Een musical van Jente Posthuma over hoe we op ons best en op ons slechtst zijn bij de mensen van wie we het meeste houden.
NRC Magazine vroeg Jente Posthuma – die debuteerde met Mensen zonder uitstraling (2016) en werd genomineerd voor de International Booker Prize met de Engelse vertaling van Waar ik liever niet aan denk (2020) – om een musicalscript te schrijven.
Posthuma: „Het leek me grappig om een musical te schrijven waarin weinig gebeurt. Mijn boeken hebben vaak ook weinig plot. Wat mij de laatste tijd bezighoudt is hoe je samenleeft, en hoe we op ons best en op ons slechtst zijn bij de mensen van wie we het meeste houden.„Ter inspiratie ging ik naar Stoornis of my life (Alex Klaasen). Die raakte mij echt, terwijl ik dacht dat musicals mij nooit raken. Er wordt in uitgelegd hoe musicals in elkaar zitten, maar uiteindelijk heb ik daar weinig mee gedaan. Eerst dacht ik dat ik me aan allerlei musicalregels moest houden. Maar als ik probeer om een verhaal te plannen, gaat de spanning eruit.
„Net als in het script, gebeurt bij ons thuis bijna alles in de keuken. Daar worden de goeie gesprekken gevoerd en de ruzies gemaakt. En we zingen er veel, ook gewone zinnen. Niet voortdurend natuurlijk, maar als we in een goed humeur zijn. Dan moet de energie ergens naartoe. In deze musical is alles gezongen net als in Ground Floor (Orkater), nog een inspiratiebron. Daarin werden ook alle o’s en ehs gezongen, wat grappig werkte en tegelijk ontroerend was. ”
Personages: JANE (40), ROY (41), BOY (9), TRUUS en LOES (buurvrouwen, allebei bijna 80). LOES is niet aanwezig op het podium.
Sober decor. Een tafel, drie stoelen, een aanrecht, een open raam. De keuken bevindt zich op een verhoging midden op het podium en is steeds zichtbaar. Op het aanrecht een gigantisch glanzend espressoapparaat met daarnaast een koffiemaler. De tegelvloer is vier kleuren blauw. Andere ruimtes (binnentuin, slaapkamer) worden gesuggereerd.
Het KOOR, bestaande uit twaalf zangers (m/v/x), bevindt zich rechtsvoor op het podium, ze staan een beetje schuin, zodat ze het publiek maar ook de spelers kunnen aankijken.
Alle tekst is gezongen. Koorzang is vierstemmig. Muziek op band.
Keuken. Ochtend. Zonnig licht. Open ramen. JANE zit alleen aan tafel. Rustige, doorlopende muziek voor piano en houtblazers (altfluit, klarinet). Langzaam tempo.
Ik ben net terug uit Turkije.Vroeger kon je daar scheidenals je man je niet genoeg koffie bracht.Ik wilde niet naar Turkije.Liever ben ik thuis.Roy brengt mij genoeg koffie.Maar ik moest erheenvoor mijn werk.
Muziek wordt intenser, het tempo verhoogt.
Als het voor je werk isdan moet je.Blijkbaar.
KOOR (staccato)Moeten.Mogen.Moeten.Mogen.
Muziek vervolgt op het oude rustige tempo.
JANEEr was een congres voor kleuradviseurs.Kleuradviseurs onder elkaardat is niet zo gezellig als het klinkt.Hier zit ik het liefst.Op deze stoel.Aan deze tafel.Hier denk ik: wat heb ik het goed.Met deze man.Deze zoon.Deze vloer.Die tegels heb ik zelf uitgezochtVier kleuren blauw.Het moest eruitzien alsof ze lukraakdoor elkaar waren gegooid.Daarom had ik ze precies op volgorde gelegd.Voor de tegelzetter.Ik was bang dat hij er anderseen tuttig patroon van zou maken.Toen hij binnenkwam zei hij:O.
Muziek donkerder, lager, trager.
KOOR (dreigend)O is geen woord.O is een letter.
JANEO, zei hij.Want dit…
KOORDit!
JANEWas niet de bedoeling.
Muziek zwelt aan.
KOORNee o nee,dit was niet de bedoeling.
De muziek bereikt een hoogtepunt, valt stil en hervindt daarna haar langzame tempo.
JANEHij was ook niet gek,natuurlijk.Hij heeft de tegels goed gelegd.Op zijn eigen manier.Zonder patroon.Maar je weet dat nooitvan tevoren.Ik las een oud interview met eenbekendezangeres en actrice,een wereldster
KOORWie!
JANEJane Birkin.Ik ben naar haar vernoemd.Wist je dat?Net als de Birkin bag.
KOORNee.
JANEJa.Mijn moeder was gefascineerddoor Jane.Jaloers, bedoel ik.Omdat Janeeen kleine stem hadmaar wel durfde te zingen.Mijn moeder was zangeresZij had een grote stemalleen durfde ze niet.Snap je.
KOORNee.
JANEMaar ik las dus in een interviewdat Jane nieuwe tegels wilde op haarParijse keukenmuur.De tegelzetter zei:Ik kan ze wel trapsgewijs plaatsendat is mooi.O ja, zei ze toendat is mooi.
KOOR (enthousiast)Ja.Dat is mooi.Ja. Ja. Dat is mooi.
JANEMaar ze vond het helemaal niet mooi.Daarna zat ze dusmet van die tegelsin trapvorm.Dat zou mij ookkunnen gebeuren.
KOORJij neemt alles aan.Ook als je het niet wil.
JANEJa.Dat is waar.Nee nee.Dat is niet waar.
KOORJa. Nee.
JANELaatst gooide ik Royeen glas waterin zijn gezicht.Niet het glas,alleen het water.Omdat hij iets lulligs zei.Hij kan keihard zijn.
KOORVals!
JANEVooral als hij gedronken heeft.En daarna zegt hij:Ik meende hetniet.
KOORHet zijn maar woorden.
JANEHet is maar water.Een andere keerkneep ik zijn lippendichtzodat hij(nadrukkelijk) niets. meer. kon. zeg.genEn op een vakantie in Frankrijk gaf ik hem een duwwaardoor hij met stoel en alachterovervielin het gras.Datwas niet mijn bedoeling.
KOORNee nee.
JANEDat ging gewoon zo.Zo ben ikals ik me bij iemandop mijn gemak voel.
KOORLekker los.
JANEIn het begin vond Roy me ingehouden.In dat café.Hij kwam naar me toe.Ik wilde niet dat hij merktedat ik dronken was.Dus dacht ik nabij alles wat ik zei en probeerde goed tearticuleren.
KOORAr.ti.cu.le.ren
Bij elke lettergreep van het koor maakt JANE een korte energieke dansbeweging totdat ze niet meer zit maar achter de tafel staat. Dan loopt ze om de tafel naar de koelkast, opent die en kijkt erin. De muziek blijft hangen op één lichte toon.
Roy vindt mij het leukstals ik niet te veel nadenkover wat ik zeg.Ik vind hem ook leukerals hij minder nadenkt.
JANE kijkt op. De muziek zet weer in.
Behalve dusals we kwaad zijn,dan moeten we allebei
JANE en KOOR (crescendo)iets. be.ter. na.den.ken.
JANE sluit de koelkast en loopt langzaam rondjes om de tafel.
Bij Roy kan ik ontspannen.Dat kende ik niet.Ontspannen.Achteroverleunen.
JANE leunt achterover op de tafel en blijft daar onhandig liggen.
Mijn vorige vriend zei dat ikte ver achteroverleundetoen ik hem vroegme te helpenverhuizen.En hij liet zich nietals verhuizer gebruiken omdat hijgeëmancipeerdwas.
JANE gaat op haar zij liggen op tafel met een hand onder haar hoofd.
Een andere vriend bleef nooit slapen.Hij zei:Als je ontspant word je lelijk.Het moest wel leuk blijven.Dat is waar.Als je ontspant word je lelijk.
JANE staat op en kijkt richting het koor.
Probeer maar eens,ontspan je gezicht.
JANES mond hangt open, ze zingt sloom. De muziek vertraagt even.
Ontspan dan.
KOORIk heb veel gezichten.
JANEZie hoe alles hangtals je er niets mee doet.
JANE herpakt zich, loopt naar het espressoapparaat en streelt het.
Niemand wil dat zien.Dat dacht ik altijd.Maar Roy wel.Wij laten elkaarons slappe gezicht zien.En dan lachen.En drinken.En zingen.Maar
KOOREr is altijd eenmaar
JANEals je goed wil zingenmoet jeontspannenmaar niet inzakken.Dan moet je kijkenals een verschrikt konijn.Ogen wijd,blik alert,wenkbrauwen omhoog,kaken zacht.Geen agressie, geen verzet.Opwaartse aanwezigheid.Dat geeft betere resonantie.Wist je dat?
KOOR (verschrikt)Nee.
JANEMijn moeder leerde datop het conservatorium.
KOORCon.ser.va.to.ri.um.
JANE kijkt verschrikt en maakt bij elke lettergreep een grote beweging.
Zij zong alleen thuiswant op een podiumkreeg ze hartkloppingen.
De muziek wordt even onrustig.
Dus had ze geen werk.Je moet een verschrikt konijn lijken maar het niet zíjn,snap je.
KOORJa.
JANE gaat weer aan tafel zitten.
Jane Birkin was ook welbangmaar ze zong, ze durfde.Ogen wijd.Met kleine stem.Ze wilde erdoorheen.Door de angst.Telkens weer.De angst hielp haar.Dat zei ze in het interview.Ze werd er een betereartiest van.
KOORBang! Beter!Geen agressie, geen verzet.
JANEZe was een optimistvond ze zelf.Ze had vertrouwen.Mijn moeder zong alleenin de keukennet als ik.Ik heb een kleine stemnet als Jane.
KOORBirkin.
JANEMijn moeder toonde haar emotiesalleen aan mij.Maar ook dankeurde ze zichzelf af.Het moestAl.tijd be.ter.Ook ik moest beter.Niet ontspannen.Niet achteroverleunen.Twee bange konijnen in de keuken.En koken, ho maar.Je moet jezelf bevrijden van je moederzeggen ze.
KOORWie!
JANEMaar van mijn moederleerde ik juistom me vast te klampen.
KOORJe moederJe moederGenoeg over je moeder.
JANE staat abrupt op, loopt om de tafel heen naar voren en gaat op de grond zitten.
Ik werd kleuradviseurwant ik wilde ontspannenvan vier kleuren blauw.
JANE gaat liggen.Toch blijft er altijd iets wringen.Conflicterende kleuren.Dat moet.Blijkbaar.Harmonie is mooiZeggen ze.
KOORWie!
JANE gaat weer zitten.
Maar niet genoeg. Nee.
KOORNee.
JANEKijkJane Birkin was nieuwsgierigDicht bij iedereen.Dat heb ik gelezen.Zij geloofde in mensen.Dat helpt.Ogen wijd.Blik alert.Kaken zacht.Opwaartse aanwezigheid.
JANE loopt naar het raam, probeert een opgewekt dansje en houdt ermee op.
Ik loer vaaknaar onze benedenburenTruus en Loes.Bijna tachtig.Op hun stretchers in de tuin.Zodra er zon isliggen ze daar.Een huidals de leren bekleding van onze vintage driezitsbank.Hallo Truus!Dat roep ik nooit.Eigenlijk.Ik ben wel nieuwsgierigmaar ga nooit dichtbij.Omdat
KOORGewoon doen.Gewoon roepen.
JANE aarzelt, buigt dan voorover uit het raam. De muziek houdt even in.
Hallo Truus!
Een spot gaat aan en verlicht twee stretchers, links voor op het podium, schuin onder de keuken. De muziek is teruggekeerd, zachter en warmer. Op een van de stretchers ligt een oude vrouw met geblondeerd haar in een grote bikini. Ze heeft een verbandje op haar wang. Op de andere stretcher ligt alleen een handdoek. Er staat een leeg ontbijtbordje naast en een waterglas. TRUUS houdt haar hand boven haar ogen en tuurt omhoog.
Hoi mop.
JANEWat heb je op je wang?
TRUUSO.Een kankertje.Dat hebben ze weggesneden.
JANEMijn moeder had ookeen kankertje.Dat ging niet weg.Doodgaan is loslaten.Dat zeggen ze.
KOORWie!
JANEMaar mensen weten vaak nietwat ze zeggen.Die herhalen gewooniets wat ze ergens hebben gelezen.
TRUUSWat zeg je, mop?
JANEIk zegMijn moeder kon niet loslaten.Zij kon vastklampen.En zingenHo maarJane Birkin zong wel.Ik ook.En Boy.Onze lieve kleine Boy.Als Boy en ik samen zingenklinken we als één stem.Nog wel.Ik hoop dat hij straks weethoe hij zich moet bevrijdenvan zijn moeder.
TRUUSIk versta er niks van.
JANEKen je Jane Birkin?
TRUUS staat op en kijkt omhoog.
Wat zeg je nou?
JANENiks Truus niks.Zij had een kleine stemJane Birkin.En toch zong ze.Net als ik.En Boy.Snap je.Maar met mijn kleine stemkom ik niet dichterbijdan dit.
TRUUSDat is goed mop.Ik moest toch naar binnen.
TRUUS loopt de spotlight uit en de coulissen in.De muziek wordt dunner.JANE richt zich tot het publiek.
Dat zei ik tegen mijn moederaan de telefoon.Ik kan niet dichterbij komendan dit.Toen zei ze dan hoef ik jenooitmeer te zien.En toen hing ze op.Na een paar uur belde ze terugen zei ze: Ik meende hetniet.En toen huilenmet die stem.En ik haar troosten.Ze kon niet fluisterenbehalve op een podium.Als er echt geluisterd werdhad ze plotselinggeen stem meer.Nu heb ik Truus en Loes.Zodra de zon schijnt liggen zijop hun stretchers in de tuin.Dat is tenminste een dingdat zeker is.Ze geven Boy geldvoor een goed rapport.Wij sturen ze een ansichtkaartvanaf ons vakantieadres.Maar lieverga ik niet weg.Ik ken iemand
KOORWie!
JANEdie met geplette voeten terugkwam van zijn huwelijksreis.Daar was een toeristenbusoverheen gereden.
JANE loopt naar de tafel en leunt erop.
Hier in de keuken voel ik me goed.Maar hoelang nog?Soms ben ik het servies alvastaan het verdelenin mijn hoofd.Roy wil helemaal niet scheiden.Ik ook niet.Ik krijg genoeg koffie.Maar het kan niet altijd maargoed gaan.
KOORBang!Beter!
JANEMensen zeggenlaat het los.Maar mensen weten vaak nietwat ze zeggen.Die herhalen gewoon ietswat ze ergens hebben gelezen.
KOORIk heb ergens gelezendat het eten van pruimen helpt.Als je los wil latendat je dan pruimen moet eten.
De muziek zwelt aan. JANE gaat wijdbeens midden in de keuken staan, kijkt de verte in en zet vol aan.
Ik wil geen pruimen.Ik klem mijn kaken om de tijd.Dat dit zo blijft.
KOORHoelang nog!
ROY komt binnen in zijn ochtendjas, krabt op zijn hoofd, loopt naar het espressoapparaat.
JANEIk klem mijn kaken om de tijd.Dat dit zo blijft.
KOORHoela…
Een hard geraas overstemt alles. ROY heeft de koffiemaler aangezet. Het toneel wordt donker.
Nog steeds de keuken, het licht is weer aan, rustige muziek voor piano en houtblazers. JANE is weer gaan zitten, nu op een andere stoel. ROY zet een kop koffie voor haar op tafel en pakt een sinaasappel uit de fruitschaal en begint die staande aan het aanrecht te pellen.
JANEIk ken iemanddie de kleur oranje zo lelijk vindtdat er bij haar thuisgeen sinaasappels in de fruitschaal mogen liggen.
ROYWie.
JANESonja.Ik had een keer sinaasappelsmeegenomen.Die moesten eruit.
ROY (bromt)Wie houdt er nou nietvan oranje.
JANELaatst wilde ikoranje sokken aantrekkenen toen dacht iko needat mag niet van Sonja.
ROYJe bent kleuradviseur!
JANEMaar Sonja ook.
KOORJij neemt alles aanook als je het niet wil.
JANENiet alles, koor.
ROY poetst het espressoapparaat met een doekje.
ROYIk droomdevannachtdat ik iemand anders was.Een soldaat.Ik liep door de sneeuw naar een schuuren daarwerd mijn kop eraf gehakt.
JANEMet een bijl?
ROYMet een guillotine.Maar ik was niet bang.Ik voelde me eerder gelatenbijna opgelucht.We gaan er tochallemaal aanzoiets dacht ik.Dat staat natuurlijk elke dagin de krant.Ecocidegenocidefemicide.De zesde massaextinctie.
KOOR (energiek)De zesdeDe zesdeDe zesde massaextinctie.
JANE gaat achter ROY staan, legt haar hoofd tegen zijn rug en slaat haar armen om zijn buik. Hij poetst verder.
JANEJane Goodall had het daar ook overin een documentaire die ik zag.Gisterenin het vliegtuig.
ROYWie?
JANEJane Goodall.Die van de chimpanseesdie primatoloog.Zij zegtdat we worden geboren met een aanlegvoor agressie.En dat het besmettelijk is.
ROYDaarom hou ik niet van groepen.
KOORWij zijn een groep.
JANEEn wij, met Boy.
Ze laat ROY los en pakt een foto die aan de koelkast hangt. Kijkt ernaar. ROY maakt een tweede kop koffie.
JANEVroeger wist ik vaak nietwaar ik naartoe moestmet mezelf.Dat wist ik echt niet.Dan kreeg ik het benauwd.En dacht ikhad ik maar een groepdan gooide ik mezelfdaarin.In een groep hoef je niet steeds zelfhet gesprek gaande te houden.Nu heb ik somshet omgekeerde.Nu krijg ik het in een groep ineens benauwden praat ik liever alleenmet mezelfin mijn hoofd.
Ze hangt de foto terug.ROY gaat met zijn kop koffie aan tafel zitten. JANE gaat achter hem staan.
ROYHoe bedoel je.
JANEIk bedoelsoms denk ikde gedachten die ik vormin mijn hoofdwaarom komen die er zo kreupel uit?
JANE gaat in beheerste balletpassen door de keuken.
Vlak voor ik de woorden uitspreekverander ik zevan richting.Of ik slik de helft weer in.Of ze wordeneen soort van ingedeuktdoor de lucht die een anderuitademt
De muziek blijft hangen op één lichte toon, met pauzes.
door wat er tussen twee mensenhangtin die lucht.Het geweld.
Muziek zwelt aan.
KOORJe moeder!Je moeder!
JANESsst!
Muziek wordt rustiger.
JANEDenk aan Truus en Loes.
ROY loopt naar het raam en kijkt naar buiten.
ROYEen soort van ingedeukt.Bedoel je mijn lucht?
JANE stopt met dansen.
Ik bedoeldat Jane Goodallbij de chimpansees kon levendoordat ze niet bedreigend was.Ze zegtagressie werkt nooit.Eh…Als je het niet eens bent met elkaarEh…wacht even.Iets met luisteren.Verhalen vertellen.Spreken met je hart en niet je hoofd.
KOORWij wachten even.
JANEIk heb het ergens opgeschreven.
ROYLigt dat nietnogal voor de handallemaal?
JANEIs dat een vraag?
ROYIs dát een vraag?
JANEDit bedoel ik.Dit is de lucht die je uitademt.Dit is waarom ik somsniet goed uit mijn woorden kom.
ROY danst rustig om JANE heen.
Jij bent bang dat er nooitiemandnaar je luistert.Daarom praat je zoveel.
KOORJe moeder!Je moeder!
JANE en ROY bewegen licht gespannen om elkaar heen.
JANEJanes moeder zei nooitJe bent maar een meisje.Je moet jezelfkleinere doelen stellen.Die liet haar gewoon zijnwie ze waseen kind dat naar Afrika wildeom bij de dieren te wonen.Een kind dat vier uur langin een kippenhok zatom te zien hoeeen kip een ei legde.In Tanzania kon ze uren ongestoordnaar die chimpansees loerenen echt dichtbij komen.Uiteindelijk werd zegeaccepteerddoor de groep.Omdat ze kalm en geduldigbleefook als ze bang wasen erop vertrouwde dat ze waswaar ze hoorde te zijnin de jungle.Net als Tarzan.
KOOROpwaartse aanwezigheidgeeft betereresonantie.
Een spot gaat aan en verlicht een deur rechts van de keuken, ook op de verhoging. De deur gaat open en BOY verschijnt in zijn ochtendjas met een stripboek in zijn hand. Hij loopt naar de keuken.
ROYJane Goodall is toch dood?
JANEJa.
BOY komt binnen.
Wie is dood?
Muziek stopt. Alle lichten uit.
Keuken. Avondlicht. JANE en BOY doen de afwas. Lichte, vrolijke muziek. JANE pakt een bord in beide handen en danst om BOY heen.
Boy, zal ik je vertellenhoe je vaderen ikelkaar hebben ontmoet?
BOY staat een beetje sloom met een theedoek in zijn handen te wachten op het bord.
Hoeft niet.
JANE danst midden in de keuken, pakt het podium.
Huilen in bed,dat zei hijtoen we elkaar voor het eerst sprakenin een café.Toen ik vroeg wat hij die daghad gedaan.Huilen in bed.Dat vond ik leuk.Zo begon het.
BOYO.
JANEO.
JANE geeft het bord aan BOY en haalt een nieuw bord uit het sop.
KOOR (dreigend)O is geen woord.O is een letter.
JANE en BOY houden ieder een bord boven hun hoofd en zingen samen, hun stemmen klinken als één.
Ooooooo.
De muziek versnelt.Ze draaien rondjes om hun as en komen lachend en duizelig tot stilstand.De muziek hervat, weer licht en vrolijk.
JANEApen huilen nietwist je dat?Niet met tranen.Ze kennen wel verdriet.Ze rouwen.Maar ze huilen niet.De mens is de enige soortdie huilt van verdriet.
JANE zakt neer op een stoel. BOY klimt op haar schoot.
BOYWist jedat zeekoeien scheten latenom zichzelfonder water te verplaatsen?
JANENee.Volgende weekis je spreekbeurt toch?Begin met die schetendat is leuk.
BOYO ja, dat is leuk.Maar dat durf ik niet.Ik wil die spreekbeurt nietdoenkan ik niet ziek zijndie dag?
JANEJe bent bang maarje kan hetje moet er doorheen.
De muziek blijft even hangen op één lichte toon, met pauzes.
JANEVertel eenswaarom heb je voor de zeekoegekozen?
BOY staat op, opent de koelkast en staart erin.
Weet ik niet.
JANEEr is toch wel ietsdat je interesseerde?Waardoor je dachtdaar wil ik meer van weten?
BOYNee.
JANEHoe kwam je danop de zeekoe?Wat is een zeekoeeigenlijk?
BOYWeet ik niet.
ROY komt binnen.
De zeekoe is een zeezoogdier.Schrijf dat maar op.
JANENeehij moet het zelf doen.Hij kan het wel.Gewoon je interesses volgen, Boy.Maak er zelfeen verhaal van.Geen Wikipedia.Wat heb je tot nu toe.
BOY sluit de koelkast en loopt naar voren, kijkt naar het publiek, alsof hij zijn spreekbeurt al gaat houden.
Een zeekoe laat schetenom zichzelf onder waterte verplaatsen.
BOY grijnst, keert het publiek de rug toe en schudt met zijn billen.
JANEDat is een goed begin.
Lichten gaan uit.
De keuken. Kaarslicht. Een halflege fles wijn op tafel. JANE en ROY zitten tegenover elkaar. Zachte pianomuziek.
ROYHet verdriet van mijn oudersheb ik altijd gevoeld.Dat mijn vader vroegerhelemaalop zichzelfwas aangewezenals oorlogsweesdat kon ik me zo moeilijkvoorstellen.Want dan zag ik hem lateronderuitgezaktop de bank naar de Jerry Springer Show kijkenen kon ik dat niet rijmen.Dat verledenen deze man hier.Ik kreeg dat gewoonniet samen.
JANEMannen doenveel te weinigmet hun verdriet.Ze slaan hetvan zich af.
JANE gaat staan en maakt een slordige pirouette. ROY staat ook op en vangt haar op.
ROYDat zeg jealtijd.Maar jij slaat ookJane.
KOOR (zachtjes)Altijd van je af.
JANE en ROY bewegen van elkaar weg, blijven elkaars hand vasthouden.
JANEMet water!Eén keer.Uit zelfverdediging.
ROY laat JANE los.
Je slaat van je afvoort.du.rend.
KOOR (harder)Altijd van je af.
JANE en ROY bewegen om elkaar heen.
ROYGisteravond.Je was net terug uit Turkije.We zaten gewoonte praten, dacht ik.Ik vertelde over Boy.Over die spreekbeurt.En ineens werd je kwaad.
De muziek wordt onrustig. JANE en ROY bewegen nog steeds om elkaar heen.
JANENiet ineens.Je bleef maar praten.Je stelde geen vragen.Ik was net thuis.Ik was moe.Je at een koekje.Je mond stond open.
ROY pakt zijn glas van tafel, drinkt het leeg en schenkt zichzelf nog eens in.
Dat bedoel ik.Ineens werd je kwaad.Vroeger haddenmijn oudershet weleens over het gezicht van het kwaaddan fluisterden ze
KOOR (fluistert)Altijd van je af.
ROYen daar kreeg ik dan de rillingen van.Ik bleef maar denkenhoe ziet dat er dan uitdat gezichthoe herken je hetals het er is.Nou?
De muziek wordt harder.
Ik snap wel waarom je moedergeen contactmeermet je wilde.
KOOR (hard)Altijd van je af!
JANE staat stil, grijpt haar glas, laat het weer los. Onheilspellende muziek.
Niet zo schreeuwen.Boy slaapt.En de ramen staan nog open.
Een klein spotje rechts van de keuken gaat aan. We zien BOY door een kier van zijn slaapkamerdeur naar buiten kijken.
ROY (geagiteerd)Dat kan me nietschelen.Iedereen mag dithoren.
ROY loopt heen en weer door de keuken.
BOY (fluistert)Stop.
JANEJe moest je eigengezichtnu eens zien.
ROYEr zijn dagen dat ik denkmisschien zou het voor joubeter zijnals ik niet besta.Alleen almijn ademhalingvind jeon.ver.draag.lijk.
JANENee,maar je bent soms zoko.los.saal.Zo aanwezig.Niet dik. Aanwezig.
ROYEn jij trekt alle zuurstofuit een ruimtedaarom adem ikzo zwaar.Ik kan er niet meer tegen.
Muziek nu weer onrustig, opgejaagd.
BOY (iets harder)Stop.
JANEHet is niet alleen maar ikof jijwe doen dit allebei.
ROYNee!Ik kan dit nietIk kan nietmet je leven.Ik ben klaar.
BOY (roept)Stop!Stop maar.
Stilte. Lichten gaan uit.
De keuken.Het is donker. Een spotje op JANE, die bij het open raam staat. Geen muziek.
JANE (a capella)Serge Gainsbourg
KOOR (a capella)Wie?
JANESerge Gainsbourgnoemde Jane Birkinvadsigen zei dat zegeen borsten had.
KOORJa.Zij riep toen dat zijn ogenlekenop die van een geëlektrocuteerde padwaar – vinden wij –wel een kernvan waarheidin zat.
JANEJa.Daarnasmeet ze een taartin zijn gezicht.
KOORJa.Dat is feestelijk
Een droog, mars-achtig ritme zet in. Piano en korte blazersstoten, percussie.
FeestelijkFeestelijk geweld.
JANEJa.Mijn vadernoemde mijn moedereen zacht ei.En toen gooide zeeen vuurvaste schaal spaghettinaar zijn hoofden bukte hij op tijd.
Het ritme van de muziek wordt dwingender.
KOORJa.Dat is huiselijkHuiselijkHuiselijk geweld.Een vuurvaste schaal is huiselijkHuiselijkHuiselijk geweld.
JANE loopt via een trapje naar het KOOR beneden. Het ritme herhaalt zich.
JANE en KOORHuiselijkHuiselijkHuiselijk geweld.HuiselijkHuiselijkHuiselijk…
Het KOOR vormt een rij. ROY, BOY en TRUUS komen op en sluiten achteraan. Met de handen op elkaars schouders volgt iedereen JANE over het podium. De koorzang gaat nog even door terwijl ze verdwijnen in de coulissen. Lichten gaan uit.
De keuken. Kaarslicht.Een lege fles wijn op tafel. JANE en ROY zitten tegenover elkaar. De derde stoel is omgevallen. Zachte pianomuziek.
ROYEhKijk.Ik meende hetniet.Ik meende het niet.Eigenlijk.Ik voeldeIk voelde meklein?
KOOR (fluistert)Sorry sorry sorry.
JANEO.Ja.Met jouMet jou is mijnMet jou is mijn bestaan beterte dragen.En ehEn somson.draag.lijk.Ik ben op mijn besten op mijn slechtstbij jou.
KOOR (fluistert)Sorry sorry sorry.
JANEAls je geboren wordtneem je aanwat je wordt aangeboden.Ik nam alles aanook als het niet veel was.Of veel te veel.En daar maakte ik dan wat van.Somsmaakte ik er iets moois van.Meestal niet.Eigenlijk.
KOORSorry sorry sorry.
ROYJe denkt vaakdat mensen je nietmoeten.En dan word je alvast kwaad.Voor de zekerheid.
KOORSorry sorry sorry.
JANEIk hou van zekerheid.Als de zon schijntliggen Truus en Loesin de tuin.Dat weet ik zeker.Daar klamp ik me aan vast.En aan geen oranjemaar wel vier kleuren blauw.
Een Turkse rietfluit zet langzaam in.
Of acht.In een Turkse moskee zag ik een mozaïekvan acht kleuren blauw.Zonder patroon.Daar werd ik pasechtrustigvan.
ROYMet jou in het tuincentrumbij de Pokon hydrokorrels
De rietfluit lost op in piano.
daar voelde ik mevoor het eersteen. echt. mens.En met de autoop de parkeerplaats van de Lidl in Heerenveen.
JANE en ROY bewegen dicht langs elkaar door de keuken, in vloeiende, moderne dansbewegingen, die elkaar soms in de weg zitten.
JANEIk wilde altijd bij een groep.Dan hoef je niet steeds zelfhet gesprek gaandete houden.Soms weet ik niet waar ik naartoe moetmet mezelf.Dan denk ikwas er maar een groepdan gooide ik medaarin.Dan hoefde ik nietop maar één bordjete passen.Of nog ergerop geen bordje.
KOOR (zacht)De zesdeDe zesdeDe zesde massaextinctie.Sorry sorry sorry sorry.
JANE stopt met dansen.
Ik moet me zorgen makenom oorlogen enor.ka.nen.maar ik maak me drukom wat er in mijn bed ligt.
ROYJe bedoelt, wie
KOORSorry sorry sorry.
JANENiet dik.Aanwezig.Een echt mens.
KOORSorry sorry sorry.
ROY stopt ook met dansen en kijkt naar JANE.
Wij zijn ook een groep.
JANEJane Goodall zei dat zehet kon laten stoppen metregenen.
De muziek valt weg.
ROYJane Goodall is dood.
Lichten uit.
BOY alleen op een leeg, donker podium. Een spotje op hem gericht. Geen KOOR. Geen keuken. Geen TRUUS, ROY en JANE. Zachte, gedempte muziek.
BOY (slikt, zingt niet maar spreekt met dunne stem)Mijn spreekbeurt gaat over de zeekoe.De zeekoe is een zeezoogdier.Zeekoeien leven in warm water.Ze eten heel veel planten.Tot tachtig kilo per dag.Omdat er steeds minder planten zijnhebben ze honger.En staan ze op de rode lijst.Dat betekent dat ze aan het uitsterven zijn.De kleur rood kunnen ze trouwens niet zien.Ze zien wel blauw en groen.Zeekoeien kunnen lang onder water blijven.Twintig minuten.Dan moeten ze weer ademhalen.Ze bewegen zich onder waterdoor scheten te laten.Dat vind ik interessant.Sommige zeekoeien leven alleen.Sommige leven in kleine familiegroepen.Ze hebben bijna geen vriendenbehalve hun moeder.Die blijft ongeveer twee jaar.Ze worden vaak geraakt door botenomdat ze nieuwsgierig zijnmaar ook langzaam.Ik zou het eng vindenom zo lang onder water te zijnals je niet weet of je genoeg scheten hebtom boven te komen.Dat was het.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden
Source: NRC