Steeds meer bibliotheken stappen af van boetes voor het te laat inleveren van boeken. Het leengedrag van boekenwurmen lijkt er niet anders om geworden, wat de vraag oproept of zo'n boete wel gepast was. "Mensen zijn niet geneigd tot fout gedrag."
De vaak lage bedragen die bibliotheken vroegen, moesten ervoor zorgen dat mensen hun boeken en andere materialen op tijd inleverden. Maar nu de meeste boetes zijn afgeschaft, zien bibliotheken nauwelijks verandering in het leengedrag van hun leden.
Vorig jaar werden de bibliotheken in Utrecht en Rotterdam boetevrij. In Utrecht blijven de boeken al jaren gemiddeld 22 dagen thuis. Dat is hetzelfde gebleven sinds de bibliotheek daar de boetes afschafte. Daarnaast komen er net zoveel boeken terug naar de bieb als toen er nog boetes dreigden. Wie het boek overigens helemaal niet terugbrengt, moet wel kosten betalen voor de aanschaf van het materiaal.
In Rotterdam zien ze dat materialen gemiddeld drie dagen later terugkomen sinds er geen boete meer dreigt. Omdat de bibliotheek tegelijkertijd een nieuwe leentermijn en een gratis abonnement voor iedereen heeft ingevoerd, is het niet duidelijk wat de oorzaak is. "De 'logeertermijn' is niet enorm veel langer geworden", zegt een woordvoerder.
De meeste bibliotheken zijn in de afgelopen twaalf jaar gestopt met het uitdelen van boetes. Er zijn geen recente cijfers, maar de Vereniging Openbare Bibliotheken (VOB) vermoedt dat drie kwart inmiddels boetevrij is. "We zien een enorme beweging", zegt een woordvoerder.
"De bibliotheek is een gemeenschappelijke plek geworden waar ideeën, boeken en ruimtes worden uitgewisseld", zegt de woordvoerder van de VOB. Daar passen geen boetes bij. "Angst voor boetes vormde een drempel om lid te worden, boeken te lenen of zelfs een bibliotheek binnen te komen", zegt de woordvoerder van de Bibliotheek Rotterdam. "Daarom hebben wij de boetes afgeschaft."
"Elke bieb heeft meegemaakt dat ouders hun lidmaatschap stopzetten nadat ze een boete hadden gekregen na bijvoorbeeld een vakantie", zegt Mark Deckers, voormalig bibliothecaris en bestuurder in de bibliotheekwereld. Hij hield jarenlang bij hoeveel bibliotheken boetevrij werden en zag in 2019 al dat het leengedrag er niet anders door werd.
"Bij een gezin met vijf kinderen verdwijnt er al snel een boek onder een bed of op een kast", zegt de VOB-woordvoerder. "Dat is geen onwil."
"Mensen maken vaak foutjes. Dat doen ze niet expres", zegt ook Albertjan Tollenaar, hoogleraar Lokaal Bestuur. Volgens hem zien mensen boetes vaak als onrechtvaardig. Ook roepen ze weerstand op. Het verbaast hem niks dat de boetes niet zoveel invloed hebben op het leengedrag van lezers.
Tollenaar vindt het slim van bibliotheken dat ze wel herinneringen sturen naar langleners. Daar kan bijvoorbeeld de boodschap in staan dat een ander lid op het boek zit te wachten. Zo groeit de wil bij iemand om het materiaal weer in te leveren.
Niet alle bibliotheken zijn om. Voor sommige geldt dat boetes een belangrijk deel van de inkomsten zijn, zegt de VOB. Dan zijn ze afhankelijk van de gemeente voor extra geld. "Ik denk dat biebboetes uiteindelijk wel iets uit het verleden worden", zegt de VOB-woordvoerder.
Er is geen bieb die de boete toch weer heeft ingevoerd na het afschaffen ervan. Baliemedewerkers zijn blij dat ze niet meer in discussie hoeven met soms kwetsbare mensen die hun materialen te laat inleveren. Bovendien kunnen ze beter functioneren als vraagbaak voor allerlei kwesties als ze geen geld hoeven te innen.
"Het is in de regel ook helemaal niet erg als iemand een boek twee weken langer houdt", zegt oud-bibliothecaris Deckers. "Bibliotheken hebben genoeg andere boeken."
Source: Nu.nl economisch