Ondanks beloften van een staakt-het-vuren voert Rusland de terreur tegen Oekraïne verder op. Nu Kyiv geen redding hoeft te verwachten uit Europa en Amerika, zullen aan de onderhandelingstafel ‘onmogelijke opties’ misschien toch bespreekbaar worden, als minst slechte optie in een zwart scenario.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
De Oekraïense Nobelprijswinnaar Oleksandra Matvitsjoek zat deze week met een vraag. ‘Waarom is Trumps onderhandelingsjaar het dodelijkste jaar geweest voor Oekraïense burgers sinds het begin van de grote invasie?’ Ze verwees naar recente cijfers die duiden op een stijging met 31 procent van het aantal burgerdoden en -gewonden vergeleken met het jaar voor Donald Trumps terugkeer naar het Witte Huis.
Een deel van de verklaring is dat de toename van burgerslachtoffers mede te wijten is aan de structurele productiestijging van Shahed-drones en van ballistische raketten in Rusland. Maar verder lijkt het antwoord op haar vraag dat sinds Trump terug is het Witte Huis alle remmen los zijn bij het Kremlin in wat de Oekraïners omschrijven als een terreurcampagne tegen hen, en als een poging om de identiteit en onafhankelijkheid van het Oekraïense volk te vernietigen.
De ontwikkelingen van de afgelopen dagen duiden daar zeker op: Trump vroeg de Russische president Vladimir Poetin om een staakt-het-vuren van een week vanwege het naderende koudefront. Dat werd toegezegd, maar desondanks kwam Rusland precies aan de vooravond van nieuwe trilaterale gesprekken in Abu Dhabi met de grootste luchtaanval op onder meer Kyiv sinds tijden. Daarbij werden opnieuw warmtecentrales uitgeschakeld en werd humanitaire noodsituatie in de Oekraïense hoofdstad nog verder verergerd. Maar Trump ontkende desgevraagd dat Poetin zijn belofte had gebroken.
Het onderstreept andermaal dat Trumps ‘vredesproces’ er vaak uit bestaat dat Oekraïne in een positie wordt gedwongen waarin het steeds moeilijker nee kan zeggen tegen de Russische eis dat het vrijwillig zijn beste verdedigingslinies in de Donbas opgeeft, en Rusland daarmee een springplank verschaft voor de toekomstige verovering van grote delen van de rest van Oekraïne. Het is een eis die vanuit politiek oogpunt moeilijk te accepteren is, en die vanuit militair oogpunt lijkt op uitgestelde zelfmoord.
Maar het is wel, met dank aan de Amerikaanse bemiddelaars, het enige vredesplan dat op tafel ligt. Rusland houdt er onverkort aan vast en begint deze extreme eis zelfs te verkopen als ‘concessie’, want Oekraïne mag immers blijven bestaan, als het zich koest houdt, geen vreemde troepen op eigen bodem accepteert (behalve Russische dan) en zich ‘vriendelijk’ opstelt jegens Moskou. Deze week beklemtoonde Rusland ook nog eens dat de nieuwe provincies, zodra ze helemaal zijn overgedragen door Oekraïne, ook formeel moeten worden erkend als Russisch grondgebied.
Tegen deze achtergrond is het opvallend hoe positief de deelnemers aan de besprekingen tussen Oekraïne, Rusland en de Verenigde Staten deze week klonken. Volgens een door de Financial Times geciteerde anonieme Oekraïense bron doen de militaire delegaties belangrijk technisch voorwerk dat een uiteindelijk staakt-het-vuren mogelijk moet maken. Een Europese diplomatieke bron bevestigt tegen de Volkskrant dat ‘de militairen aan beide zijden er graag mee willen stoppen’, maar dat de politieke verschillen enorm blijven.
Na bijna vier jaar oorlog en militaire uitputting geldt nog altijd dat de situatie op het slagveld een bepalende rol speelt in onderhandelingen over het einde van de oorlog. En daarover bestaat volgens goed ingevoerde bronnen een meningsverschil in de staf van president Volodymyr Zelensky zelf. En dat geschil gaat precies over de vraag hoelang Oekraïne het resterende deel van de Donbas nog kan verdedigen voordat Rusland het gebied militair heeft veroverd.
Het voormalige hoofd van de Oekraïense inlichtingendienst, Kyrylo Boedanov, die in januari werd benoemd tot chefstaf van Zelensky en die in het Oekraïense onderhandelingsteam zit, zou tot het kamp behoren dat vreest dat Oekraïne de Donbas sneller kan verliezen dan in de anderhalf tot twee jaar waarmee in Navo-analyses rekening wordt gehouden. Anderen verwachten juist dat de verovering Rusland twee jaar en opnieuw astronomische aantallen gedode Russische soldaten zal kosten.
Dergelijke militaire calculaties beïnvloeden de politieke calculaties en kunnen het ‘onmogelijke’ uiteindelijk toch mogelijk maken, als minst slechte optie in een toch al zwart scenario. Want het is de Oekraïners inmiddels duidelijk dat de redding niet zal komen van Amerika of Europa.
De Europese militaire voorraden zijn beperkt, de politieke wil om wapens aan Kyiv te geven die Rusland echt kunnen raken is nog beperkter. En de VS laten geen gelegenheid onbenut om de druk op Oekraïne om toe te geven verder op te voeren. Dat biedt Kyiv weinig vooruitzicht op verbetering van de militaire situatie aan het front, terwijl het steeds moeilijker wordt genoeg militairen te rekruteren om dat front te bewaken.
Terwijl Oekraïne vanwege weifelende, halfslachtige partners en Ruslands massale oorlogsindustrie feitelijk steeds minder wegen ziet om de situatie op het slagveld te verbeteren – hoewel het genoeg steun krijgt om het nog lang vol te houden – neemt in Moskou het optimisme toe dat er een uitweg is uit Poetins gigantische militaire (en economische) fiasco die als overwinning kan worden verkocht: de verovering van nieuwe Russische provincies in de Donbas.
In het Kremlin heerst eigenlijk al sinds de terugkeer van Trump een juichstemming. Het regent cadeaus. Sinds enige tijd is het besef in het Witte Huis doorgedrongen dat dit een door Trump gesloten vrede kan blokkeren – vandaar de pogingen om de (vooral economische) druk op Poetin op te voeren. Tot nu toe met onvoldoende resultaat. Een deal tussen Moskou en Kyiv blijft daarmee ver weg. Maar, zegt een Europese diplomaat, ‘er is wel iets mogelijk de komende maanden’.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant