Code rood In de noordelijke provincies ligt het openbare leven woensdag stil wegens gladheid. Zoals in het Friese Kollumerpomp, waar NRC-verslaggever Freyan Bosma zich in de dorpsstraten verplaatst op schaatsen.
Een man loopt met zijn fiets aan de hand in Drachten. Het KNMI heeft code rood afgegeven voor de provincies Groningen, Friesland en Drenthe vanwege ijzel die voor verraderlijke gladheid zorgt.
Kgg, kgg, kgg, snerpt het ijs onder mijn schaatsen. Met lange halen, de rug licht gebogen, glijd ik over de Foyingaweg – de hoofdstraat van Kollumerpomp, een dorpje van zo’n vierhonderd inwoners in de nok van Friesland.
Toen ik hier opgroeide lagen er klinkers, sinds vorig jaar ligt er asfalt. Daarop heeft zich in de nacht van dinsdag op woensdag een zilverkleurige ijslaag van enkele millimeters gevormd. Voldoende om een paar baantjes heen en weer te schaatsen, slalommend langs thuisgebleven auto’s, een bouwcontainer, een rood-witte verkeerspilaar. Verderop waagt ook een stevig tegen de kou ingepakt kind zich, met voorzichtige bewegingen, op de schaats. In de buurtapp plaatst een buurvrouw een foto van de schaatsers. „En ineens wonen we bij de ijsbaan…”, schrijft ze.
Vanwege de ijzel geldt deze woensdagochtend code rood in Friesland, Groningen en Drenthe. Inwoners ontvingen om 06.30 uur een NL-Alert met de boodschap „blijf binnen”. Zelfs voor strooiwagens is het te glad. Openbaar vervoer rijdt niet, scholen blijven dicht, ziekenhuizen zeggen operaties af, de thuiszorg komt niet langs en kranten- en postbezorgers gaan evenmin op pad. Op de regionale radiozender Omrop Fryslân wordt gewag gemaakt van tientallen ongelukken. Het openbare leven valt stil. Hoe ziet dat eruit?
Kollumerpomp is zo’n dorp waar het uitzicht op elke straathoek dermate weids is dat de lucht als vanzelfsprekend je aandacht trekt. Deze woensdag zit het wolkendek dicht, oogt de horizon mistig. Stil is het er sowieso al – twee jaar nadat de basisschool wegens lerarentekort moest sluiten, rond de eeuwwisseling hield ook de dorpswinkel er reeds mee op. Juist deze ochtend berichtten samenwerkende regionale omroepen op basis van CBS-data dat in ongeveer de helft van alle buurten en dorpen dit soort noodzakelijke voorzieningen buiten bereik is gekomen.
Al is Kollumerpomp ook zo’n dorp waarvan de inwoners zeggen: ‘waar een klein dorp groots in kan zijn’. Dan doelen ze bijvoorbeeld op de bonte stoet versierde boerenwagens die per trekker, als het dorpsfeest is, door de omgeving rijdt. Of op de wandeltocht die eens in de paar jaar lopers uit de hele provincie trekt – de helft van het dorp is dan vrijwilliger. Of op het pendelbusje waarmee inwoners kinderen naar basisscholen in omliggende dorpen vervoeren.
Straten in Leeuwarden zijn bedekt met een ijslaag.
Code rood brengt het dorp nu helemaal tot stilstand. Zelfs bij Vakgarage Kooistra wordt er niet gesleuteld. Eigenaar Anne Kooistra (63, trui met het logo van de zaak erop), zit alleen in zijn anders zo bedrijvige garage. „Ik heb hier jongens werken uit Surhuisterveen, Marum en Gerkesklooster. Toen ik het NL-alert kreeg heb ik meteen tegen ze gezegd: jullie komen niet. Ik krijg ook geen onderdelen van leveranciers binnen, ze raken hier gewoon niet.”
Kooistra kijkt tussen de nieuwe modellen in zijn showroom naar buiten, waar een blauwe bestelwagen al toeterend langsrijdt. Hij schudt zijn hoofd. „Het risico is zo groot, als je begint te glijden kan je de auto echt niet op de weg houden.”
Verderop aan de Foyingaweg zitten Anneke (70) en Ronnie (72) Wilschut in een warme woonkamer aan de koffie. Het gepensioneerde paar heeft de pantoffels nog aan. Normaliter laten ze om 08.30 uur hun acht maanden oude Berner sennenhond Kaatje uit. Maar ook de stoep is spekglad. Kaatje heeft haar gevoeg in de tuin achterhuis gedaan en ligt inmiddels krioelend van de energie onder de keukentafel.
„Om 13.00 uur laten we haar normaal weer uit, dat zal er ook wel niet van komen”, zegt Anneke Wilschut. „Ik werd om 05.30 uur wakker en ben even op straat gaan kijken, het was zó koud en glad. Ik heb het meteen in de groepsapp van onze familie gezet, om de kinderen te waarschuwen. Onze schoonzoon is wel van [buurdorp] Kollum naar zijn werk in Leeuwarden vertrokken, met een gangetje van 43 kilometer per uur.”
Niet iedere inwoner van Kollumerpomp gaat, zoals ik, de ijslaag met schaatsen te lijf. Twee jongemannen, elk voorzien van een peuk en een glimlach, wagen zich met hun auto door de straten van hun dorp.
Source: NRC