Jongeren sturen op studiekeuze? Onderwijs is geen lapmiddel om tekorten op de arbeidsmarkt op te lossen. Maak belangrijk werk eerst aantrekkelijker. Met waardering en een goed salaris.
Volgens VVD-Kamerlid Queeny Rajkowski loopt de arbeidsmarkt vast. In techniek, bouw en zorg zijn de tekorten al jaren groot. Nu klinkt vanuit de VVD de oproep om sterker te sturen op studiekeuze: maak tekortopleidingen goedkoper en duw jongeren richting sectoren waar Nederland ze hard nodig heeft.
Het is een begrijpelijke reflex. Als de nood hoog is wil je handelen, maar onderwijs is geen kraan die je open- of dichtdraait. Alsof jongeren marionetten zijn die we kunnen bijsturen met korting, campagnes en politieke druk. Terwijl de echte vraag ongemakkelijker is: waarom zijn cruciale beroepen niet aantrekkelijk genoeg en waarom wordt dat steeds bij het onderwijs neergelegd? En geven we jongeren genoeg ruimte om überhaupt een start te maken en daarna te groeien naar plekken waar Nederland ze nodig heeft?
Jongeren kiezen op basis van motivatie, identiteit, talent en – niet te onderschatten – waardering. Ze willen een vak leren dat ertoe doet, met toekomstperspectief, en het gevoel dat hun werk gezien wordt. Dat geldt óók voor het groene domein: voedsel, landbouw, waterbeheer, natuur en leefomgeving. Het werk dat letterlijk de basis vormt onder ons dagelijks bestaan. Als samenleving willen we veilig voedsel, een gezonde bodem, schoner water, dierenwelzijn, biodiversiteit en klimaatbestendigheid. Maar het werk dat daarbij hoort, wordt nog te vaak weggezet als kostenpost of als lastig.
Over de auteur
Rien Komen is voorzitter van het college van bestuur van onderwijsinstelling Aeres.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Er klinkt vaker een impliciete boodschap in het debat: ‘Als jongeren maar de juiste studie kiezen, komt het wel goed.’ Maar de realiteit is dat veel tekorten een andere oorzaak hebben: te weinig begeleiding, hoge werkdruk, lage status, weinig doorgroeimogelijkheden en een arbeidsmarkt die te veel draait op flexibiliteit en uitputting. Het draait niet alleen om instroom in opleidingen, maar om wat jongeren daarna aantreffen. Een baan met perspectief, begeleiding en waardering.
Daarnaast is op jonge leeftijd het studeren zelf wellicht nog belangrijker dan al meteen de goede richting kiezen. Neem een opleiding als dierverzorger. Die is voor veel (kwetsbare) jongeren aantrekkelijk omdat het dichtbij hun belevingswereld ligt en motivatie geeft. Het is vaak een eerste stap om structuur op te bouwen, zelfvertrouwen te krijgen en een plek te vinden in leren en werken. Daarna is doorstroom mogelijk: richting diergezondheid, groen, techniek, voeding of ondernemerschap. Dat is geen ‘verkeerde keuze’, dat is een route.
In Nederland praten we graag over infrastructuur: wegen, bruggen, energienetten. Maar we vergeten hoe groot de infrastructuur is die onder onze leefomgeving ligt: onze bodem, ons water, ons voedsel, onze natuur en ons landschap. Die infrastructuur staat onder druk. Klimaatverandering maakt het grilliger: droogte, wateroverlast, hittestress, ziektes en plagen. Tegelijk vraagt de samenleving om schonere productie, minder uitstoot en meer ruimte voor natuur.
Dit betekent dat we in het groene domein juist meer vakmensen nodig hebben, niet minder. Van teelt en techniek tot waterbeheer, van diergezondheid tot natuurherstel, van energietransitie tot circulaire landbouw. Dat zijn geen ‘niche-opleidingen’. Dat zijn kernopleidingen voor een land dat wil blijven functioneren. Het groene domein valt vrijwel altijd in de technieksector en hoort daarbij in het rijtje tekortsectoren, maar wordt in politieke debatten regelmatig vergeten. Terwijl het precies die sector is waar Nederland nu én straks kwetsbaar is.
Eerlijke voorlichting over baankansen is zinvol. Jongeren hebben het recht om te weten hoe de arbeidsmarkt eruitziet. Maar sturing via prijsprikkels, lager collegegeld zoals Rajkowski dat schetst, is een bot instrument. Het risico is dat het niet de vrijheid vergroot, maar dat het jongeren uit bepaalde gezinnen juist dwingt om naar goedkopere opleidingen te bewegen. Dan veranderen we een talentvraagstuk in een geldvraagstuk. En dat is geen vooruitgang.
Het gaat om sectoren aantrekkelijker maken, vakmanschap meer waarderen en eerlijk durven spreken over wat we als samenleving belangrijk vinden. Als we willen dat jongeren kiezen voor techniek, zorg of het groene domein, dan moet de samenleving stoppen met doen alsof het tweede keus is. En laten inzien dat dit de banen zijn die de samenleving dragen. Met waardering en een goed salaris.
Onderwijs is geen knop in Den Haag. Onderwijs is een bouwplaats voor de toekomst. En wie wil bouwen, moet ook de mensen die bouwen serieus nemen.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant