Erwin Hurenkamp In het romandebuut van deze dichter wil de hoofdpersoon het liefst een zeehond zijn om in een andere wereld te kunnen leven. Een kwestie van plonzen en van zwemmen maar. Of toch niet?
Erwin Hurenkamp: Pogingen. Querido, 328 blz. € 22,99
Er was eens een zeehond die aan land ging. Daar verloor ze haar pels en veranderde in een vrouw. Die vrouw vond een man, of een man vond haar. De man verstopte haar pels. De vrouw vergat de zee en wat ze was geweest. Ze kregen een huis en een (mensen)jong. Alles in orde, tot ze op een dag haar pels terugvond. Ze liep naar het strand, sloeg de pels om, werd prompt weer zeehond en kwam nooit weerom.
In Pogingen, het romandebuut van dichter Edwin Hurenkamp (1993), vertelt hoofdpersoon Ella bovenstaande, bekende legende over de zeehond (‘selkie’) na. Zelf zou ze maar al te graag zo’n soort wezen zijn: een wezen met een andere wereld om in thuis te horen, om in op te gaan. Een kwestie van plonzen. En van zwemmen maar. Of toch niet?
Ze doet een poging. Ze loopt op een dag zonder duidelijk plan weg bij haar zoon van zeven en haar man. Op zoek naar wat er in de wereld nog meer te koop is. Ze reist via Frankrijk naar Ierland en neemt daar haar intrek in een achenebbisj hotel. Ze zoekt „het isolement en de anonimiteit”. Een „herkansing.”
Waarom precies blijft onduidelijk, zelfs als ze haar leven tot op dit moment beschrijft: „Met open ogen ben ik in een fuik gezwommen. Ik heb het waarom van mijn verlangens nooit onderzocht, mijn horizon niet verbreed. Ik was te druk bezig iets te ontvluchten, ergens van weg te zwemmen, het maakte niet uit waarheen. Ja, in de richting van een volmaakt gezin, de normaliteit. Die viel tegen.” Helaas blijkt ook de nieuwe weg al gauw weer tegen te vallen.
Ella is irritant, een fletse figuur die zich nauwelijks in anderen lijkt te verplaatsen. Ze kijkt ervan op dat haar zoontje, die ze bij haar moeder stalde, na een tijdje niet meer popelt om aan de telefoon te komen als ze belt. Ze lijkt het haar man kwalijk te nemen dat hij zonder haar voortgaat, dat hij dat kán. Ook leeft ze binnen de kortste keren in het Ierse dorp alweer als getrouwd met iemand samen, op uiterst traditionele wijze zelfs. Wat stelt ze nou helemaal voor? Niets. De enige scènes waarin ze tot leven komt zijn de seksscènes, als ze zichzelf eindelijk eens even vergeet. Hurenkamp blijkt heel opwindend te kunnen schrijven. Waarom blijft Ella voor het overige zo bloedeloos?
Omdat de roman eigenlijk niet over haar gaat. De werkelijke hoofdpersoon is haar zoon, Johannes. In het tweede gedeelte van het boek, ‘Poging 2’ geheten, staat hij centraal. Hij is drieëndertig jaar, de Jezusleeftijd, net als zijn moeder toen ze vertrok. Hij wil uitvissen wat zijn moeder uitspookte gedurende haar verblijf in Ierland. Ze heeft er nooit iets over verteld, ze was op een dag ineens terug.
Knap bedacht is dat het inzicht dat hij denkt te zoeken hem vanaf het begin vergezelt. Ook voor hem is deze reis een tijdelijke ontsnapping: „Mijn leven valt van me af als een zware, natgeregende winterjas. Wat overblijft is een teer en verbrijzeld, vormeloos iets wat op eindeloos veel manieren, telkens opnieuw in elkaar gezet kan worden.” Maar Johannes is wel slimmer dan zijn moeder.
Hij komt tot de ontdekking dat hij in een vrije val is geraakt, door haar vlucht, of misschien vooral door haar terugkeer. Letterlijk: hij vluchtte voor haar weg toen ze plotseling voor zijn neus stond en kreeg een ongeluk. En figuurlijk, want na dit al deed zijn moeder voortdurend ‘leuke dingen’ met hem. Ze wijdde zich helemaal aan hem, verstikte hem. Maar daarbij lukte het haar niet hem vrijheid te gunnen, hem zelf te laten kiezen voor wie hij (soms) wilde en wil zijn: een prinses, een meisje. Pogingen gaat over onmacht, over opgesloten zitten in definities. Over hoe opeenvolgende generaties elkaar zelfs een tijdelijke metamorfose niet gunnen.
Het laatste boekennieuws met onze recensies, de interessantste artikelen en interviews
Source: NRC