Met een pot van 20 miljard euro wil de coalitie de stikstofcrisis te lijf gaan. Boeren moeten weg bij kwetsbare natuur en natuurgebieden moeten worden verbonden. Maar het is de vraag of dat genoeg is én of het standhoudt bij de rechter.
Met die 20 miljard euro is een groot deel van het budget dat het kabinet-Rutte IV beschikbaar had gesteld om de stikstofcrisis op te lossen weer op tafel. Het huidige demissionaire kabinet nam een enorme hap uit dat budget. Ondanks allerlei plannen is de stikstofcrisis tijdens die regeerperiode eigenlijk alleen maar groter geworden.
Een deel van de miljarden die de nieuwe coalitie beschikbaar stelt, is bedoeld om boeren uit te kopen. Daarbij wil de coalitie de blik meer richten op het uitkopen van boeren rondom beschermde natuurgebieden die zwaar lijden onder de te hoge stikstofuitstoot.
De Veluwe en de Peel, op de grens van Noord-Brabant en Limburg, horen daar in ieder geval bij. Beide gebieden hebben al jarenlang last van te veel stikstofneerslag. Daardoor hebben kwetsbare planten het moeilijk, en dat heeft weer tot gevolg dat ook steeds meer insecten lastiger kunnen overleven. Op de kaart hieronder kleuren beide gebieden dan ook rood.
De coalitie wil minimaal nog drie gebieden die op bovenstaande kaart oranje of rood kleuren snel aanpakken. Dat moet ook van de rechter. Die verplichtte de Staat de gebieden die er het slechtst aan toe zijn als eerste aan te pakken.
De uitkoop van boeren rondom stikstofgevoelige natuur zal, net als onder vorige kabinetten, nog altijd vrijwillig gebeuren. Maar tussen de regels door, en pas in de toekomst, komt toch voorzichtig dwang om de hoek kijken.
De coalitie zal hopen dat het niet nodig is en dat boeren die dicht bij beschermde natuur zitten bereid zijn te stoppen, te verhuizen of minder intensief te boeren. Maar als dat allemaal geen effect heeft, dan kunnen boeren op termijn worden gedwongen dieren weg te doen.
Het wordt de "ultieme remedie" genoemd, voor als het stikstofdoel van 2035 niet gehaald wordt. Dat doel is dat de stikstofuitstoot door vee dan met bijna de helft moet zijn verminderd.
Daarbij is het wel de vraag of dat juridisch overeind blijft. De rechter verplichtte de Staat een jaar geleden zich aan de eigen stikstofdoelen te houden. Dat betekent dat in 2030 al de helft van de stikstofgevoelige natuur niet meer overbelast met stikstof mag zijn.
Voor de boeren die dicht tegen bijvoorbeeld de Peel en de Veluwe aanzitten, is het dreigende gedwongen vertrek natuurlijk geen leuke boodschap. Tegelijkertijd schept het wel duidelijkheid.
Om de stikstofcrisis op te lossen, moet de natuur beter beschermd worden. Dat hebben al zoveel rechterlijke uitspraken de afgelopen jaren duidelijk gemaakt. Dat betekent ook dat een boerderij met veel vee dicht bij beschermde natuur eigenlijk niet meer kan.
Om natuurdoelen te halen, is het van belang dat er niet alleen maar minder stikstof in de natuur terechtkomt. Ook moet er extra natuur bij komen, 100.000 tot 150.000 hectare, berekende het Planbureau voor de Leefomgeving eerder al.
De kersverse coalitie wil die extra natuur creëren door bestaande natuurgebieden met elkaar te verbinden. Waar en om hoeveel hectare het gaat is niet duidelijk. Maar het is een ander streven dan het schrappen van kleine stukjes natuur, zoals het huidige kabinet wilde.
Dat betekent overigens niet dat uit het coalitieakkoord volledig duidelijk wordt hoe de stikstofcrisis opgelost gaat worden. Daarvoor zijn nog te veel puzzelstukjes niet gelegd.
Neem bijvoorbeeld de kritische depositiewaarde (kdw). Dat is de hoeveelheid stikstof die een beschermd natuurgebied aankan voordat het gebied achteruitgaat. Die waarde is boeren (en het kabinet) al jaren een doorn in het oog. Maar een alternatief vinden blijkt nog niet zo makkelijk.
Dat komt doordat het lastig is een alternatief overeind te houden bij de rechter. De coalitie wil de kdw vervangen door een "juridisch houdbaar" alternatief. Maar waarom dat dit keer wel gaat lukken, wordt niet duidelijk.
Hetzelfde geldt voor de zogeheten rekenkundige ondergrens. Die is er nu nog niet. Daardoor is een natuurvergunning nodig voor een nieuw bouwproject waarbij stikstof op beschermde natuur komt. Na invoering van een rekenkundige ondergrens hoeft dat bij kleine hoeveelheden stikstof niet meer.
Maar ook daarvoor geldt: eerdere kabinetten wilden dat ook, maar het vinden van een alternatief dat de rechter niet van tafel veegt is ontzettend lastig. Demissionair landbouwminister Femke Wiersma kwam daar afgelopen najaar nog achter. De coalitie benadrukt dat het alternatief "juridisch houdbaar" moet zijn, maar het is de vraag hoe dat lukt.
Toch lijken partijen "in het veld" vooralsnog vertrouwen te hebben in de stikstof- en natuurplannen van VVD, CDA en D66. De Land- en Tuinbouworganisatie Nederland (LTO) vindt dat het coalitieakkoord een "basis legt die vertrouwen wekt".
Het Wereld Natuur Fonds spreekt van "stappen richting natuurherstel" en Natuurmonumenten noemt het een "hoopvol akkoord". Wel is het volgens die laatste organisatie van belang dat de plannen het redden bij de rechter.
De ervaring van de talloze rechtszaken van de laatste jaren leert dat dat alleen gebeurt als de natuur echt gebaat is bij de plannen. Alleen dan kan Nederland voorzichtig van het stikstofslot.
Source: Nu.nl algemeen