Saif al-Islam Kadhafi (53), zoon van de vermoorde dictator Muammar Kadhafi, is dinsdag doodgeschoten in Libië. Hij presenteerde zich als politiek hervormer. In 2021 deed hij een mislukte gooi naar de macht.
is buitenlandverslaggever voor de Volkskrant.
Afgelopen dinsdag, bijna vijftien jaar na de gewelddadige dood van zijn vader, is Saif al-Islam Kadhafi (53) doodgeschoten in zijn eigen huis. Hij was één van de machtigste en kleurrijkste politici in het hedendaagse Libië.
Volgens Libische media drongen vier schutters zijn villa binnen in Zintan, ten zuiden van de hoofdstad Tripoli. Voordat ze schoten losten, maakten ze de bewakingscamera’s onklaar. Wie de daders zijn, is onbekend. Het Openbaar Ministerie in Tripoli doet onderzoek.
Saif Kadhafi was de tweede zoon en vertrouweling van de Libische dictator Muammar Khadhafi (1942-2011). Hij probeerde het regime van zijn vader te hervormen, maar zou dat uiteindelijk ook tot op het laatst verdedigen. Na de revolutie in Libië, in 2011, werd hij gevangengenomen door een rebellengroep. In de cel raakte hij naar eigen zeggen bevriend met de strijders die hem bewaakten. Na zijn vrijlating presenteerde hij zich in 2021 als presidentskandidaat.
Internationaal werd hij bekend als de benaderbare vertegenwoordiger van zijn tirannieke vader. Diplomaten die zaken wilden doen met alleenheerser Kadhafi speelden dat vaak via zijn zoon. Hij sprak perfect Engels, geleerd tijdens zijn studies economie en bedrijfskunde in Engeland en Oostenrijk.
Zijn vader omringde zich met vrouwelijke lijfwachten en gouden pistolen. Saif hield Bengaalse tijgers als huisdier. Toen hij als jongeman in Wenen studeerde, reisden twee tijgers mee. Ze logeerden in de dierentuin van Schönbrunn, met een diplomatieke rel tot gevolg.
Richtte de oude Kadhafi een bloedbad aan, dan overtuigde zijn zoon hem om schuld te erkennen. Dankzij hem kregen de nabestaanden van de Lockerbie-aanslag in 1988 schadevergoeding. De Libische inlichtingendienst blies toen een vliegtuig op boven het Schotse Lockerbie, met 270 doden tot gevolg.
In 2005 nodigde Saif Kadhafi mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch uit om onderzoek te komen doen naar het bloedbad in de Abu Salimgevangenis in Tripoli. Zijn vader had daar zo’n 1.200 gevangenen laten doodschieten, veelal politieke tegenstanders.
In het buitenland werd hij gezien als politieke hervormer, een frisse stem in een verstikkende dictatuur. Hij werd uitgenodigd op de conferentie van Davos en verscheen in Europese societykringen. Naar verluidt raakte hij bevriend met de toenmalige Britse prins Andrew, die inmiddels in opspraak is geraakt vanwege het Epstein-seksschandaal.
Toen Libiërs begin 2011 de straat opgingen om het vertrek van dictator Kadhafi te eisen, koos hij de kant van zijn vader. In een beruchte televisietoespraak noemde hij de opstandelingen terroristen en criminelen. Hij waarschuwde voor een ‘burgeroorlog’. Libië zou in ‘ministaatjes’ uiteen vallen, er zouden ‘rivieren van bloed’ door de straten stromen. Deze voorspellingen bleken allemaal profetisch.
Na de val van de dictatuur werden zijn vader en jongere broer Mutassim vermoord in Sirte, thuisstad van de Kadhafi’s. Saif overleefde de revolutie. Hij werd gevangengenomen door een militie uit Zintan. De rebellen hielden hem jaren vast, aanvankelijk onder slechte omstandigheden. Het Internationaal Strafhof in Den Haag wilde hem berechten vanwege zijn rol bij het neerslaan van de opstand, maar de militie weigerde hem uit te leveren.
Na zijn vrijlating in 2017 zat hij aanvankelijk thuis ondergedoken. Maar in 2021 stapte hij uit de schaduw met een interview in The New York Times. Gekleed in een traditioneel Arabisch gewaad vertelde hij over zijn ambities voor het hoogste ambt. Hij wilde zich kandidaat stellen voor de presidentsverkiezingen.
De revolutie was toen tien jaar en talloze burgeroorlogen geleden. De naam Kadhafi klonk voor sommige Libiërs inmiddels als een terugkeer naar stabiliteit. Saif presenteerde zich als redelijk alternatief voor de vechtende rebellenfracties. ‘Ze hebben het land verkracht – het ligt op zijn knieëen’, zei hij in de Amerikaanse krant. ‘Er is geen geld, geen veiligheid. Er is hier geen leven meer.’
Zoals dat gaat in Libië: de geplande verkiezingen gingen niet door. Het land is nog altijd verdeeld in twee machtsblokken: een internationaal erkende regering in Tripoli, geleid door Abdul Hamid Dbeibeh, en een schaduwregering in Benghazi, geleid door krijgsheer Khalifa Haftar.
Ahmed al-Kadhafi (27), filmmaker en familielid, plaatste na de moord een geluidsopname op Facebook die Saif daags voor zijn dood verstuurd zou hebben. Daarin klinkt kritiek op de machthebbers in Libië van na 2011.
Dinsdagavond verzamelden woedende aanhangers zich bij een kazerne van militie 444, gelieerd aan de regering in Tripoli. De militie stelt in een verklaring dat ze niets met de moordaanslag te maken heeft. Dit is zeker: de dood van Saif betekent nog meer instabiliteit in Libië.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant