Venezuela Een maand na de gevangenneming van president Nicolás Maduro veranderen er onder Amerikaanse druk de nodige zaken in Venezuela. Er kan een transitie plaatsvinden, zegt een politicoloog. En drie burgers vertellen hoe zij de toekomst zien na de Amerikaanse inval.
Darlin Navas (25) met haar zoon in de wijk Petare in Caracas.
Politieke gevangen die vrijkomen, privatisering van de oliemarkt en een voorzichtige versoepeling van het autoritaire regime. Een maand na de Amerikaanse inval in Venezuela en de ontvoering van president Nicolás Maduro en zijn echtgenote heerst er fragiele stabiliteit in het land. De restanten van het chavistische regime opereren onder stevige druk van de Verenigde Staten, die de ene na de andere koerswending opleggen. Venezolanen wachten vooral af of zijn voorzichtig hoopvol.
Toen waarnemend president Delcy Rodríguez vrijdag bekendmaakte dat er een amnestiewet zou komen voor politieke gevangenen, trokken vele familieleden voor de zoveelste keer naar de beruchte gevangenissen in de hoop op vrijlating van hun geliefden. Deze radicale ommezwaai van het autoritaire regime, dat volgens mensenrechtenorganisaties tussen de achthonderd en duizend politieke gevangenen vasthoudt en martelt, laat zien dat Rodríguez lijkt toe te geven aan de eisen van de regering-Trump, die (vooralsnog) zaken wil doen met het bewind in Caracas.
Bij de Zona 7 gevangenis in Caracas staan tentjes. Familieleden van politieke gevangenen posten bij de gevangenis in hoop op vrijlating van hun geliefden.
Washington maakte voorafgaand aan Maduro’s gevangenneming de inschatting dat volledige omverwerping van diens regime te riskant was. Het land zou ontwricht kunnen raken en in een machtsvacuüm belanden, waarin gewapende milities of legerfacties de overhand zouden krijgen.
Het leiderschap is door de Amerikanen op 3 januari slechts ‘onthoofd’; van echte regime change is geen sprake. Samen met haar broer Jorge, die parlementsvoorzitter is, staat Delcy Rodríguez bekend als het intellectuele en ideologische brein van de socialistische regeringspartij. Volgens politicoloog Colette Capriles waren ze al een tijdje bezig met hervorming van het chavismo – de links-nationalistische stroming waarvan oud-president Hugo Chávez (1999-2013) de grondlegger was.
Als Maduro’s opvolger moet Rodríguez balanceren tussen samenwerking met de VS en het koest houden van de leden van haar eigen regime. Het gaat dan met name om de machtige minister Diosdado Cabello van Binnenlandse Zaken en Veiligheid, die de beruchte knokploegen aanstuurt. En om de binnen het leger invloedrijke minister van Defensie, Vladimir Padrino López.
Deze twee top-chavistas en bondgenoten van Maduro hebben nogal wat te verliezen. Mochten zij met de waarnemend president breken, dan kunnen de VS ook tegen hen optreden. Dat geldt ook voor Delcy Rodríguez zelf. Vorige week riep zij op een partijbijeenkomst nog dat ze er wel klaar mee was om Trumps bevelen op te volgen, om een paar dagen later – na dreigementen vanuit Washington – weer in te binden. Zo kondigde ze aan dat buitenlandse oliemaatschappijen weer toegang krijgen tot Venezuela.
Het leidt tot speculaties dat er voorafgaand aan de Amerikaanse inval afspraken zijn gemaakt met Delcy Rodríguez over een zo soepel mogelijke post-Maduro-fase. Politicoloog Capriles acht dit zeker waarschijnlijk. „Delcy was als minister van Olie onder Maduro al begonnen met de privatisering van delen van de olie-industrie en was betrokken bij de terugkeer van het Amerikaanse olieconcern Chevron naar Venezuela. Het idee van een transformatie is niet geboren op 3 januari. Het lijkt me onlogisch dat de Amerikanen een uur na hun ontvoering van Maduro naar Delcy zijn gestapt met de vraag: goh, zou jij de zaak willen overnemen”, zegt ze tijdens een videogesprek.
Mensen staan in de rij om gesubsidieerd voedsel te kopen op een openluchtmarkt in Petare.
Het stadsdeel Petare is met de rest van Caracas verbonden via een metro.
Capriles praat de inval allesbehalve goed. „Alleen al door het signaal dat aan de Venezolanen is gegeven, namelijk: jullie zijn niet in staat je eigen problemen op te lossen, dus komen wij ingrijpen.” Tegelijkertijd liggen er kansen, denkt ze. „Er kan nu een transitie plaatsvinden binnen het chavisme. Dat begon onder Chávez als een beweging vanuit de bevolking, maar is onder Maduro autoritairder en dictatoriaal geworden. Het moet weer democratisch worden. En uiteindelijk zal er een handreiking gedaan moeten worden naar de oppositie. Het is bekend dat oppositieleider María Corina Machado het chavisme als een criminele organisatie ziet. Toch is het voor veel Venezolanen verankerd in hun identiteit, je kunt het niet zomaar uitwissen.”
De vraag is of het daarvoor niet al te laat is. Er zijn jarenlang pogingen gedaan om via onderhandelingen tot een compromis te komen tussen oppositie en regering. Maar sinds de door Maduro gestolen verkiezingen van 2024 hebben veel Venezolanen het laatste vertrouwen in het regime verloren.
Ondertussen lijkt het leven in de straten van Caracas weer op gang gekomen. Winkels en scholen zijn open en Venezolanen doen wat ze gewend zijn in tijden van onzekerheid en crises: overleven. Capriles: „Er moet nu eerst economische stabiliteit komen, want dat is voor de bevolking het belangrijkste. De prijzen gingen afgelopen week omlaag, maar dagen later weer omhoog. Echte zekerheid is er nog niet.”
De Amerikanen zijn duidelijk van plan een blijvende rol te spelen in Venezuela. Na een afwezigheid van zeven jaar wordt de ambassade weer opgetuigd. Volgens Trumps minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio ligt een gefaseerd plan klaar. Daarbij krijgen Amerikaanse bedrijven toegang tot de oliereserves van Venezuela – de grootst aantoonbare ter wereld – én komen er op „de lange termijn” democratische verkiezingen.
Ondertussen staat oppositieleider María Corina Machado in de VS te trappelen om af te reizen naar Venezuela. Politicoloog Capriles denkt dat het daar te vroeg voor is. „Delcy Rodríguez zal ver gaan met samenwerking met de Amerikanen maar Machado nu naar Venezuela laten komen, is een rode lijn voor haar. Hoewel Machado door veel Venezolanen op handen wordt gedragen, zou het op dit moment het lont in een kruitvat steken.”
„Ze zit hier, in de Zona 7 gevangenis! De autoriteiten hebben het bevestigd. Eindelijk heb ik mijn dochter gevonden!” Na een lange zoektocht hoort de Venezolaanse Fanny Lozada zondagmiddag eindelijk waar haar dochter Alianis gevangen zit.
„Nu heb ik zekerheid”, zegt ze uitgelaten aan de telefoon en barst in tranen uit. De afgelopen tijd had NRC veelvuldig telefonisch en app-contact met Lozado tijdens de zoektocht naar haar dochter Alianis (31). Dagenlang bivakkeerde de wanhopige moeder met andere familieleden voor de beruchte El Helicoide-gevangenis. Ze liep de deur plat bij het hoofdkantoor van de politie in Caracas. En samen met andere moeders hield ze een wake met kaarsen en gebeden voor de poort van de Zona 7 gevangenis.
Fanny Lozada houdt haar kleindochter vast terwijl ze voor de poorten van de gevangenis wacht op mogelijke vrijlating van haar dochter Alianis.
Fanny Lozada toont een foto van haar dochter Alianis bij de Zona 7 gevangenis in Caracas.
Steeds werd ze weggestuurd, zonder informatie over haar dochter en trok ze naar de volgende gevangenis. „Nu hebben ze gezegd dat ze hoogstwaarschijnlijk vóór woensdag wordt vrijgelaten”, zegt Lozada hoopvol.
Haar dochter werd in augustus 2024 opgepakt na een demonstratie, omdat ze volgens het regime betrokken was bij een samenzweringsplan voor een aanslag, die zou worden aangestuurd door oppositieleider Machado. „Er klopt helemaal niets van, er is totaal geen bewijs. Ze hebben zomaar een groep mensen opgepakt”, zegt Lozada, die zelf ook een tijdje werd opgesloten, net als de minderjarige kinderen van Alianis. „De kinderen zijn daar nog steeds getraumatiseerd over. Mijn hoop is dat de amnestiewet wordt doorgevoerd en mijn dochter vrijkomt. Ik ga niet weg bij de poort van deze gevangenis voordat ik haar in mijn armen heb gesloten.”
De Venezolaanse cineast Roque Zambrano werd op 3 januari opgeschrikt door overvliegende helikopters, explosies en geschreeuw van de buurkinderen. Hij woont in de omgeving van luchtmachtbasis La Carlota, waar op dat moment de Amerikaanse aanval plaatsvond. Glas vloog uit de ramen van zijn woning; muren en deuren raakten beschadigd. Zambrano is slecht ter been, maar raakte zelf niet gewond.
Een maand later zijn de vernielingen in zijn huis niet gerepareerd, het glas ligt nog op de grond. Hij schrikt midden in de nacht nog steeds af en toe wakker. „Het is het ergste wat ons is overkomen, een aanval op ons land door het oranje monster Trump. Hij zou een schadevergoeding van vijftig miljoen dollar moeten betalen!”, zegt Zambrano verontwaardigd vanuit Caracas.
Een afbeelding van Che Guevara ligt tussen beschadigde bezittingen van Roque Zambrano in zijn appartement in Caracas.
Filmmaker Roque Zambrano ziet de Amerikaanse aanval als een „imperialistische en koloniale daad”.
Tussen de omgevallen spullen in zijn woonkamer ligt een klein schilderijtje met een afbeelding van Che Guevara. „Onze overleden president Hugo Chávez waarschuwde er al voor dat de Amerikanen onze grootste vijanden zijn en hij had gelijk. Ik zie deze aanval als een imperialistische en koloniale daad”, zegt hij.
Ondertussen pakt Zambrano zijn leven weer op en was hij afgelopen week te gast bij een filmfestival in Caracas waar zijn achtste speelfilm draaide. „Eigenlijk heeft de film te maken met wat ons op 3 januari is overkomen. Het gaat over twee tegenstrijdigheden: de schoonheid van artistieke impressie en de gruwel van oorlog. Misschien had ik een vooruitziende blik”, zegt hij.
„Toen de aanvallen begonnen wist ik dat het buitenlanders waren”, zegt Paula Navas resoluut via de telefoon. „Ik was niet bang, wel geëmotioneerd. Maar dat ze alleen Maduro mee zouden nemen en de rest van het regime zouden laten zitten, had ik nooit gedacht. Ik vind dat vreselijk.”
Paula Navas, moeder van zeven dochters en oma van drie kleinkinderen, woont in de sloppenwijk Petare in Caracas. Sinds 2016 schrijft NRC over haar. Navas maakte verschillende crises mee in het land, met als dieptepunt de humanitaire crisis in 2018. Daarbij verloor ze een van haar dochters, een suikerpatiënt, die in coma raakte en overleed toen er geen insuline meer te krijgen was in het ziekenhuis.
Paula Navas luncht samen met haar dochter Darlin en twee kleinkinderen.
Straatbeeld in de sloppenwijk Petare, in het oosten van Caracas.
Dezer dagen is Navas in zichzelf gekeerd en verdrietig. „Ik weet dat we geduld moeten hebben, maar voor hoe lang nog? Ik werk voor de gemeente. Na de ontvoering van Maduro werden we verplicht mee te doen aan demonstraties voor zijn vrijlating. Maar ik wilde niet meedoen en bleef ziek thuis.”
De gevreesde colectivos, gemotoriseerde en bewapende knokploegen, terroriseerden de wijk na 3 januari, maar de laatste tijd is er iets minder agressie, valt haar op. „Dat komt door de Amerikaanse invloed, denk ik, want uit zichzelf zouden ze nooit met de onderdrukking ophouden.” De prijs van kip en vlees ging deze week omlaag, dus deed ze direct boodschappen. „We overleven per dag, dat doen we al jaren. Mijn grootste hoop is dat er uiteindelijk een echte transitie komt en de oppositie aan de macht komt.”
Met medewerking van Analejandra Soffer in Caracas.
Terugblikken, extra analyses en leestips bij de laatste uitzending van de podcast Wereldzaken.
Source: NRC