Jaarcijfers Microsoft en Meta kwamen deze week met hun jaarcijfers, volgende week volgen Alphabet en Amazon. Bij al die bedrijven is de vraag: hoe kunnen ze hun miljardeninvesteringen in kunstmatige intelligentie terugverdienen? En ook: krijgen ze wel genoeg stroom om de benodigde datacenters te laten draaien?
Poster met reclame voor AI in Davos, tijdens het daar onlangs gehouden World Economic Forum.
In de wirwar aan cijfers die techbedrijven deze weken bekendmaakten, is één terugkerend thema te vinden: de enorme investeringen in datacenters voor het gebruik van kunstmatige intelligentie.
Geld uitgeven aan AI is makkelijk, geld ermee verdienen blijft lastig. Dat merkte de Amerikaanse techreus Microsoft donderdag, toen er in één middag 370 miljard dollar aan beurswaarde verdampte. De koersval van zo’n 12 procent was te vergelijken met die van de paniek die de beurs in maart 2020 deed schudden toen de coronapandemie uitbrak.
De oorzaak: Microsoft, dat een groot aandeel heeft in ChatGPT-uitvinder OpenAI, steekt veel geld in nieuwe datacenters terwijl de verdiensten van de AI-tak vooralsnog tegenvallen. Microsoft kampt met capaciteitsgebrek – niet alleen in de VS, waar het datacenters bouwt om eigen AI-modellen te kunnen trainen als alternatief voor OpenAI, maar ook in Nederland.
Deze week berichtte NRC dat Microsoft een nieuw datacenter op wil zetten in Amsterdam. Om te voldoen aan de vergunningseis komt er niet één grote computerschuur, maar wordt het datacenter opgeknipt in drie torens.
Dat plan wekte verbazing. Amsterdam kampt met gebrek aan capaciteit op het stroomnet en bovendien druist de expansie in tegen eerdere beloftes die Microsoft Nederland deed: het bedrijf bezwoer vorig jaar september nog dat het uitbreidingsplannen in een vroeg stadium kenbaar zou maken.
Waar Microsoft worstelt om zakelijke klanten te bedienen met clouddiensten en AI, heeft Meta meer succes met de consumentenmarkt. Een kwartaal geleden kondigde het moederbedrijf van Facebook, Instagram en WhatsApp miljardeninvesteringen in AI aan.
Meta legt niet langer de nadruk op academisch onderzoek naar AI, maar concentreert zich op de commerciële aanpak. De mega-investeringen in grote datacenters lijken resultaat op te leveren. De winst van al die AI-kennis zit hem vooral in effectievere ‘targeting’ van advertenties op sociale netwerken. Beter mikken met advertenties levert meer geld op.
Volgens topman Mark Zuckerberg veranderen de Meta-apps van „algoritmes die inhoud aanbevelen” in een „AI die jou begrijpt”. Hij vindt de huidige aanbevelingssystemen van Meta dus primitief vergeleken bij wat nog meer mogelijk is – ook op het gebied van advertenties. Komend kwartaal rekent Meta op een omzetstijging van 30 procent, de aankondiging daarvan leidde donderdag tot een koersstijging van zo’n 10 procent.
Door het rondpompen van door AI-gegenereerde filmpjes veranderen social media in ‘artificial’ media. Zolang dat gebruikers geboeid houdt binnen de Meta-apps, kan het bedrijf er geld aan verdienen. Bovendien kan Zuckerberg de kosten voor softwareontwikkeling drukken met generatieve AI. Silicon Valley is erg opgewonden over die automatiseringsslag.
Het is logisch dat de techwereld zelf AI omarmt, maar willen de mega-investeringen in datacenters zich echt terugbetalen, dan moet het geloof in AI ook doorsijpelen naar andere sectoren.
De AI-race richtte zich eerst op welk bedrijf als eerste de beste AI-modellen kon ontwikkelen met snelle chips van Nvidia. Om die modellen op grote schaal toe te passen zijn chips, datacenters en vooral veel stroom nodig. Het is een energierace, een zoektocht naar betaalbare elektriciteit om alle tokens (de losse bouwstenen van AI-zoekvragen) te verwerken.
Bij een diner waarvoor president Trump de bazen van de grote techbedrijven in september had uitgenodigd, legde hij meteen de vinger op de zere plek. Een belangrijk obstakel voor hun grote ambities met kunstmatige intelligentie, zei hij in zijn openingswoorden, was de stroomvoorziening. Zouden ze zich wel van genoeg elektriciteit kunnen verzekeren om de grote datacenters draaiende te houden die in het hele land uit de grond worden gestampt?
Trump beloofde te zorgen voor soepele verlening van vergunningen voor aansluiting op het elektriciteitsnet. Maar de techbedrijven kampen met grotere knelpunten bij het stillen van de energiehonger van de datacenters. Die honger is zó groot dat het elektriciteitsnet het in veel gevallen niet aankan. De techbedrijven moeten zich zélf met stroomopwekking gaan bemoeien.
Ondernemingen die draaien op likes en clicks, duiken nu de elektriciteitssector in. En daarvoor trekken ze grote bedragen uit, die nog boven op de honderden miljarden dollars komen die ze steken in chips en datacenters.
Meta maakte deze maand bekend dat het contracten met twee start-ups heeft getekend voor de afname van elektriciteit van nog te bouwen ‘kleine modulaire kerncentrales’ (SMR’s). Het concern heeft bovendien afgesproken rechtstreeks stroom te zullen afnemen van een al bestaande kerncentrale.
Amazon heeft eveneens geïnvesteerd in een bedrijf dat kleine modulaire kerncentrales ontwikkelt, waarvan de eerste in 2039 stroom moeten gaan leveren. De haast is groot bij de ontwikkelaars van AI. Googles moederbedrijf Alphabet lijfde eind vorig jaar zelfs een energiebedrijf in, om in eigen huis stroom te kunnen opwekken. Voor 4,75 miljard dollar (4 miljard euro) kocht het Intersect Power, dat zich heeft toegelegd op opwekking van energie uit duurzame bronnen voor datacenters.
Het zal jaren duren voor veel van die investeringen ook daadwerkelijk stroom opleveren. In de tussentijd zal de grote vraag naar elektriciteit de prijs ervan verder opstuwen.
Techbedrijven willen daar niet voor opdraaien. Microsoft-topman Satya Nadella zei eerder deze maand op het World Economic Forum in Davos dat de hoogte van de energieprijzen zal bepalen in hoeverre landen succes hebben bij de ontwikkeling van AI.
Consumenten willen de prijsstijgingen ook niet voor hun rekening nemen. Nu al betalen Amerikanen dertig procent meer voor elektriciteit dan in 2020. In de buurt van datacenters zouden de stroomprijzen de afgelopen vijf jaar zelfs al 267 procent zijn gestegen, volgens een recent rapport van Bloomberg. President Trump beseft hoe gevoelig dat bij kiezers ligt en heeft gezegd dat de techbedrijven zelf moeten betalen voor hun grote energiebehoefte.
De techbedrijven kampen al met brede weerstand onder de bevolking tegen de bouw van datacenters en grote watergebruik voor de koeling van de servers. Microsoft-president Brad Smith beloofde eerder deze maand dat „het publiek” niet voor de stroomkosten hoeft op te draaien. De techreus staakte eind vorig jaar de aanleg van een datacenter in Wisconsin na protesten van de lokale bevolking, die vreesde dat paarden niet tegen de herrie zouden kunnen.
Ook Meta, goed voor 26 datacenters verspreid over de VS, begon een publiciteitscampagne om te wijzen op de voordelen van de datacenters voor de werkgelegenheid. Die zijn overigens beperkt: de aanleg is weliswaar mensenwerk, maar uiteindelijk werken er in een datacenter vooral heel veel computers.
Volgende week komen Amazon en Google-moederbedrijf Alphabet met hun cijfers. Dan zal blijken of die twee grote advertentieverkopers er net als Meta in zijn geslaagd om de verdiensten daaruit op te schroeven dankzij AI.
Voor Google zijn advertenties de belangrijkste inkomstenbron en voor Amazon de snelstgroeiende. De opmars van generatieve AI brengt die inkomstenbron in gevaar. Mensen die een vraag stellen aan een chatbot, krijgen gelijk antwoord en klikken niet meer door naar een (al dan niet gesponsord) zoekresultaat.
Het zoekbedrijf en de webwinkel hebben bij die zoektocht wel iets meer speelruimte dan Meta. Ze kunnen op meer verschillende inkomstenbronnen teren dan het socialemediabedrijf. Zo verkopen ze allebei zakelijke clouddiensten – onder meer aan Meta.
Amazons reactie op AI is vooralsnog defensief. Verkopers die op het platform actief zijn, moeten fors betalen als ze willen dat consumenten hun producten ook daadwerkelijk onder ogen krijgen, in het schier eindeloze assortiment. Maar om dat model te laten werken, moeten klanten wel door het assortiment blijven scrollen – en dat niet aan AI uitbesteden. De webwinkel blokkeert inmiddels zo’n beetje alle AI-assistenten van concurrerende techbedrijven.
Google zag de dreiging van ChatGPT en voegde in rap tempo AI-functies aan zijn bestaande diensten toe. Nu loopt het zelfs voor op die concurrerende chatbot, als het aankomt op advertentiemogelijkheden. Sinds deze maand kunnen gebruikers gesponsorde berichten krijgen als ze chatten met Gemini.
Het bedrijf geeft als voorbeeld de vraag van iemand wat de beste koffer is met een laptopvak. Googles AI geeft een antwoord en laat gebruikers de koffer direct aanschaffen – zonder dat die de chatomgeving verlaten. Adverteerders kunnen ook speciale aanbiedingen doen die alleen voor AI-gebruikers bestemd zijn.
Ook OpenAI begon een paar dagen na Googles aankondiging te experimenteren met advertenties in ChatGPT, vooralsnog alleen in de VS. Het bedrijf is een stuk voorzichtiger dan Google: het heeft de reclames niet in de chat opgenomen, maar toont ze een losse balk onder het AI-antwoord. Ze sluiten weliswaar aan op de inhoud (relevante ingrediënten, bijvoorbeeld, bij een chat over een recept), maar OpenAI bezweert dat de advertenties ChatGPT’s antwoorden niet beïnvloeden. Tegelijkertijd ziet ook dit bedrijf veel potentie: OpenAI verwacht dit jaar al voor „enkele miljarden” dollars aan advertentieomzet te boeken, zei een medewerker tegen de Financial Times.
ASML behaalde in 2025 een omzet van 32,7 miljard euro en boekte 9,7 miljard euro winst. Ondanks de recordcijfers snoeit het bedrijf in de managementlagen van de technische divisie. Dat gaat 1.700 banen kosten, voornamelijk in Nederland.
Apple boekte afgelopen kwartaal een omzet van 144 miljard dollar en een nettowinst van 42 miljard dollar. Die stijging kwam vooral door goede verkoopcijfers voor de iPhone. Beleggers vrezen echter dat de verkoopgolf zal afnemen en maken zich zorgen over de AI-strategie van Apple.
Tesla’s omzet daalde vorig jaar met 3 procent tot 94,8 miljard dollar, de winst halveerde naar 3,8 miljard. Het bedrijf van Elon Musk schrapt de S- en X-modellen en legt zich toe op robotisering.
Meta behaalde in het vierde kwartaal van 2025 een omzet van 60 miljard dollar en boekte 22,8 miljard winst.
Microsoft had het afgelopen kwartaal een omzet van 81,3 miljard dollar en maakte 38,5 miljard dollar winst.
Alphabet en Amazon komen volgende week met hun cijfers.
Doorzie de wereld van technologie elke week met NRC-redacteuren
Source: NRC