Met haar boude uitspraken en nuchtere houding is Sanae Takaichi (64) een verademing in de duffe, door mannen gedomineerde Japanse politiek. Jongeren lopen weg met de ultranationalistische premier. Ze is zo populair dat ze zelfs verkiezingen durfde uit te schrijven.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Vlaskamp was 18 jaar correspondent in Beijing.
Waarom is de doorgaans saaie Japanse politiek nu zo levendig?
Of ze nu op comfortabele sneakers loopt of aantekeningen maakt met haar roze lievelingspen, alles wat de in oktober vorig jaar aangetreden premier Sanae Takaichi doet, gaat viraal. Sanakatsu heet dit fenomeen: fans van Takaichi gooien elk nieuwtje over haar kledingstijl, taalgebruik en eetgewoontes online, waar haar handtas en favoriete snacks als een lopend vuurtje rondgaan.
Na jaren van politieke apathie bij de Japanse kiezer over de stijve heren op leeftijd die het met moeite een jaar als premier uithielden, betekent de conservatieve Takaichi een frisse wind. Haar waarderingscijfers zijn zo spectaculair dat ze vijftien maanden na de laatste stembusgang al nieuwe verkiezingen durft uit te schrijven, in de hoop dat haar leiderschap haar partij dominanter dan ooit maakt.
Waarom regeert ze niet gewoon door?
Takaichi heeft een mandaat tot 2028, maar ze wil regeren met minder tegenstand van de oppositie. De slagkracht van haar Liberaal Democratische Partij (LDP), die het naoorlogse Japan vrijwel onafgebroken heeft geregeerd, is verzwakt na een reeks tegenvallende verkiezingsuitslagen.
Takaichi neemt een gok met deze verkiezingen. Ze regeert pas zo kort dat kiezers haar beleid niet kunnen beoordelen. Haar partij heeft daarnaast nog steeds een stoffig imago.
Tot dusver slaan concurrerende partijen, die bij vorige verkiezingen opkwamen, deze keer minder goed aan. Volgens de peilingen is een royale LDP-meerderheid binnen bereik in de Diet, de Japanse volksvertegenwoordiging.
Welke kiezers stemmen op Takaichi?
Vanzelfsprekend is de allereerste vrouwelijke premier in de door mannen gedomineerde Japanse politiek aantrekkelijk voor vrouwelijke kiezers. Zeker nadat Takaichi een vrouw benoemde op de machtige post van Financiën, een mannenbolwerk.
Kiezers voelen zich thuis bij Takaichi, omdat ze niet afkomstig is uit een elitefamilie waar politieke invloed van vader op zoon wordt doorgegeven. Haar degelijke handtas, botte directheid en tomeloze werklust verraden haar achtergrond: een doorsnee middenklassegezin. Als politicus heeft ze zich drie decennia lang opgewerkt binnen de LDP, daarbij geholpen door oud-premier Shinzo Abe.
Takaichi is zo conservatief dat ze al steigert bij het idee dat vrouwen na hun huwelijk hun eigen achternaam behouden, maar haar nuchterheid spreekt vrouwen uit het hele politieke spectrum aan.
Zo kaart ze energietekorten aan door te vertellen hoe onhandig stroomstoringen zijn als ze ’s avonds thuis haar uitgroei bijwerkt. Vrouwen van boven de 40 zijn goed voor ruim 20 procent van de stemgerechtigden, dus Takaichi’s campagneteam was dolblij met deze opmerking.
Sensationeel is de geestdrift bij jongere kiezers, die het bij verkiezingen meestal laten afweten. De Japanse jeugd maakt een ruk naar rechts, waar Takaichi klaarstaat met boude uitspraken over versterking van het Japanse leger, inperkingen van arbeidsmigratie en de noodzaak de Japanse cultuur te beschermen.
Of jongeren dusdanig met haar weglopen dat ze op haar duffe partijgenoten in hun kiesdistrict willen stemmen, blijkt zondag.
Tobias Harris, politiek analist van de consultancyfirma Japan Foresight, zegt dat bij jongeren het onderscheid tussen links en rechts is verdwenen. ‘Jongeren die de nationalistische, conservatieve Takaichi waarderen, vinden zichzelf helemaal niet rechts. Maar gematigde partijen hebben hun niets te bieden; die zijn online nauwelijks aanwezig.’
Welke onderwerpen vinden kiezers belangrijk?
Alle partijen steken elkaar de loef af met voorstellen voor lastenverlaging, alsof de schatkist overvol is. Intussen kwakkelt de economie door inflatie, dalende lonen en de zwakke positie van de Japanse munt.
Takaichi wil het geld laten rollen om de economie te stimuleren. ‘Politici en kiezers hebben totaal geen zin om te bespreken waar dat geld vandaan moet komen’, zegt Harris.
Dit terwijl de regering diep in de buidel moet tasten om oplopende defensiekosten te dekken. ‘Takaichi komt gehaast over, alsof Japan vrijwel geen tijd meer heeft om zijn verdediging op orde te krijgen. Dat gevoel van urgentie, dat er veel op het spel staat, vindt bij de kiezers zoveel weerklank dat de inhoud er niet toe doet’, zegt Harris.
Welke rol speelt de internationale situatie?
Haar populariteit heeft Takaichi deels te danken aan ruzie met Beijing. China verdenkt de ultranationalistische premier ervan het Japanse militarisme uit de Tweede Wereldoorlog nieuw leven in te blazen, nadat ze in november had gezegd dat Chinese militaire actie tegen Taiwan ook Japan in zijn voortbestaan bedreigt. Dat argument is een aanleiding om het Japanse leger verder op te tuigen.
Ondanks allerlei Chinese represailles, zoals een boycot van vakantiereizen naar Japan, neemt Takaichi haar uitspraak niet terug. Dat slaat vooral aan bij de jongste kiezers: volgens opinieonderzoek staat zo’n 80 procent van de Japanse twintigers en dertigers achter haar. Komt Takaichi sterker uit deze verkiezingen, dan blijven de verhoudingen met China voorlopig verstoord.
Ook de Japanse omgang met Donald Trump als militaire bondgenoot kan de komende tijd ingewikkeld worden. Het is de vraag of Takaichi die precaire situaties weet te hanteren, zeker omdat ze volgens Japan-kenner Harris een slechte reputatie heeft onder haar adviseurs. ‘Zonder te overleggen drukt ze haar beslissingen door. Haar succes maakt haar zo overmoedig dat ze denkt dat ze alles kan.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant