Israël Nu het laatste Israëlische lichaam is overgedragen uit Gaza, richten sommige familieleden van gijzelaars zich op een nieuw doel: de strijd tegen premier Netanyahu, die volgens hen steeds autocratischer wordt. „Netanyahu doet niets anders dan angst zaaien.”
Ayala Metzger vraagt samen met andere familieleden van gijzelaars om hun terugkeer, tijdens een protest in Tel Aviv in augustus 2024.
Hier trouwde ze. Op het grote grasveld van kibboets Nir Oz. Ayala Metzger wijst aan waar dertig jaar geleden de ronde tafels stonden. Vrienden en familie dronken die dag wijn, tussen de honderden soorten bomen en planten die Nir Oz rijk is. Botanisten van over de hele wereld kwamen daarvoor op bezoek.
Metzger (52) heeft veel mooie herinneringen aan de plek waar haar man is geboren en waar zijzelf de eerste jaren van haar huwelijk woonde. Maar sinds 7 oktober 2023 vertelt ze een ander soort verhalen over de kibboets. Ze geeft er rondleidingen langs de kogelgaten in safe rooms, uitgebrande slaapkamers en de gele en zwarte vlaggen in de tuinen van veel huizen, die markeren of de bewoners zijn vermoord of ontvoerd.
Ook de schoonouders van Metzger, Yoram en Tamar, werden die dag ontvoerd. Meer dan een kwart van de in totaal 251 mensen die Hamas uit Zuid-Israël naar Gaza meenam, kwam uit Nir Oz. Nadat afgelopen oktober de laatste levende gijzelaars waren vrijgelaten, keerde vorige week ook het lichaam van de laatste overleden gijzelaar terug naar Israël.
In de kibboets Nir Oz zijn de verwoestingen van 7 oktober nog goed te zien. Meer dan een kwart van de in totaal 251 mensen die Hamas die dag uit Zuid-Israël naar Gaza meenam, kwam uit Nir Oz.
Familieleden van gijzelaars hebben zich daar 843 dagen lang voor ingespannen. Ze hebben gedemonstreerd, gelobbyd en hardere actie gevoerd. In de loop van de tijd kwamen velen van hen steeds meer tegenover premier Benjamin Netanyahu te staan.
Ook nu alle gijzelaars terug zijn, willen Metzger en andere familieleden van gijzelaars hun campagnes voortzetten. Want de grote digitale klok op het Gijzelaarsplein in Tel Aviv, die de tijd aangaf dat de gijzelaars werden vastgehouden, is dan wel uitgezet, maar Netanyahu zit nog steeds op zijn plek.
Op 7 oktober werd Metzger wakker in haar huis in de buurt van de zuidelijke stad Ashkalon van het geluid van het loeiende luchtalarm. Ze kreeg paniekerige berichtjes van haar jongste dochter Omer (toentertijd negentien), die een nachtje bij Metzgers zwager logeerde en zich met een neef en nicht voor de aanvallers moest verstoppen onder een bed.
Metzgers dochter wist zo de aanval te overleven. In totaal kostte de aanslag van Hamas meer dan 1.200 mensen in Israël het leven. Twee jaar lang werden er bovendien Israëliërs in Gaza vastgehouden, vaak in tunnels onder de grond, tot de laatste twintig levende gijzelaars bij het staakt-het-vuren afgelopen oktober vrijkwamen.
In die tijd voerde Israël een verwoestende oorlog in Gaza, waarbij meer dan 70.000 Palestijnen om het leven kwamen. Vol onbegrip zagen Israëliërs hoe het wereldwijde medeleven na 7 oktober omsloeg naar beschuldigingen van genocide. In Nir Oz – op zo’n anderhalve kilometer van Gaza – hoor je nog altijd het constante gezoem van drones en het doffe gedreun van ontploffingen. Het Israëlische leger bezet nog altijd de helft van de kuststrook en zegt bezig te zijn met het vernietigen van het tunnelnetwerk van Hamas, waarbij woningen en andere gebouwen niet worden ontzien.
Op 27 januari keerde het lichaam van Ran Gvil, de laatste overleden gijzelaar, terug naar Israël.
Metzger besloot zich na 7 oktober fulltime in te zetten voor de terugkeer van haar schoonouders en de andere gijzelaars, als lid van de Hostages and Missing Families Forum, de belangenorganisatie voor familieleden van gijzelaars. „Ik begreep dat de mensen die de terreurdaad van dichtbij hadden meegemaakt niet ook nog dit gevecht konden voeren”, zegt ze. „Ik zag het bij mijn eigen dochter, die een aantal weken later bij een demonstratie in Tel Aviv huilend instortte.”
Hamas liet Metzgers schoonmoeder na zo’n vijftig dagen gevangenschap vrij, als onderdeel van de eerste gijzelaarsdeal. Haar schoonvader bleef achter. Enkele maanden later werd de tachtigjarige Yoram samen met vijf andere gijzelaars geëxecuteerd in een tunnel onder Khan Younis, bleek uit onderzoek van het Israëlische leger.
Tijdens een protest bij het huis van Netanyahu in Jeruzalem, augustus 2024, toont een demonstrant een foto van Yoram Metzger.
Volgens de Frans-Israëlische politicoloog David Charbit werd halverwege 2024 „steeds duidelijker dat de twee oorlogsdoelen van de regering-Netanyahu – het vernietigen van Hamas en de vrijlating van de gijzelaars – tegenstrijdig waren”. Dat leidde tot een omslag, zegt hij: de beweging rondom de families van gijzelaars, die zich eerder richtte op hulpverlening aan overlevenden, veranderde grotendeels in een oppositiebeweging.
„De familieleden van gijzelaars ontpopten zich tot de meest prominente figuren in het publieke debat”, zegt Charbit. In heel Israël hingen straten vol met de foto’s en namen van hun geliefden in Gaza. Twee jaar lang gingen Israëliërs samen met de familieleden de straat op, soms met honderdduizenden tegelijk.
Tegelijkertijd ging een kleine groep pal achter de meest radicale krachten in de regering-Netanyahu staan. Ze richtten het Tikva(‘hoop’)-forum op, als tegenwicht voor het Familieforum van gijzelaars. Het lot van hun kinderen, aldus een van de vaders, mocht niet zwaarder wegen dan het belang van Israël.
De mensen van het Tikva-forum vertolkten „precies het geluid dat Netanyahu wilde laten horen”, zegt Metzger. Daarvoor werden ze volgens haar beloond: „Ze werden door alle media uitgenodigd en elke keer dat er gijzelaars vrij kwamen, kregen zij als eerste een telefoontje met het nieuws.”
Er was meer tegengeluid nodig, vond Metzger. In haar activisme ging ze vaak verder dan anderen. Al in januari 2024 begon ze met een paar anderen met het blokkeren van snelwegen. Ze raakte gewond bij een demonstratie toen ze omvergelopen werd door een politiepaard. Ook brak er een relletje uit toen ze tijdens een toespraak bij het huis van Netanyahu zei dat ze de demonstranten „met een strop” op de premier zouden wachten als de gijzelaars niet zouden terugkomen. „Nu zou ik zoiets niet meer kunnen zeggen zonder in de problemen te komen”, zegt Metzger.
Dat dit eerder wel mogelijk was komt doordat gijzelaarsfamilies over een uniek soort „moreel krediet” beschikten, zegt Charbit. Zij konden bijvoorbeeld het oorlogsbeleid bekritiseren, terwijl dat voor veel anderen taboe bleef.
Maar de kritiek op het oorlogsbeleid ging voorbij aan het lijden van Palestijnen, zegt Charbit. „De families bepaalden met instemming van de pers dat we één publieke strijd hebben, namelijk de vrijlating van de gijzelaars. En omdat dat de belangrijkste strijd is, moeten we de kwestie van de mensenrechten en de manier waarop Israël deze oorlog heeft gevoerd niet aan de orde stellen.”
Metzger kon dit nooit van haar mede-activisten begrijpen. Tijdens haar rondleiding in Nir Oz wijst ze op een kleuterschool. „Begin jaren 2000 verstevigde het leger de school met extra cement, om die te beschermen tegen raketaanvallen uit Gaza.” Absurd, vindt ze het. Er moet volgens haar een manier worden gevonden voor Israëliërs en Palestijnen om naast elkaar te bestaan. „Ik kan niet rustig slapen in de wetenschap dat er in Gaza mensen – zonder elektriciteit en voedsel – in een tentje de kou moeten trotseren.”
Volgens Metzger vormde Netanyahu de afgelopen twee jaar het grootste obstakel voor de terugkeer van de gijzelaars uit Gaza. „Na twee ontmoetingen met Netanyahu realiseerde ik me dat het hem niet ging om het terughalen van de gijzelaars, maar om het voortzetten van de oorlog.” Metzger en veel andere familieleden geloven dat Netanyahu de oorlog liet voortduren om aan de macht te blijven.
Netanyahu’s extreemrechtse coalitiepartners verzetten zich immers lange tijd met alle macht tegen een einde aan de oorlog. Zonder hun steun zou de regering vallen – iets wat Netanyahu volgens critici koste wat kost wil vermijden, omdat hij verwikkeld is in een corruptiezaak en hoopt dat het pluche hem bescherming biedt. Een bijkomend voordeel voor de premier was dat zolang er gevochten werd, er niet werd gevraagd hoe zijn regering de aanval van 7 oktober had kunnen laten gebeuren.
Sinds het staakt-het-vuren van vorig jaar oktober klinkt de roep om antwoorden luider. Stond Netanyahu niet toe dat Hamas miljoenen dollars ontving uit het buitenland? Zo’n twintig voormalige gijzelaars en tientallen familieleden eisten afgelopen december in een brief dat de regering een onafhankelijk staatsonderzoek instelt of aftreedt. Netanyahu deed geen van tweeën.
„De campagne voor politieke verandering is net zo belangrijk als die van de gijzelaars”, zegt Udi Goren, die op 7 oktober zijn neef Tal Haimi verloor. Een aantal familieleden van gijzelaars overweegt daarom de politiek in te gaan.
Ook Goren (44) was er tot voor kort 100 procent van overtuigd dat hij zou meedoen aan de voorverkiezingen van Democraten, voor de nationale verkiezingen dit jaar. Het liep anders, vertelt hij onderweg naar het station in Tel Aviv, waar hij een trein moet halen. „Ik verwacht een baby.” Maar het belangrijkste nu, zegt Goren „is dat we de verkiezingen daadwerkelijk winnen en deze vreselijke regering veranderen”.
Al lopend en pratend pelt Goren, met lange bakkebaarden en in een grijze hoodie, mandarijntjes voor zichzelf en de verslaggever. De familieleden van gijzelaars hebben van dichtbij kunnen zien hoe Netanyahu opereert.
„Het was pure onverschilligheid. Hij sprak met families, met ouders van wie de kinderen nog in de tunnels in Gaza zaten, en het was duidelijk dat wij als gewone burgers geen enkel verschil maken in zijn leven.” Niet omdat hij per se een slecht mens is, zegt Goren, maar omdat het na dertig jaar macht geen indruk op hem maakte.
De familieleden van gijzelaars maken deel uit van een groeiende groep Israëliërs die waarschuwen dat het land afglijdt naar autocratie. Begin deze maand verklaarde voormalig president van het Hooggerechtshof Aharon Barak dat Israël nu al onder eenmansbewind staat en zich niet langer een liberale democratie kan noemen.
Dat Netanyahu de gijzelaars in de steek liet past volgens deze critici in een patroon waarbij hij er alles aan doet om aan de macht te blijven. Ze wijzen op de pogingen van zijn regering om de pers aan banden te leggen, het ontslaan van topambtenaren die meewerken aan het corruptieonderzoek tegen hem en de hervormingen die de macht van het Hooggerechtshof drastisch zouden inperken.
De begrafenis van gijzelaar Tal Haimi, wiens lichaam terugkwam naar Israël na het ingaan van het staakt-het-vuren in oktober 2025.
De familieleden van gijzelaars hebben een unieke positie om deze democratische teloorgang een halt toe te roepen, zegt Goren. „We hebben een van de succesvolste Israëlische maatschappelijke campagnes ooit gevoerd. Nu moeten we gebruikmaken van die ervaring en onze naamsbekendheid, voordat de belangstelling van Israëliërs afneemt.”
Dat laatste ziet Goren al gebeuren, terwijl er volgens hem ongelofelijk veel op het spel staat. „Het gebrek aan transparantie, de corruptie, het plaatsen van politieke belangen boven die van het publiek… Als we geen andere regering of premier krijgen, zal Israël dezelfde weg inslaan als Hongarije onder Orbán, Brazilië onder Bolsonaro of Turkije onder Erdogan. Israël zal geen volwaardige democratie meer zijn.”
Ook Ayala Metzger is bang dat Israël verandert in een autocratie. Tegen het einde van de rondleiding in Nir Oz maakt ze een filmpje voor haar zwager van een graafmachine die driftig bezig is de plek weer bewoonbaar te maken. „Netanyahu doet niets anders dan angst zaaien, want hij weet dat bange mensen op zoek zijn naar een sterke leider.” Het land moet uit die vicieuze cirkel breken, stelt Metzger. „Israëliërs moeten weer de taal van vrede leren spreken.”
Source: NRC