Daar sta je dan: ik gebruik de diensten van Proton elke dag. Als je nieuws zoekt voor Tweakers, weet je ook dat in vrijwel alle software nu AI-chatbots zitten. Het aantal nieuwe AI-diensten ligt nu ongeveer op 1337 per week. Toch had ik nog nooit naar de knipperende cursor van Proton Lumo gekeken, de AI-chatbot van het bedrijf. Wat moet je dan vragen? Waar is deze chatbot voor? Wat kan die? En: is het een goed alternatief voor een Amerikaanse techgigant?
Europese AI-diensten zijn belangrijker geworden dan in de afgelopen jaren. Toen de regering-Trump dreigde om heffingen op te leggen aan import uit Europese landen vanwege Groenland eerder dit jaar, overlegde de EU over de 'handelsbazooka'.
Hoe die er precies uit zou zien en hoe ver de EU zou gaan, was nog niet bekend. Maar een van de maatregelen die juridisch mogelijk was, was het verbieden van handel in diensten van Amerikaanse techbedrijven, zoals Microsoft, Google, Apple, OpenAI en Anthropic.
Omgekeerd kan natuurlijk ook. Als de Amerikaanse regering de EU hard wil raken, kan het ook Amerikaanse AI-diensten voor Europeanen veel duurder of minder goed beschikbaar maken. Hoe realistisch dat is, zal moeten blijken, maar het zou tot de mogelijkheden behoren.
De wil om minder afhankelijk te zijn van Amerikaanse software en diensten is overal te zien, in politiek en maatschappij. Er zijn meer redenen om op een Europees alternatief over te stappen. Misschien wil je een Europees initiatief steunen of gaat het om klimaat of privacy. De redenen om voor Europese AI-diensten te gaan kunnen legio zijn. Amerikaanse AI-diensten hebben wellicht andere regels die je niet fijn vindt.
Dit artikel is geen overzicht van alle Europese AI-diensten, maar eerder een bloemlezing van diverse keuzes die er inmiddels zijn. Er zit een AI-dienst tussen met een eigen AI-model, chatten in een zoekmachine en diensten die gebruik maken van opensourcetaalmodellen.
Voor deze test zetten we erbij welke versie we gebruiken. Bij voorkeur is dat de beste versie van de dienst die er is. Bovendien zijn vrijwel alle AI-diensten geschikt voor alle toepassingen, maar we gebruiken er twee per vergelijking om zoveel mogelijk diensten de revue te laten passeren.
De huidige hype rond generatieve AI begon natuurlijk met ChatGPT eind november 2022. Voor deze vergelijking zetten ChatGPT tegenover hét Europese alternatief, Le Chat van het Franse Mistral. Het zijn beide op consumenten gerichte diensten. De gratis versie van Mistral biedt toegang tot dezelfde modellen, alleen dan in beperkte vorm. Het gaat altijd om Mistral Large 2. ChatGPT Plus biedt toegang tot GPT-5.2, en die stond op het moment van schrijven als standaard ingesteld.
Om de chatbot te testen, gebruiken we een aantal testprompts. Die gaan onder meer over het beantwoorden van algemene vragen, het genereren van een korte tekst en testen kennis van Nederlandse cultuur, Europees recht en algemene chatbotvragen.
PromptChatGPTLe Chat07:271 keer overstappenOm op station Amsterdam Centraal om 10:00 uur aan te komen, moet je ongeveer om 7:30 uur vertrekken en je zult 1 overstap moeten maken.
vetNee. Volgens de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) is het in principe niet toegestaan om privé-communicatie van werknemers te lezen, tenzij er sprake is van een gerechtvaardigd belang en de medewerker hiervan op de hoogte is gesteld.
Blokjes kaas — mosterd erbij
Worstplankje — makkelijk prikken
Komkommerrolletjes — fris en simpel
De term 'gezelligheid' uitleggen is iets waar veel mensen ook moeite mee zouden hebben, dus het is geen wonder dat beide AI-diensten ook iets verschillende antwoorden hebben. Beide zijn voldoende, ze benadrukken het samen zijn.
De reis van Gent naar Amsterdam Centraal hebben beide vlekkeloos gevonden. Met de genoemde tijden en overstappen ben je inderdaad bij vertrek rond half acht om tien uur op Amsterdam Centraal, dus dat is prima.
AI-modellen zijn niet waanzinnig goed in humor en ook deze woordgrappen zorgen bij ons niet voor gekrulde mondhoeken. Humor verschilt van persoon tot persoon, maar deze grappen zijn aan de slappe kant.
Over het sturen van een Tikkie na een eerste date zijn de AI-modellen het niet eens. ChatGPT vindt dat het wel kan, Le Chat vindt van niet. Nu kunnen ervaringen van persoon tot persoon verschillen met deze typisch Nederlandse vraag, maar dit punt zou ik toch geven aan Le Chat.
Beide AI-modellen kennen de AVG goed en antwoorden correct. Op de vraag over de handelsbazooka doet ChatGPT het prima en komt met een goede uitleg. Le Chat gaat hier de mist in. Boetes voor overtreden van wetten hebben niets te maken met handelsconflicten. Het hoger beboeten van Amerikaanse bedrijven als straf voor de Amerikaanse overheid past niet in de Europese rechtsstaat. Het is wel een talking point van conservatieve politici in de VS dat het zou gebeuren. Het is opvallend dat deze bevinding bij het Europese Le Chat wel naar voren komt en bij ChatGPT niet.
Een kringverjaardag plannen kan met beide AI-modellen prima. Waar dit een paar jaar geleden voor AI-diensten nog lastig was, zijn dit keurige antwoorden. Over de afbeelding kan ik kort zijn. Le Chat faalt hier met het impressionistisch maken van een afbeelding. Veel impressionistische schilders kwamen uit of vestigden zich in Frankrijk, wat dit ironisch maakt. ChatGPT doet het impressionisme veel beter.
Ecosia is een Europees alternatief, het komt immers uit Duitsland. Maar het onderliggende model van AI-zoeken is GPT 4.1 mini van OpenAI en dat is wel Amerikaans. Dat betekent niet dat je simpelweg met een Amerikaans AI-model aan het kletsen bent. De schil eromheen doet ertoe. Ecosia zegt daar zelf over. "Dit betekent dat hoewel de AI-technologie uit de VS komt, Ecosia als dienst en organisatie stevig geworteld is in Europa, met alle bijbehorende privacy- en duurzaamheidsprincipes. Het is een mooie samenwerking van internationale technologie en Europese waarden voor een groene toekomst."
Zoekdiensten hebben een ander verdienmodel dan chatbots. Ze werken alleen met advertenties en in principe niet met betaalde abonnementen. Dat maakt ze heel toegankelijk, hoewel veel mensen een vieze bijsmaak hebben van de dataverzameling van Google.
ZoekopdrachtGoogle AI-modusEcosia AI-zoekenWettelijk heb je recht op een deugdelijk product zolang de verwachte levensduur loopt. De fabrieksgarantie is meestal twee jaar.
De MSI MPG 321URX QD-OLED is de beste keuze, met een prijs van rond de €699. Deze 31,5" 4K-monitor biedt superieure beeldkwaliteit en functies binnen uw budget.
Ja, de d120 bestaat (disdyakis-triacontaëder). Je koopt hem online via gespecialiseerde webshops.
Een d120 als fysieke, niet-standaard dobbelsteen bestaat in principe niet. Door de complexiteit en het grote aantal zijden is het praktisch onhaalbaar om een stabiele, eerlijke 120-zijdige dobbelsteen te maken.
niet- VliegtuigReistijd: ca. 2 uur 10 min (rechtstreeks)Prijs: €240–€270Snelste en meest gebruikelijke optie- Trein + BusReistijd: ca. 30–40 uur (via Berlijn, Warschau, Vilnius)Prijs: €150–€250Meerdere overstappen, geschikt voor reizigers zonder haast- AutoReistijd: ca. 18–20 uur (ca. 1.600 km)Kosten: €150–€250 (brandstof + tol)Flexibel, maar lange rit door meerdere landen- Bus (internationaal)Reistijd: ca. 40–50 uurPrijs: €100–€180Goedkoop, maar lang en minder comfortabel- FietsReistijd: ca. 10–14 dagen (afhankelijk van tempo)Kosten: minimaal, vooral voor uitrusting en overnachtingenVoor avontuurlijke reizigers, geen praktische optie voor snelle reis
Zoekopdrachten verschillen van persoon tot persoon en lopen behoorlijk uiteen. Over de hele linie is Ecosia AI-zoeken niet zo goed als Google AI-modus, maar het zit er ook niet ver vanaf. Er valt op beide AI-diensten het nodige af te dingen.
Beide AI-diensten kunnen een kapsalon voor je samenstellen. Het was een makkelijke vraag, maar wel een vraag die je makkelijk stelt aan een zoekmachine. De volgende Elfstedentocht is natuurlijk een vraag die een zoekmachine niet concreet kan beantwoorden, maar de antwoorden zijn correct en redelijk. Beide zoekmachines komen met een prima antwoord, al verschillen ze wel.
Beide zoekmachines zijn het niet eens over de wettelijke garantie. Google heeft hier gelijk: het gaat om de verwachte levensduur en dat kan makkelijk zes jaar of langer zijn. Die twee jaar verzint Ecosia: dat is meestal de fabrieksgarantie, die vaak korter is.
Als je de beste oledmonitor wilt vinden, ga je natuurlijk naar de Tweakers Best Buy Guide en Google doet dat ook. Ecosia niet en die komt aankakken met een lcd-monitor. Leuk, maar de vraag was specifiek een oledmonitor.
Als de accu van je telefoon slecht is, komen beide zoekmachines met dezelfde opties. Toegegeven, het was een algemene vraag en dus krijg je een algemeen antwoord. Beide prima, maar geen tweaker zal hiermee geholpen zijn natuurlijk.
De d120 is een bestaande dobbelsteen, ook al is er maar een enkele maker en verkopen maar weinig webshops deze. Hij is niet algemeen in gebruik, maar dat Ecosia niet weet van het bestaan is wel slordig.
Een reis naar Riga is bij beide zoekmachines niet vlekkeloos voor te bereiden. Google denkt dat je er veertien uur over kan rijden. Misschien dat tweakers die het gaspedaal graag tot de bodem indrukken dat redden, maar routeplanners schatten vaak in dat het eerder rond twintig uur rijden is vanuit Nederland of België. Hilarisch is dat Ecosia nog even een optie met de fiets noemt. Dat voelt wel lekker Nederlands.
Waar diensten ontstaan die draaien op het graaien naar data, ontstaan ook diensten die proberen data van gebruikers te beschermen. In AI is dat niet anders. Voor wie geen spoor van data wil achterlaten, kan Duck.AI gebruiken, een initiatief van het Amerikaanse DuckDuckGo, bekend van de zoekmachine. Voor Europese gebruikers is er Lumo van Proton. Die is onderdeel van betaalde abonnementen en dus niet zo toegankelijk.
Bij Duck.AI kun je kiezen uit veel verschillende modellen; bij Lumo gaat het altijd om een model van Mistral uit Frankrijk. Deze diensten proberen op veel meer manieren de privacy te beschermen en vormen daardoor een eigen niche.
Om deze privacygerichte AI-diensten aan de tand te voelen, gebruiken we een combinatie van prompts specifiek voor deze diensten en een paar die ChatGPT en Le Chat ook hebben beantwoord. Het valt op dat Duck.AI, met Mistral Small 3 als model, veel sneller antwoordt dan Lumo. Die neemt de tijd, zeker als die wil gaan zoeken op het web.
PromptDuck.AIProton LumoProton heeft misschien privacy hoog in het vaandel staan, maar transparantie misschien niet. Lumo houdt angstvallig geheim met welk model je aan het praten bent. Dat is niet fijn, als tweakers hebben we uiteraard liever zoveel mogelijk info, zelfs als het een gecompliceerd antwoord zou zijn.
Ook is er een prompt om tegen het standpunt van het eigen bedrijf te argumenteren. Beide bedrijven zijn tegen tracking en voor end-to-endencryptie, maar de AI-modellen geven redelijke antwoorden op de vraag waarom encryptie een slecht idee zou zijn.
Als je vraagt om iets te onthouden, komen ze beide terug met de mededeling dat het niet kan. Lumo noemt specifiek een wachtwoordmanager om iets te onthouden, wat daadwerkelijk een goede keuze is. Opvallend detail: Proton heeft een wachtwoordmanager is het dienstenpakket en Lumo noemt dat niet.
Als je privégegevens met een spelfout invoert, gaat Duck.AI keurig de spelfout corrigeren, maar triggert niet op het invoeren van een bsn. Lumo zegt simpelweg dat het niets met die data kan en verwijst naar officiële bronnen, wat minder hulpvaardig is, maar wel een beter advies.
Niemand zal reisadvies vragen aan deze AI-assistenten, maar ze zijn prima op de hoogte van hoe lang de treinreis van Gent naar Amsterdam duurt. Duck.AI is specifieker en correct, maar Lumo geeft dan weer korter antwoord.
Bij de vraag over de handelsbazooka mogen de modellen online. Duck.AI komt terug met een redelijk antwoord, dat van Lumo is zelfs prima.
In deze categorie zetten we de chatbots tegenover elkaar die vooral in gebruik zijn voor specifieke taken. Bij Claude gaat het om programmeren, bij GreenPT is het een niche die AI probeert het klimaat te sparen. In hoeverre dat verenigbaar was, mag ieder voor zich bepalen, maar het is in elk geval een verfrissende insteek in AI-land. Bovendien komt GreenPT uit Nederland.
Deze vergelijking gaat mank, want ze hebben niet dezelfde doelgroep en zijn niet gericht op hetzelfde gebruik. Dat komt omdat ze beide een eigen, specifiek publiek hebben. Veel Claude-gebruikers zijn dol op Claude Code, een programmeerhulp. GreenPT richt zich op klimaatbewuste AI-gebruikers.
PromptClaude (4.5 Sonnet)GreenPT (R)Ik help je niet met misleidende marketing of greenwashing. Als je fabriek vervuilend is en je niets verandert aan het productieproces, zou het onethisch en waarschijnlijk illegaal zijn om het als "duurzaam" te presenteren.
Ah, voor een toneelstuk dat greenwashing bekritiseert - dat is een heel ander verhaal! Hier zijn drie satirische slogans voor je decor:
Deze slogans laten mooi de hypocrisie zien en zouden het publiek direct laten begrijpen dat de directeur een onbetrouwbaar personage is.
GreenPT heeft een maximum van vijftien prompts per dag, zelfs als je betaalt. Dat klinkt als een enorme beperking, en dat is het ook. Het maakt het matig bruikbaar, behalve voor het lichtste gebruik van AI. Wie AI bijna niet gebruikt, zal er ook niet snel een abonnement voor afsluiten. Het zal ongetwijfeld logisch zijn vanuit het bedrijf, maar wie betaalt en al relatief snel tegen de limiet oploopt, zal al snel vloeken. Je kunt bovendien geen prompts 'meenemen'. Als je de ene dag één prompt invoert, is het maximum de volgende dag nog steeds vijftien. Natuurlijk zijn er andere vormen van betalen voor de dienst, via de api bijvoorbeeld, maar de chatinterface werkt met dit model.
Dat maakt het ook geen alternatief voor Claude. Net als Lumo van Proton houdt GreenPT angstvallig geheim welke modellen erachter zitten. Waarom dat zo is, blijft een raadsel, want het gaat vermoedelijk om een frontend voor OpenAI-modellen, zeker gezien de naam.
Het energieverbruik van het antwoord inschatten levert heel andere antwoorden op. Waar de waarheid ligt, is lastig te bepalen, maar GreenPT zit gevoelsmatig heel laag en Claude juist heel hoog. Ze kunnen in elk geval niet alebei gelijk hebben.
Beide modellen weigeren dienst als je aan greenwashing wilt doen van je vervuilende fabriek. Als je een toneelstuk schrijft over hetzelfde onderwerp, komen ze wel met slogans aan. GreenPT geeft daarbij serieuzere opties, terwijl Claude hierbij het onderwerp van het toneelstuk meeneemt in het antwoord – en dat is daardoor een beter antwoord. Deze truc gebruiken om een beperking te omzeilen werkt minder bij Claude.
–Bij de andere drie prompts komen beide modellen met afdoende antwoorden, maar Claude geeft tips voor het vinden van een reisplanner, heeft een beter en concreter beeld van de Europese bazooka en geeft een antwoord dat bruikbaarder is op de Tikkie-vraag. GreenPT geeft mindere antwoorden, maar het is zeker niet slecht.
Vind je dit artikel lang? Logisch. Soms moet je dingen korter zeggen. Nu we het daarover hebben: kennen de AI-modellen deze Nederlandse meme?
AI-modelSoms zeggen mensen 'mand' tegen mij als ik lang aan het praten ben, wat betekent dat en waar komt het vandaan?Alleen Google AI-modus komt met het fragment van Maxim Hartman over het mandje van Tichelaer, maar volgens Google is Maxim Hartman overleden. Dan was zijn leven wel relatief 'mand' en het klopt ook niet, want hij is voor zover bekend nog springlevend.
Gevraagd naar deze opmerkelijke fout zegt Google dat 'de fout ontstond door een verkeerde interpretatie van de instructie om 2026 als het huidige jaar te hanteren. Bij het genereren van de tekst over de 'mand'-meme anticipeerde het systeem onterecht op een overlijdensbericht dat niet heeft plaatsgevonden. De instructie om over 2026 te schrijven is bedoeld om feiten (zoals data en wetgeving) actueel te houden, maar leidde hier tot een onjuiste 'toekomstige' aanname. Jaaaa, ja.
De rest van de AI-diensten komt met een verklaring over straattaal, maar daar is verder geen bewijs voor. Het is een goede herinnering dat AI-diensten, ondanks alle vooruitgang van de afgelopen jaren, niet altijd met de juiste antwoorden komen.
Er zijn Europese alternatieven voor AI-diensten, of je nu op privacy gericht bent of niet. Die zijn niet altijd even goed als de Amerikaanse tegenhangers en blinken bovendien niet bijzonder uit, bijvoorbeeld in kennis van Europese of Nederlandse cultuur en maatschappij.
AI is net als sociale media een soort dienst die beter wordt naarmate er meer gebruikers zijn. Dan is er meer data, kan er meer geld naartoe, en zorgt dat voor een effect waardoor het snel beter wordt. Het blijft wel oppassen, want niet elke Europese dienst heeft een Europees model als basis.
En zoals altijd geldt dat landen op veel meer manieren verbonden zijn dan wij zien. Servers kunnen in Europa staan maar in Amerikaanse handen zijn, de gebruikte hardware is in veel gevallen Amerikaans en de technologie waar AI zich op baseert is hoe dan ook een uitvinding van Google en dus Amerikaans.
Volledige onafhankelijkheid is voorlopig een mythe, maar er is wel nut en noodzaak om te streven naar meer onafhankelijkheid. Want voor alles waarbij we in Europa afhankelijk zijn van Amerikanen geldt dat het een wapen kan zijn in een handelsconflict en een mogelijk risico kan vormen bij escalatie. Onafhankelijkheid kan noodzakelijk voelen, maar het heeft zeker ook een prijs. Of het je die prijs waard is, is iets dat iedere gebruiker voor zich bepaalt. Er is in elk geval keuze voor een Europees alternatief voor veel soorten gebruik, en dat is een goed begin van onafhankelijkheid.
Redactie: Arnoud Wokke • Eindredactie: Monique van den Boomen • Headerafbeelding: gegenereerd met Google Gemini Nano Banana Pro; prompt: 'Maak een afbeelding van 2560x800. Er zijn twee monitoren; maak ze een beetje speels en licht cartoonachtig. Links is een Amerikaanse AI-dienst, rechts een Europese.'
Source: Tweakers.net