De religieuze betekenis van de zondag is voor de meeste mensen verdwenen.
Ze worden steeds zeldzamer, maar vroeger stonden ze op ieder bureau: de week- of maandkalender. Rechthoekige pagina’s onder een ringband waarop je per dag je plannen kon noteren. Deze begonnen vaak op zondag, maar tegenwoordig vangen de exemplaren die nog gedrukt worden meestal met de maandag aan. Dit roept de vraag op: is zondag of maandag nou de eerste dag van de week?
Dat hangt er vanaf waar je je bevindt, maar laten we eerst kijken naar Nederland. Dat de eerste dag van de week hier vaak op zondag werd gezet, heeft te maken met onze christelijke geschiedenis. Dat zal wellicht bij sommige seculiere mensen leiden tot gefronste wenkbrauwen. Schiep God in Genesis 1 niet de hemel, de aarde en alles daarop in zes dagen en rustte Hij de zevende dag? En zondag is toch de christelijke rustdag en dus laatste dag van de week?
Niet helemaal. Allereerst is Genesis een joods boek en houden Joden sabbat op zaterdag (één van de Tien Geboden), wat volgens die logica zondag de eerste dag van de nieuwe week zou maken. Ten tweede is het belang dat christenen toekennen aan de zondag niet linea recta gekopieerd van die sabbat. Omdat volgens alle Evangeliën Jezus op een zondag uit de dood zou zijn herrezen, gold die dag voortaan als Dag van de Heer. Daarop kwamen de vroegste christenen al wekelijks samen om te dineren. Gaandeweg nam de zondag de plek in van de Joodse sabbat als belangrijkste en voor christenen ook eerste dag van de week, zo betoogde in 2006 Henk Jan de Jonge (1943-2022), hoogleraar Nieuwe Testament en vroegchristelijke letterkunde.
Dat zondag uiteindelijk ook een rustdag werd, kent dan weer een Romeinse oorsprong. In 321 bepaalde keizer Constantijn dat zondag voortaan de wekelijkse rustdag zou worden. In 364 nam de Rooms-Katholieke Kerk iets soortgelijks aan tijdens het Concilie van Laodicea, waarbij het christenen werd verboden om te rusten op zaterdag, om ‘verjoodsing’ te voorkomen. Zij moesten zo mogelijk op de zondag rusten. Gaandeweg zouden het idee van de sabbat als rustdag en Dag van de Heer als feestdag voor veel christenen versmelten.
In de negentiende en twintigste eeuw zorgde de industrialisering voor een grotere focus op de werkweek, waardoor in de meeste Europese landen in de dagelijkse cultuur maandag als ‘eerste’ dag werd gezien. Met de secularisering verdween voor veel Europeanen de religieuze betekenis van de zondag.
Toch kent het idee van zondag als eerste dag van de week tegenwoordig soms ook een modernere oorsprong. In de Verenigde Staten is zondag namelijk officieel de eerste weekdag. Aangezien veel Europese IT-systemen draaien op Amerikaanse software, een thema dat de laatste weken niet aan actualiteit inboekt, komt dit idee soms via websites en computercode die wij gebruiken binnen. Wie bijvoorbeeld op LinkedIn een bericht inplant, ziet de zondag aan het begin van de week prijken. Daarnaast zijn veel van de eerdergenoemde bureaukalenders overgenomen van in de VS ontworpen sjablonen.
Kijken we naar wat officieel in Nederland de eerste weekdag is, is er geen ontkomen aan: dat is maandag. Net als de meeste Europese landen zijn we aangesloten bij ISO 8601, een in 1988 door de Internationale Organisatie voor Standaardisatie (ISO) opgestelde internationale standaard voor datum- en tijdsaanduiding. Hierin is vastgelegd dat maandag de eerste dag van de week is, omdat de werkweek hier in de meeste landen mee begint.
Een wat prozaïsche uitkomst van de zoektocht, maar laat dat maar aan de bureaucratie over.
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin
Source: NRC