is wetenschapsredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft over natuur en biodiversiteit.
Oude beelden van een ‘depressieve’ pinguïn met zelfmoordneigingen gingen rond op sociale media. Ieder zag er zijn eigen ding in, van FC Barcelona tot Donald Trump.
Het overkwam mij bepaald niet als enige: vorige week waggelde er ineens een verweesde pinguïn door de tijdlijn op mijn Instagram. Een indringend beeld waar de tragiek van afdroop: de pinguïn keerde zich af van zijn kolonie en loopt moederziel alleen, maar vastberaden over de ijsvlakte naar de bergen 70 kilometer verderop. Een gewisse dood tegemoet, want in de bergen is geen vis of garnaal te vinden. Een dier dat zelfmoord pleegt, was de suggestie.
Ook al omdat onderzoekers probeerden de pechvogel weer naar zijn familie te brengen, maar daarna keerde hij resoluut weer om.
De kenner kwam dit bekend voor: het fragment is niet nieuw, maar geplukt uit de documentaire Encounters at the End of the World, die filmmaker Werner Herzog in 2007 maakte. Sindsdien is de daad van de pinguïn een bron van speculatie en projectie op sociale media. Daarbij ging het niet zozeer om de vogel zelf, maar om wat mensen menen te zien. Dan steekt algauw het antropomorfe monstertje de kop weer op. Mensen vereenzelvigden zich met het dolende dier en zagen hun wanhoop of burn-out weerspiegeld. Iemand schreef: ‘Ik, die terugkeert naar mijn ex nadat iedereen me had gewaarschuwd.’
Was deze pinguïn inderdaad suïcidaal? Depressief? Verward? Liep hij op de lege ijsvlakte tegen een existentiële crisis aan? Las hij te veel kranten misschien?
Zelfmoordneigingen bij dieren zijn nooit onomwonden aangetoond. Ja, er is stress en ellende in gevangenschap, een mierensoort op Borneo blaast zichzelf op wanneer een vijand hem aanvalt. Sommige mannetjesbidsprinkhanen moeten de paringsdaad bekopen met de dood. En er zijn natuurlijk lemmingen die zich collectief te pletter zouden storten.
Een klassiek broodje aap, in 1958 opgediend door Walt Disney – van die pratende eenden en Knir, Knar en Knor. In de documentaire White Wilderness zouden lemmingen zich van een klif werpen, zo was het beeld. Later bleek dat het mediabedrijf daar zelf de hand in had: de dieren (een andere soort dan waar de docu werkelijk over ging, sommige waren uit een dierentuin gehaald) werden door de filmmakers zelf over de rand geduwd. Het fabeltje bleef hardnekkig.
In deze rubriek geeft Jean-Pierre Geelen, natuurredacteur van de Volkskrant, zijn persoonlijke commentaar op opmerkelijke confrontaties tussen mens en natuur.
Wat dreef nu die eenzame pinguïn? De nuchtere waarheid is dat niemand het weet. Ook dat is wetenschap: onderzoekers hebben het gedrag geobserveerd, maar een eenduidige verklaring valt er niet te bedenken.
Vaststaat dat het dier na zijn dood onlangs zwaar werd misbruikt. De video ging ‘viraal’, zoals dat heet. Dat verdomde TikTok weer: daar was het fragment lekker vet aangezet met zware orgelmuziek eronder en een dramatische commentaarstem. Dat leidde tot een opleving. Voetbalclub FC Barcelona gaf op de socials de pinguïn tijdens zijn tocht naar de bergen een clubvlag in de hand met daarboven de tekst ‘Different is better’.
Ook het Witte Huis ging met de vogel aan de haal en verspreidde vorige week een eigen AI-versie. Nu liep de pinguïn hand in hand met de Grote Leider en in zijn andere ‘hand’ de Amerikaanse vlag. Op de bergen wapperde de vlag van Groenland.
Dat in dat land in werkelijkheid geen pinguïn te bekennen valt, zal het Witte Huis wel weer afdoen als fake news. Het plaatje is vele tientallen miljoenen keren bekeken.
De bedoelde symboliek is duidelijk. En dodelijk. Want of de eigenzinnige pinguïn nu zelfmoord pleegde of gewoon de weg kwijt was, vaststaat dat hij een zekere dood tegemoet liep. Daarmee illustreerde Trump in al zijn onwetendheid de heilloze weg die hij is ingeslagen: een doodlopend pad. Zo biedt de natuur telkens weer een verrassend inzicht.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant columns