is columnist van de Volkskrant en werkt als adviseur voor overheden en maatschappelijke organisaties.
Ze liepen precies de verkeerde kant op. In een promotiefilmpje voor de nieuwe coalitie, dat kort voor de presentatie op Instagram werd geplaatst, zagen we Rob Jetten, Dilan Yesilgöz en Henri Bontenbal daadkrachtig door het Kamergebouw benen en elkaars zinnen afmaken. Samen wilden ze Nederland vooruithelpen, zeiden ze. Ze eindigden in de plenaire zaal en Bontenbal wees met twee vingers naar het bleke tapijt. Hij zei dat ze dat gingen doen ‘hier, in déze zaal’.
Dat is nu juist het misverstand. Bijna alle belangrijke dingen moeten buiten die zaal gebeuren. Al zou je dat niet zeggen, wanneer je media en groupe, 48 uur lang, een uitgelekt kabinetsmotto kapot ziet duiden.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Door een gelukkig toeval maakte ik van de week mee hoe de gemeenteraad van Haaksbergen – 24 duizend inwoners, net onder Hengelo, bij de Duitse grens – afscheid nam van de voorzitter van de plaatselijke Rekenkamer. ‘Pak de problemen van alle inwoners aan en niet alleen die van de eigen achterban of die van de grootste schreeuwers’, was een van de hartenkreten in haar toespraak. Ze behandelde niet alleen de plaatselijke politiek, maar ook het aanstaande kabinet. In termen van plichtsbesef en democratische helderheid die in de Haagse arena zo vaak ontbreken.
Sexy klinkt het niet, en veel lezers zullen hier nooit over nadenken, maar sinds twintig jaar moet elke gemeente een onafhankelijke Rekenkamer hebben. De leden onderzoeken of beleid effectief is geweest, of het volgens de regels is uitgevoerd en of het geld netjes is besteed. Ze besteden er vaak meer uren aan dan ze betaald krijgen. En overal in Nederland, ver van de cameralampen, doen mensen dat. Vol toewijding. Ellen Odenthal was in Haaksbergen zestien jaar lid.
Toen ik dat Instagramfilmpje zag, vroeg ik me af wat Ellen Odenthal ervan zou vinden. De saamhorigheid zou haar moeten aanspreken. Ze had immers de raadsleden nog opgeroepen om in een verkiezingscampagne ‘natuurlijk uw onderlinge verschillen te benoemen, maar na de verkiezingen toch vooral de samenwerking te zoeken’. Om vraagstukken op te lossen en omdat ‘scherpe tegenstellingen in alle andere levensdomeinen doorwerken’.
Maar ik dacht dat ze ook sceptisch zou zijn over het ‘akkoord met doorbraken voor ons land’, ‘boordevol plannen en maatregelen’. Rekenkamers kijken achteraf hoe zulke voornemens uitpakken. In de hoop dat fouten niet worden herhaald en kansen niet opnieuw worden gemist. En één ding had ze in die zestien jaar wel geleerd: ‘Die hoop zal meestal ijdel blijken te zijn. Beleidsmakers worden liever niet geconfronteerd met gemaakte fouten en gemiste kansen. Men kijkt liever vooruit.’
Eén landelijke partij lichtte zij er bij die observatie even uit: ‘Zelfs de partij die de afgelopen vijftien jaar een zeer substantiële bijdrage heeft geleverd aan de bijna-systeemcrisis waar Nederland inmiddels in verkeert...’ En ze somde op: ‘Stikstofcrisis, woningbouwcrisis, Groninger gascrisis, toeslagenaffaire, crisis in onderwijs en zorg, bij politie, defensie, IND en gevangeniswezen, kustwacht en drinkwatervoorziening. Zelfs díé partij verkondigde bij de laatste landelijke verkiezingen bij monde van haar lijsttrekker monter ‘trots te zijn op wat we bereikt hebben en verder vooral vooruit te willen kijken’.’ Het beloofde volgens haar weinig goeds.
En die argwaan is natuurlijk terecht. De klappen die gemeenten moeten opvangen, worden vaak door Den Haag uitgedeeld. En de Haagse VVD-top bij uitstek heeft keer op keer laten zien plat politiek positiespel belangrijker te vinden dan de gevolgen voor Nederlanders. De laatste jaren door een kabinet om puur tactische redenen op te blazen, door het land in chaos en stilstand te storten, door radicale symboolpolitiek te bedrijven, door linkse politieke tegenstanders te demoniseren. Allemaal onder de leider die er nog zit.
En toch. Lees je het coalitieakkoord, dan worden daarin voor het eerst opvallend veel lessen over goed bestuur getrokken die Nederland door schade en schande heeft geleerd.
Het valt op dat herstel van de verhouding met maatschappelijke organisaties, ‘de polder’ en gemeenten en provincies op de eerste plaats wordt gezet. Samenwerking met oppositiepartijen in de Kamer komt pas daarna. Dat is fijn on-Haags.
Ook gunstig: uitvoerders en medeoverheden worden vanaf het begin betrokken bij beleid, zodat regels aansluiten op de praktijk en niet te moeilijk zijn voor inwoners. Zij het dat die inwoners wel erg passief zijn in het akkoord en geen terugpratende of meebeslissende burgers.
De nieuwe coalitie belooft te stoppen met micromanagen en praktijkmensen binnen de overheid ‘ruimte en mandaat te geven om professionele afwegingen te maken in het belang van mensen’. Zij wil een overheid die weer meer vaklui aanneemt en hen goed betaalt. Richt een digitale dienst op die een eind maakt aan de ratjetoe van systemen. En gaat meer kijken naar de opgaven die voor ons liggen en haalt daar alle goede mensen bij, in plaats van ieder voor zich te laten ploeteren op de vierkante centimeter van het eigen beleidsterrein.
Deze veranderingen zouden stuk voor stuk baanbrekend zijn, onmisbaar voor alles wat er met defensie, onderwijs of op welk terrein dan ook moet gebeuren. Áls ze er echt van komen.
Bij de daadwerkelijke presentatie van het coalitieakkoord zei Jetten dan ook dat dit ‘samenwerkingskabinet’ juist ook iets vroeg van ‘de samenleving zelf, buiten de politiek’. Inmiddels stonden de drie partners ook voor bewegende beelden met Nederlandse taferelen. Niemand wees meer op tapijt.
Je zou er al helemaal in gaan geloven als je niet wist hoe sterk de zuigkracht van die zaal is. We zullen ze er nog aan hun haren uit moeten sleuren.
Geen column meer missen?
Volg uw favoriete columnisten via de app. Klik op het belletje naast de auteursnaam.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant