Universiteiten
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Het is een heel Hollands rapport dat de Taskforce Antisemitismebestrijding (in het hoger onderwijs en openbaar vervoer) maandag na een jaar onderzoek uitbracht. Geen alarmisme in Gevangen in vrijheden, geen keiharde adviezen om regels en procedures aan te passen, maar vooral een morele oproep aan bestuurders en andere betrokkenen om achter Joodse studenten en medewerkers te gaan staan. Voor hun veiligheid is bij Gaza-acties aan universiteiten en op stations „niet afdoende” aandacht geweest.
De demonstraties verliepen volgens het rapport ,,voor het overgrote deel vreedzaam’’. Bij de sit-ins op treinstations werd nauwelijks ingegrepen. Aan de universiteiten ging het vaker mis, twintig tot dertig keer, schat de Taskforce. Die signaleert ook antisemitische ,,hondenfluitjes’’ en ,,verhuld antisemitisme’’ bij een deel van de acties.
Dat moet anders, aldus het rapport, dat (anonieme) verklaringen bevat van enkele Joodse studenten over bedreigingen en geweld. Maar die verandering moet binnen de bestaande wetgeving, want de Taskforce wil niet tornen aan het demonstratierecht (vandaar de titel van het rapport). Wel wijst die erop dat dit recht in de praktijk dient te worden begrensd door moraal en fatsoen. Instellingen moeten hun regels en gedragscodes beter handhaven.
En het antisemitisme? Voorzitter Jaap Smit noemde de naam van zijn taskforce bij de presentatie van het rapport zelf al ,,niet gelukkig’’. Het ging niet om onderzoek naar antisemitisme, maar naar de veiligheidsbeleving van Joodse studenten. De Taskforce doet geen aanbeveling welke definitie van antisemitisme universiteiten zouden moeten volgen. Verstandig, want daarover woedt een strijd onder experts en academici. Evenmin zijn protesten tegen de Gaza-oorlog per se antisemitisch, bezweert het rapport, al kunnen ze dat worden als Joden collectief worden aangesproken op daden van Israël. Maar vooral gaat het de Taskforce om de ervaren ,,onveiligheid’’ en dreiging voor Joodse studenten.
De instelling van de Taskforce vorig jaar wekte beroering onder activisten, die de eenzijdige samenstelling uit Joodse organisaties hekelden en vreesden voor inperking van het demonstratierecht op universiteiten naar Amerikaans voorbeeld. In de VS hebben onder president Trump lokale ‘taskforces antisemitisme’ het beleid van een reeks van universiteiten opgeschud. Die vrees is niet bewaarheid, de Taskforce houdt het bij een morele oproep.
Berg baart muis, dus? Dat ook weer niet, want behalve die oproep en het advies om ,,kwetsende leuzen’’ sneller te verwijderen worden bestuurders aangespoord beter zicht te houden op activistische studentengroepen, en nauwer samen te werken met politiek en justitie om tijdig en adequaat ingrijpen te bevorderen. Dat is precies de trend die activisten vrezen: nog meer controle met camera’s en beveiligers op de campus. In hoeverre die vrees reëel is, moet blijken, want met dit rapport kunnen de onderwijsinstellingen nog vele kanten op.
Nederland heeft deze eeuw een beroerde staat van dienst als het gaat om het beschermen van Joodse burgers. Niet alleen door de Gaza-oorlog, ook al in de kredietcrisis van 2008 en de coronapandemie van 2020 was een opleving te zien van anti-Joodse stereotypen.
Een morele oproep zoals dit rapport doet, hoe vaag ook, is daarom welkom. Of dat ook moet leiden tot verscherpt toezicht op studenten en sneller politie-ingrijpen op campussen, is twijfelachtig. Dat lijkt minder wenselijk, juist om het recht op protest te waarborgen waar ook de Taskforce zich achter schaart.
Source: NRC