment', zegt Rooselaar hoorbaar boos. Precies die scheve verhouding tussen statushouders en studenten was in Amsterdam de oorzaak van veel problemen, zeggen meerdere deskundigen in Zembla.
Zembla over Amsterdam: verkrachtingen, vechtpartijen, wapens en verwarde mensen
In de reportage van Zembla over Stek Oost, zoals het gebouw heet, wordt uitgebreid melding gemaakt van ernstig grensoverschrijdend gedrag door de statushouders, zoals seksueel geweld, vechtpartijen en bedreigingen met wapens. Er zouden meerdere getraumatiseerde statushouders hebben gewoond, die soms verward gedrag vertoonden, schreeuwden of in een psychose zaten.
Bewoners deden veel meldingen, maar daar werd niks mee gedaan, zeggen ze in het programma. De woningcorporatie zegt in een reactie dat ze niet bij machte waren om in te grijpen, omdat ze afhankelijk waren van veel netwerkpartners en de situatie daardoor nogal complex was.
De gemeente Amsterdam zegt zelf te weinig instrumenten te hebben gehad om in te grijpen en noemt dat zelf ook onbevredigend. 'Achteraf gezien was het beter geweest om statushouders te screenen', zegt de woningbouwvereniging in Zembla.
Een onderzoeker van de Universiteit Utrecht, die de situatie in Amsterdam onderzocht, zegt dat de verhouding niet goed was: er waren te veel bewoners die begeleiding nodig hadden en de 'mix' was niet goed. Meer reacties van verschillende betrokkenen lees je hier.
Josita van de Put, van de appgroep Welkom nieuwe Buren, vertegenwoordigt een groep omwonenden die over het algemeen heel positief staat tegenover de opvang aan de Sportlaan. Zij spreekt van een 'vreselijk verhaal in Amsterdam'. Van de Put: 'Goed dat daar lering uit wordt getrokken en bij ons aan de Sportlaan niet dezelfde fouten worden gemaakt.'
Toch ziet zij grote verschillen. 'De situatie op de Sportlaan is onvergelijkbaar, zonder gemeenschappelijke ruimtes en met aparte ingangen. En met begeleiding voor elke aparte groep. De verhoudingen in aantallen tussen de groepen baren mij geen zorgen, omdat het dus echt allemaal gescheiden is straks.'
Maar ook Van de Put heeft haar reserves. 'Ik zeg niet dat het niet fout kan gaan, overal waar veel mensen bij elkaar wonen kunnen dit soort dingen gebeuren. Die gebeuren ook in Nederlandse studentenhuizen. Dus wat mij betreft is dat geen reden om het niet door te laten gaan. Wij vinden dat onze wijk ook als taak heeft om een deel van de vluchtelingenopvang op zich te nemen.'
Wethouder Mariëlle Vavier (GroenLinks), die in Den Haag verantwoordelijk is voor de opvang, heeft de uitzending ook gezien. 'Mensen?moeten?veilig zijn op de plek waar ze leven.?Het raakt me dat mensen zich?bij Stek Oost?onveilig en alleen hebben gevoeld', zegt ze desgevraagd tegen Omroep West.
'Wat deze uitzending?ook?laat zien, is dat het ontbreken van goede begeleiding en toezicht kan leiden tot onveilige situaties.?In Den Haag?zetten?we?in?op?multifunctionele locaties, daarbij zetten we stevig in op begeleiding, toezicht en duidelijke afspraken vanaf de start.'
In Den Haag komt dus een grote opvang aan de Sportlaan met meerdere doelgroepen en aan de Calandstraat komt – op korte afstand van wooncomplexen met honderden studenten – ook een tijdelijke opvang voor 250 asielzoekers. Maar dat is heel anders dan in Amsterdam, bezweert de gemeente.
'Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen de twee situaties en een vergelijking gaat niet op. Op de Sportlaan worden zaken op een?hele?andere manier georganiseerd dan bij Stek Oost;?met?sociaal beheer, toezicht,?een gedegen?risicoanalyse?met bijbehorende maatregelen en gescheiden woondelen voor de verschillende bewonersgroepen', zegt een woordvoerder.?De verschillende doelgroepen hebben dus allemaal hun eigen ingang.
'Anders dan in Amsterdam hebben de jongeren hier?ook?geen verantwoordelijkheid?voor de opvang van statushouders door bijvoorbeeld een buddysysteem of beheer van de?algemene?ruimtes.? Ook wordt er veel zwaarder ingezet op?begeleiding - we laten mensen niet zomaar 'los' - , dagbesteding?en de?inzet van Haagse?Hosts', laat een woordvoerder weten.?
Ook zit er hier geen woningbouwvereniging tussen, zegt de gemeente. 'Daarnaast is, anders dan in Amsterdam, de gemeente verantwoordelijk voor het overkoepelend beheer, zodat signalen niet gemist worden en snel kunnen worden opgepakt. De twee zijn daarom onvergelijkbaar.'
De gemeente houdt naar eigen zeggen ook 'de regie op veiligheid en communicatie'.?'Dat betekent dat signalen over onveiligheid of overlast direct worden opgepakt, met korte lijnen tussen beheer, begeleiding en gemeente.'?
Maar, erkent de woordvoerder: 'Garanties zijn nooit te geven. Wel wordt toegezegd aan de buurt én aan de nieuwe, tijdelijke bewoners dat de gemeente er alles aan doet om opvang- én?tijdelijke?huisvesting?fijn en prettig voor alle betrokkenen te laten verlopen.'
Myra Rooselaar van Wijkbelang Segbroek, reageert gepikeerd. 'Ja hoor en Sinterklaas geloof ik ook nog in en de paashaas komt vast ook nog langs. Wat is alles dan? Laat eerst maar eens zien wat dat is. Hoeveel verzorgend personeel komt er, wat is de responstijd als er iets gebeurt?'
'En de bewoners moeten ook gescreend worden, in herhaling van wat er in Amsterdam gebeurd is te voorkomen. Een groot deel is getraumatiseerd en zijn jonge, alleenstaande mannen. De gemeente kan niks beloven en wijst naar het COA.'
Het COA laat ons weten dat de groep van 440 asielzoekers hetzelfde is als bij een regulier AZC. 'Bij reguliere opvang plaatsen we een mix van mannen, vrouwen, kinderen. De kinderen leven in een gezin. Het COA gaat over de samenstelling van de groep.' Waar de mensen vandaan komen en wat hun achtergrond is, kan de organisatie niet zeggen.
'De druk op ons asielsysteem blijft onverminderd hoog. Daarom hangt de samenstelling vaak af van de personen die tegen die tijd ons land zijn binnengekomen en op dat moment een plek nodig hebben. Daar valt nu nog niets over te zeggen.'
Worden asielzoekers gescreend vóór plaatsing in Den Haag en zo ja, hoe dan?
Dat lijkt een eenvoudige vraag, maar het antwoord daarop is blijkbaar nogal ingewikkeld. Omroep West is wekenlang bezig geweest dit te achterhalen.
Het COA verwees ons na een lange mailwisseling eerst naar de Konklijke Marechausse, de IND en de DISA (Dienst Identificatie en Screening Asielzoekers). Al deze partijen wezen vervolgens naar elkaar en hebben geen antwoord op onze vraag.
De DISA valt onder het ministerie van Veiligheid en Justitie. Een woordvoerder daar beloofde ons namens alle partijen een antwoord te geven op de vraag en kwam met een reactie over onder andere vingerafdrukken, het controleren van de identiteit, de registratie en een procedure om te kijken of iemand medisch in staat is om verhoord te worden door de IND en een traject waarin wordt gekeken of iemand bijvoorbeeld geen TBC heeft.
Dat gaf nog steeds geen antwoord op de vraag of iemand die een gevaar is of kan zijn voor zichzelf of voor anderen, straks tussen de bewoners in Den Haag terecht kan komen.
We werden terugverwezen naar het COA. Dat liet ons daarna onder meer weten dat asielzoekers kort na aankomst in Nederland vrijwillig een medische screening kunnen ondergaan bij een externe partij (GZA), maar dat de uitkomsten daarvan niet met hen gedeeld worden. 'Het COA heeft geen wettelijke bevoegdheid om medisch inhoudelijke gegevens te ontvangen.'
En: 'Het COA heeft de wettelijke taak om alle asielzoekers opvang en begeleiding te bieden. Zolang een asielzoeker vanuit de asielprocedure recht heeft op opvang, mag het COA een asielzoeker dus geen opvang ontzeggen', voegt de woordvoerster eraan toe.
Op onze vervolgvragen krijgen we een paar dagen later uiteindelijk een kort en helder antwoord. 'Het antwoord op de vraag of we bewoners vooraf screenen is: nee. Dat is niet onze rol, het COA doet aan opvang en begeleidng. Niemand wordt in Nederland gescreend of ze een gevaar zijn voor zichzelf of voor anderen, voordat ze verhuizen.'
Op onze overige vragen, wijst het COA vooral naar de gemeente Den Haag. Die heeft naar aanleiding van de Zembla-uitzending ook een aantal bezorgde signalen van inwoners gekregen, laat ze weten.
'We snappen dat mensen vragen?of zorgen?hebben naar aanleiding van de uitzending. De beelden en verhalen zijn ingrijpend.?Tegelijk is het belangrijk om onderscheid te maken tussen die specifieke situatie en hoe wij in Den Haag opvang en tijdelijke huisvesting organiseren.?Wij stellen duidelijke randvoorwaarden aan begeleiding, toezicht en?sociaal?beheer.'
Wanneer beide locaties open moeten gaan - de datum van de Sportlaan is al een paar keer vooruitgeschoven - kan de gemeente overigens niet zeggen. 'Voor beide locaties is nog geen harde datum te geven.' Ondertussen wordt ook gewerkt aan andere, nieuwe opvanglocaties in de stad voor verschillende groepen.
Zo worden aan de Pletterijkade binnenkort Oekraïners opgevangen, komen er alleenstaande minderjarige vreemdelingen aan de Javastraat, worden dak- en thuisloze jongeren opgevangen in Mariahoeve, komt er aan de Schuttersdreef een opvang voor zieke daklozen, zwangere vrouwen en gezinnen en komen er statushouders te wonen in het voormalige ministerie van Sociale Zaken aan de Laan van Nieuw Oost Indië. Daarnaast opent binnenkort de asielopvang aan de Saturnusstraat in de Binckhorst.
Source: Omroep West Den Haag