De Griekse regering is van plan om een wet in te voeren die humanitaire hulpverlening aan vluchtelingen zwaar strafbaar maakt. Non-gouvernementele organisaties die vluchtelingen en migranten helpen, kunnen hun vergunning verliezen, individuele hulpverleners kunnen boetes krijgen van vijftigduizend euro en minimaal tien jaar gevangenisstraf – alleen al als ze één persoon vervoeren of onderdak verlenen. Na de recente vrijspraak van 24 hulpverleners die jarenlang door de staat zijn achtervolgd, is de conservatieve regering in Athene met een klopjacht bezig op burgergroeperingen en maatschappelijke organisaties die in zijn intensiteit en verbetenheid weinig onderdoet voor de criminalisering van ngo’s in Hongarije en Slowakije.
Zeker, ngo’s kunnen het regeringen knap lastig maken. Maar hoe je ook denkt over asiel en migratie, het antwoord kan niet zijn dat de staat dit soort organisaties dan maar de nek moet omdraaien. Eén blik op wat er in Rusland en de Verenigde Staten gaande is, zou duidelijk moeten maken dat dit fundamenteel de verkeerde aanpak is. In Amerika walst de staat alsmaar harder over alles en iedereen heen. Alles wat in de weg staat – rechtbanken, media, non-gouvernementele organisaties, advocatenkantoren, grassroots organisaties – wordt geïntimideerd of uit de weg geruimd. Amerikanen vragen zich af wat ze moeten doen om Trump en zijn MAGA-beweging de pas af te snijden. Wel, Europa kan het antwoord geven. En vooral ook de inspiratie.
In Europa werd, zoals Fareed Zakaria laatst schreef, sinds de Magna Carta in 1215 geleidelijk aan de rem gezet op de uitvoerende macht. De Amerikanen namen dit later over. Burgerrechten, onafhankelijke rechtbanken, garanties voor minderheden, persvrijheid, academische onafhankelijkheid, respect voor particulier bezit – „al die dingen maakten het Westen democratisch en welvarend. Ze maakten het ook stabiel. Burgers konden hun eigen, afwijkende mening hebben, bedrijven konden investeren en de hele maatschappij kon tot bloei komen, allemaal omdat de macht door het recht werd begrensd.”
Wat er nu gebeurt in Amerika is dat de staat – de uitvoerende macht, gekaapt door een maffiose president en zijn clan – die ketenen van zich af probeert te schudden. Burgers worden op klaarlichte dag door gemaskerde mannen zonder arrestatiebevel opgepakt of doodgeschoten. Ngo’s krijgen de belastingdienst op bezoek, die de hele administratie in beslag neemt. Vreedzame demonstranten worden voor terroristen uitgemaakt. Advocatenkantoren met ‘verkeerde’ klanten mogen rechtbanken niet meer in. Journalisten worden afgezeken en voor het gerecht gesleept. Universiteiten verliezen hun subsidie als ze onwelgevallige vakken blijven doceren en Trumps MAGA-vrienden professoraten weigeren. Nationale statistieken die aantonen dat de sociale ongelijkheid toeneemt, dat poliogevallen de pan uitrijzen en dat Trumps importtarieven vooral Amerika zelf beschadigen, kunnen niet meer gepubliceerd worden.
Trump zegt steeds dat Europa schuldig is aan „civilizational erasure”, dat het westerse waarden verkwanselt. Omdat Zweedse gemeentes weigeren illegalen aan te geven, ook al stopt extreemrechts de subsidie voor opvang. Omdat de Europese Commissie onderzoek doet naar een van Elon Musks bedrijven, dat ondanks Europese regulering kinderporno blijft verspreiden. Omdat minderheden in Europa, die Trump ‘woke’ noemt, dezelfde individuele rechten hebben als ieder ander. Omdat zijn favoriete Franse politica, schuldig bevonden aan een van de grootste fraudezaken ooit in het Europees parlement, daarvoor in Europa gewoon als ieder ander veroordeeld kan worden.
„Wat kunnen we doen, wat zouden we moeten doen?”, vroeg Robert Reich, minister van Werkgelegenheid onder Bill Clinton, zich laatst af. Wel, heel simpel: het goede voorbeeld geven. When they go low, we go high. Openbare instituties versterken, individuele burgerrechten en pluralisme blijven garanderen, ngo’s en journalisten hun werk laten doen. Door het goede voorbeeld te geven, kan Europa het groeiende aantal Amerikanen dat zich zorgen maakt over de ontmanteling van de Amerikaanse democratie motiveren, steunen en goede moed geven, én tegelijkertijd duidelijk maken dat pogingen om in Europa autoritaire of dictatoriale regimes te vestigen tot mislukken gedoemd zijn. Democratie is een werkwoord, zeggen ze weleens. Het moment om te laten zien wat dat betekent, is nu.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet
Source: NRC