De documentaireserie Wakker in Paraguay laat zien hoe Nederlandse complotdenkers hun eigen ‘vrije’ gemeenschap proberen op te richten. In de 19de eeuw trachtten ‘wakkere’ Duitsers een zuiver Arische kolonie te stichten in Paraguay. Dat liep verkeerd af.
is redacteur van de Volkskrant. Ze schrijft onder meer over voedsel en cultuur.
‘Door de hitte is het soms moeilijk om de slagroom stijf te kloppen’, verzuchtte de Duitse Elisabeth Nietzsche in 1892 over haar nieuwe vaderland Paraguay. Maar wat zou het: ‘De palmharten smaken als kreeft.’ De zus van de grote filosoof was even terug in Duitsland, waar ze probeerde nieuwe kolonisten te werven en financiële bronnen aan te boren voor het ‘utopia’ dat ze had gesticht met haar man Bernhard Förster.
Hun Nueva Germania onderscheidde zich van andere Europese kolonies in de Nieuwe Wereld door zijn ideologische grondslag. Europa, en vooral Duitsland, was veel te ver gedegenereerd, meende de tandem Förster-Nietzsche.
Kijkers van de VPRO-serie Wakker in Paraguay horen de achterdocht over de Europese samenleving echoën bij de hoofdpersonen van de documentaire. Een bonte verzameling van voornamelijk Nederlandse complotdenkers heeft de afgelopen jaren in Paraguay een vrijhaven gevonden, een tabula rasa voor een nieuwe gemeenschap, in ‘vrijheid’.
In de rubriek Toen duiken historici en specialisten van de Volkskrant in het verleden om de actualiteit beter te kunnen begrijpen.
De vertrekredenen van deze zelfverklaarde ‘politieke vluchtelingen’ zijn divers. G5-stralingsgevaar, chemtrails (bewust door vliegtuigen verspreide chemicaliën), belastingen, big pharma, regelzucht, vaccinatiewanen: allerlei duistere plannen van de overheid en de ‘elite’ om hun leven over te nemen. In de Europese Unie wordt je zelfbeschikkingsrecht steeds verder ingeperkt, zegt een van hen. ‘Je moet rekening houden met het uitbannen van contant geld, met medische dwang – zeggenschap over je kinderen, het onderwijs, de opvoeding...’
Bernhard Förster had een eenduidiger doel. De ultranationalist had zich in pre-nazi-Duitsland onmogelijk gemaakt door zijn felle racisme en Jodenhaat. Het was de componist Richard Wagner, in wiens kringen het echtpaar verkeerde, die het antisemitische zaadje bij hem had geplant. In 1886 vertrok het echtpaar naar Paraguay om een Arische gemeenschap te stichten – een ‘superras’ moest de Duitse ‘superioriteit’ veiligstellen. Uit oogpunt van zuiverheid waren vlees en alcohol uit den boze.
Na een verloren oorlog met zijn buurlanden was Paraguay in de jaren tachtig van de 19de eeuw bankroet. Het land zat te springen om buitenlandse investeringen. Alleen: die kwamen niet van Bernhard Förster. Hij was een financieel onbenul die alles bij elkaar loog om zijn project te laten slagen.
Ondanks forse leningen kon hij zelfs het startkapitaal van 100 duizend mark niet opbrengen. De zwakke Paraguayaanse overheid was bereid tot een deal: als Förster binnen twee jaar honderdveertig families kon overhalen zich in het ‘nieuwe vaderland’ te vestigen, zou het beoogde stuk land van hem zijn.
De manipulatieve Elisabeth Nietzsche wierp zich op als een onvermoeibaar propagandist voor hun racistische project, en probeerde Duitsers, onder wie haar broer Friedrich, over te halen tot ‘lucratieve’ investeringen. Tevergeefs. Föster had de kosten voor de aanleg van wegen, infrastructuur, de aankoop van vee en landbouwbenodigdheden, niet eens ingecalculeerd.
De ongelukkige kolonisten, niet meer dan veertig families van wie vele uit armoe waren geëmigreerd, vonden zichzelf terug in een onontgonnen jungle met schrale grond, vaak ver van de bewoonde wereld. Hun nieuwe vaderland bleek geen overheid te hebben waarop ze terug konden vallen, ze waren op zichzelf aangewezen.
Toen de Britse schrijver Ben Macintyre in 1991 onderzoek deed naar wat er over was van deze exotische Heimat, ontdekte hij dat veel migranten indertijd de lokale landbouw nooit onder de knie hadden gekregen. Handel was moeilijk door de slechte wegen. Ziektes en hoge voedselprijzen hadden de Ariërs naar de Paraguayanen gedreven, met gemengde huwelijken tot gevolg. Ook van het vegetarisme en het alcoholverbod was weinig terechtgekomen.
Het was Förster zelf die zwaar aan de drank raakte toen steeds meer schuldeisers zich meldden en de conflicten hoog opliepen. Berooid en depressief verliet hij Nueva Germania om in 1889 elders in Paraguay zelfmoord te plegen. Elisabeth hield koppig de schijn op voor de buitenwereld, ook nadat ze in 1893 voorgoed was teruggekeerd naar Duitsland, Nueva Germania als een puinhoop achterlatend .
Ook een aantal getormenteerde wakkere zielen uit de tv-serie loopt aan tegen financiële beperkingen, en lijkt gaandeweg te ontdekken dat er voor het stichten van een bloeiende gemeenschap meer nodig is dan ‘vrijheid’ van regelgeving en een afwezige overheid. En dan nog. Een aspirant-migrant kijkt bezorgd naar de bewolkte hemel en constateert: ‘Ze zijn overal, ook hier.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant