Henri Bontenbal zei het laatst bij bij RTL Tonight: „Er is bij ons alle drie het besef […] dat de wereld in de fik staat.” En Frans Timmermans, vorig jaar in NRC: „De wereld staat in brand.” Of anders Halbe Zijlstra, bij Pauw & De Wit: „De wereld staat in de fik, wij moeten vele miljarden uitgeven aan defensie.”
Zelf kom ik zelden in de wereld – ik vlieg niet meer, neem elke dag de fiets naar mijn schrijfhokje in de polder – maar als zoveel mensen het zeggen, onafhankelijk van elkaar, is het waar.
Vooral de woorden van Zijlstra kwamen wel even binnen. Hij was per slot van rekening ooit minister van Buitenlandse Zaken. Zeker, hij moest aftreden omdat hij had gelogen dat hij in de datsja van Poetin was geweest, hij kon ‘heel goed horen’ wat hij zei: Poetin wilde Groot-Rusland terug. Maar dat was een leugen om bestwil, zei hij recent tegen De Telegraaf. „Die boodschap móest naar buiten.”
Zijlstra was dus eigenlijk een profeet, hij had een zwaar offer gebracht voor onze nationale veiligheid – zo moeten we het zien. Hij was de laatste tijd weer vaak op tv: de gruwelijke oorlog in Oekraïne bleek voor hem ook een mooie kans op een hate to say I told you so-tournee.
Moet gezegd, de wereld voelt inderdaad heter. Maxima is reservist geworden. Mark Rutte stond deze week voor rokende puinhopen in Kiev, met zijn legergroene dopmuts op: het maakte zowaar indruk op me. Alleen: juist in de hetere wereld moet het hoofd koel blijven.
‘De wereld fikt’ is vaak een retorische truc om in vredestijd een voorschot te nemen op oorlogswetten. Of zoals een Europarlementariër laatst zei over hinderlijke verdragen die Europese defensie in de weg stonden: „Dan houden we ons er maar even niet aan.”
‘De wereld staat in de fik’ combineert de holle urgentie van de slogan ‘juist nu!’ met de urgente lading van een houwitser. Een gevaarlijke combinatie. Daarom is het goed om te bedenken dat de wereld vooralsnog niet in de brand staat. Of beter gezegd: dat we het al eeuwen roepen, zoals Trouw recent schreef.
„I want you to act as if the house is on fire”, zei Greta Thunberg een poosje geleden, „Because it is.” Het klimaat is inmiddels uit; Thunberg focust nu op geopolitiek: Palestina en Oekraïne. „De tijd van klimaat-drammen is voorbij”, zei ook Rob Jetten, die zich nu meer op Oekraïne focust, want, zei hij vorig jaar in een speech: „De wereld staat in brand.”
Na ‘11 september’ hoorde je het ook vaak: de wereld brandt. En inderdaad stonden er torens in de fik, maar de kreet rechtvaardigde twee zinloze oorlogen. Ze waren het voorspel van de ineenstorting van de VS en de chaos van nu.
De wereld fikt: roep het vaak genoeg en het gebeurt echt.
Ook nu dreigt zo’n catastrofale overreactie. ‘De wereld fikt’ is voor kabinet-Jetten dé rechtvaardiging om de defensie-uitgaven op te krikken. En inderdaad: Rusland is agressief en we moeten niet van Trump afhankelijk zijn, dus vertienvoudig vooral de Europese productie van 155 mm-artilleriegranaten, hamsterdrones, breng de tankbataljons terug tot op het niveau van voordat Mark Rutte ze wegbezuinigde – niet per se naar het niveau van de Koude Oorlog, Rusland is militair gezien een schim van de Sovjet-Unie – maar zorg vooral dat je je eigen huis op orde hebt.
Ik was nooit in zijn datsja, maar Poetin fluisterde me in dat hij ons militair nooit kan verslaan, zelfs Oekraïne krijgt hij niet op de knieën. Wat hij wel kan: onze democratie verzwakken met desinformatie, onvrede planten.
Als we per se twintig miljard op jaarbasis extra willen uitgeven aan defensie – totaal liefst 2.100 euro op jaarbasis per belastingbetaler – is de belangrijkste militair-strategische vraag: hoe hoesten we dat op zonder ons huis te destabiliseren?
Duitsland gaat geld lenen en de gewone burgers ontzien. In Frankrijk betaalt men de defensie-uitgaven door luxejachten, grote bedrijven en Chinese postpakketjes zwaarder te belasten. En Nederland?
Geloofden we écht dat de wereld fikt, dan zouden we zonder meer ons begrotingstekort laten oplopen. Dat doe je in oorlogen. Maar we kiezen er voor om te snijden in de zwaksten. Arbeidsongeschikten, ouderen; mensen die zorg nodig hebben. De vermogenden houden we buiten schot.
Waarom zou je in vredesnaam Poetin helpen?
Voor Halbe Zijlstra? Die werkt tegenwoordig als senior advisor bij een Haags adviesbureau, onder meer voor de defensie-industrie, zo iemand die ‘er even boven gaat hangen’, om te constateren dat wereld fikt – breng daar maar iets tegen in.
Terugblikken, extra analyses en leestips bij de laatste uitzending van de podcast Wereldzaken.
Source: NRC