Wetende dat zijn minderheidskabinet te maken heeft met een oppositie die misschien wel machtiger dan ooit is, reikte premier in spe Rob Jetten de Kamer dinsdag de hand. Maar het wensenlijstje met aanpassingen mogen de oppositiepartijen pas aanleveren als er een kabinet op het bordes staat.
is politiek verslaggever van de Volkskrant.
Opluchting in de Tweede Kamer, waar het debat over de afspraken die de coalitiepartijen in de formatie hebben gemaakt dit keer níet over omstreden rechtsstaatverklaringen en controversiële crisiswetten ging. Na de chaos, het bestuurlijk amateurisme en het gebrek aan beleid van het kabinet-Schoof, luisterde de aanstaande oppositie dit keer met een open houding naar de man die over twee weken met zijn kabinet op het bordes wil staan.
Rob Jetten beloofde de Kamer dat er ‘nieuwe tijden’ zijn aangebroken in Den Haag. Met Dilan Yesilgöz (VVD) en Henri Bontenbal (CDA) onderhandelde hij over ‘doorbraken’ die Nederland nodig heeft. Om de defensie-uitgaven gelijk te trekken aan de Navo-norm, om Nederland van het stikstofslot te krijgen, om meer woningen te bouwen, om weer te investeren in onderwijs.
Met slechts 66 zetels in de Tweede Kamer en zonder meerderheid in de senaat liet Jetten triomfantelijkheden over het binnenhalen van beloftes richting de achterban achterwege. Hij weet dat het succes van de eerste premier van D66-huize afhankelijk is van de steun van de oppositiepartijen. Wat Jetten betreft kunnen zij rekenen op een nieuwe politieke cultuur. Niet langer hoeft de oppositie te ‘bedelen’ om dichtgetimmerde regeerakkoorden open te breken. ‘We komen zelf vragen: wat vinden jullie belangrijk?’
Het leidt ertoe dat de sociaal-liberaal zich bescheiden toont richting de christelijke partijen. Zorgen bij CU en SGP over de medisch-ethische ambities die D66 altijd heeft gehad, konden bij Jetten op begrip rekenen. ‘Als we stappen willen zetten, zal er altijd een maatschappelijk dialoog aan voorafgaan waarbij wij de vraag zullen stellen: is een stap naar voren nu nodig?’
Het is een toon die bij een belangrijk deel van de oppositie goed in de smaak valt. Sinds de presentatie van het coalitieakkoord vorige week, is de constructieve oppositie zakelijk in de kritiek. Waar de flanken in de Kamer, PVV en SP, wel snoeihard verzet in het vooruitzicht stellen, willen partijen als GroenLinks-PvdA, JA21, CU, SGP en 50PLUS Jetten het voordeel van de twijfel gunnen. Het coalitieakkoord zien zij als een openingsbod voor verdere onderhandelingen.
En het wensenlijstje is lang. D66, VVD en CDA willen hun ‘doorbraken’ betalen door de lasten te verhogen en te snijden in de zorg en de uitkeringen. Maar zoals de plannen er nu voor liggen, zal Jetten heel snel vastlopen. Mirjam Bikker (CU) omschreef de financiële plannen en geplande bezuinigingen als ‘guur liberaal’ en ‘kneiterrechts boekhouden’. Klaver (GL-PvdA) noemt de bezuinigingen ‘onverantwoord hard’. De middenklasse betaalt de rekening, stelt hij. ‘De allerrijksten betalen niet.’
Van alle oppositiepartijen weet Klaver dat hij de beste kaarten in handen heeft. Zijn partij kan Jetten in één klap aan een meerderheid in de Tweede Kamer helpen, en bijna ook in de eerste, maar daarvoor zullen met name VVD en CDA concessies moeten doen. GroenLinks-PvdA wil onder meer dat vermogens in plaats van werkenden zwaarder worden belast, dat besparingen in de zorg elders gevonden worden en dat ook de versnelde verhoging van de AOW-leeftijd zo spoedig mogelijk terug wordt gedraaid.
D66, VVD en CDA willen de pensioengerechtigde leeftijd per 2033 sneller laten stijgen, anders dan jaren geleden in het zwaarbevochten pensioenakkoord met werkgevers en werknemers werd besloten. Maar met GL-PvdA zijn ook PVV, CU, BBB, SP en 50PLUS fel tegen het voorstel. Klaver: ‘U heeft nu van links tot rechts gehoord: die AOW-leeftijdsverhoging, doe dat niet. Partijen zijn bereid om zaken met u te doen, maar dit is een aantasting van een afspraak uit het pensioenakkoord.’
Volgens Klaver doet Jetten er niet verstandig aan akkoorden achteraf open te breken. Juíst omdat Jetten afhankelijk is van het vertrouwen van de oppositie dat toekomstige deals houdbaar blijven. ‘Dit is een kans om te luisteren. Het gaat niet alleen om de inhoud, maar ook over wat afspraken en akkoorden waard zijn.’
Geluisterd heeft Jetten zeker. ‘Ik heb de waarschuwing heel goed gehoord.’ Maar voor aanpassingen en onderhandelingen moet de oppositie zaken doen met het kabinet dat hij in de komende weken nog gaat formeren. ‘Het is duidelijk waar de prioriteiten en de accenten van de oppositie zitten’, aldus de aanstaande premier. Zijn nieuwe kabinet krijgt het regeerakkoord als opdracht mee ‘en zal zich daarna moeten verhouden tot de Kamer.’
Jetten begint deze week met de samenstelling van de kabinetsploeg waarmee hij tot een nieuwe politieke cultuur wil komen. Aan het eind van het debat kon hij rekenen op de steun van een meerderheid van de Kamer om hem te benoemen tot formateur. De komende weken ontvangt hij de kandidaat-bewindspersonen waarmee hij op 23 februari op de bordesfoto wil staan.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant