Coalitieakkoord Het minderheidskabinet wil 10 miljard bezuinigen op de zorg. Voorstanders hopen dat dat eindelijk leidt tot een noodzakelijke hervorming.
Een mantelzorger helpt een oudere dame met het aantrekken van pantykopusen en schoenen.
10 miljard euro. Het is een historisch hoog bedrag dat het minderheidskabinet van D66, VVD en CDA wil bezuinigen op de zorg. „Een aanval op de beschaving”, reageerde SP-fractievoorzitter Jimmy Dijk op X. „Een kille bezuiniging en moeilijk te verkroppen”, schreef de FNV op haar website.
De afgelopen jaren durfden politieke partijen hun handen nauwelijks te branden aan bezuinigingen op de zorg. Dat was, zo vlak na de coronacrisis en zeker in verkiezingstijd, geen populaire boodschap. Het is voor partijen electoraal een moeilijk verhaal om uit te leggen wie wel en wie geen recht (meer) heeft op bepaalde zorg, of dat iedereen meer zelf moet gaan betalen. Bezuinigingsvoorstellen leveren ook altijd veel boze brieven en mails op, en volle publieke tribunes bij debatten in de Tweede Kamer.
Pas bij de verkiezingscampagne vorig jaar was er een kentering te zien. Uit de doorrekeningen van de partijprogramma’s door het Centraal Planbureau bleek dat alle partijen miljarden wilden bezuinigen op de zorg – op GroenLinks-PvdA na, die wil juist extra investeren. Net als de PVV en de SP, maar die laten hun programma’s nooit doorrekenen en dus blijft het onduidelijk waar ze wel op willen bezuinigen.
Dat nu eindelijk het taboe van bezuinigingen op de zorg af lijkt te zijn, is niet onlogisch. Het minderheidskabinet heeft miljarden nodig voor onder meer defensie. Daarbij keken ze onmiddellijk naar de zorg: het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft elk jaar weer de grootste of een-na-grootste begroting van alle departementen, in 2026 ruim 114 miljard euro – zes procent meer dan in 2025.
Maar onder het mom van ‘extra geld zoeken’ kan het minderheidskabinet ook gelijk een ander groot probleem aanpakken: de alsmaar stijgende zorgkosten. Door de dubbele vergrijzing (er zijn steeds meer ouderen, die ook steeds ouder worden) wordt de zorg onhoudbaar en onbetaalbaar. Nu zijn er zo’n 1,6 miljoen 75-plussers, in 2070 zijn dat er 3,1 miljoen, bijna twee keer zoveel. Bij mensen vanaf 75 jaar neemt de vraag naar zorg snel toe. De kosten van de ouderenzorg bedragen in 2040 zo’n 37 miljard euro. „De zorg voor ouderen dreigt onbetaalbaar te worden”, concludeerden topambtenaren in 2023 het rapport Niets doen is geen optie. Tegelijkertijd zijn er veel te weinig mensen die die zorg kunnen verlenen. Nu werkt een op de zeven werkenden in de zorg, in 2060 zou dat een op de drie moeten worden.
En dus loopt de zorg aan alle kanten vast. Zonder ingrijpen stevent de zorg volgens de minderheidspartijen af op een „zorginfarct”, zei D66-leider Rob Jetten bij de presentatie van het coalitieakkoord vrijdag. „We geven er minder aan uit vanuit de volle overtuiging dat als we niet ingrijpen, het echt mis gaat.” Hij zei „een explosie” van de zorgbegroting te willen voorkomen. Volgens CDA-leider Henri Bontenbal dreigt de zorg „tegen een muur te lopen. Als we dat niet aanpakken, schuiven we het door naar een volgende generatie”. Kortom: de vraag naar zorg moet omlaag, en daarmee de kosten ook. Al gaat het daarbij nog altijd om ‘minder-meer’: de zorgkosten zullen blijven stijgen, maar minder snel.
Welke bezuinigingen willen de drie partijen doorvoeren? Dat zijn er veel, maar een paar steken er bovenuit. Bijna 6 miljard euro, meer dan de helft dus, wordt opgehaald door het terugdraaien van de (nog niet ingevoerde) halvering van het eigen risico. Dat eigen risico – het bedrag dat je per jaar zelf extra aan zorgkosten uit het basispakket moet betalen – gaat zelfs stijgen, van 385 euro nu naar 460 euro vanaf 2027. Vanaf dat jaar wordt het eigen risico ook jaarlijks geïndexeerd. Het bedrag is al sinds 2016 ‘bevroren’ en nooit opgehoogd.
Als compensatie voor het hogere eigen risico wordt dit ‘in stukjes geknipt’. Een behandeling in bijvoorbeeld het ziekenhuis kost dan maximaal 150 euro per keer, zodat een patiënt niet in één keer zijn hele eigen risico kwijt is. Daarnaast wordt er jaarlijks 350 miljoen beschikbaar gesteld voor chronisch zieken en gehandicapten, die jaar-in-jaar-uit veel zorgkosten maken. Idee achter het eigen risico is dat verzekerden goed nadenken of ze echt wel zorg nodig hebben. Het remt de vraag.
Maar het minderheidskabinet is nog veel meer van plan. Zo gaat het mes in het basispakket. Medicijnen die zonder recept gekocht kunnen worden bij een apotheek, drogist of supermarkt worden uit het pakket gehaald en dus niet meer vergoed. Er wordt scherper gekeken of dure medicijnen en medisch-specialistische zorg in het pakket thuishoren. De verplichte vergoeding van ongecontracteerde zorg (zorg van een aanbieder waarmee je zorgverzekeraar geen contract heeft, waardoor je een lagere vergoeding krijgt) verdwijnt vanaf 2029. Ook hierbij is het achterliggende idee dat onnodige zorg wordt voorkomen en mensen bewuster omgaan met hun zorggebruik.
Aan langdurige zorg (ouderenzorg, gehandicaptenzorg, ggz) wordt straks honderden miljoenen minder uitgegeven, onder meer door mensen langer thuis te laten wonen. Dat zou een miljard euro vanaf 2031 moeten schelen. Mensen die dat kunnen, gaan voortaan weer zelf betalen voor hun huishoudelijke hulp, en er komt ook een eigen bijdrage in de wijkverpleging. De aftrek specifieke zorgkosten en de tegemoetkoming specifieke zorgkosten (een aftrekpost bij de inkomstenbelasting) worden volledig afgeschaft.
De drie partijen spraken bij hun presentatie over „grote doorbraken” en „noodzakelijke hervormingen”. Opvallend genoeg kregen ze niet alleen negatieve reacties uit het zorgveld, maar ook bijval. ActiZ, de branchevereniging van zo’n 350 zorgorganisaties, zegt „de noodzaak tot verandering in de ouderenzorg te erkennen”. Ook gezondheidseconomen pleitten al langer voor een omslag. Zo las gezondheidseconoom en oud CPB’er Marcel Canoy het coalitieakkoord als „een hervormingsagenda die keihard nodig is in de context van verspilling, vergrijzing en een krappe arbeidsmarkt”, schreef hij op LinkedIn.
In het coalitieakkoord schrijven de partijen meerdere malen te willen investeren in ‘zorgzame buurten’, iets waar Canoy ook al jaren voor pleit. In de kern betekent die term dat de samenleving meer moet gaan doen. Problemen die niet in de zorg thuishoren maar waar mensen bijvoorbeeld wel voor de huisarts gaan – denk aan eenzaamheid – moeten door de maatschappij zelf worden opgelost. Oudere, nog gezonde mantelzorgers en vrijwilligers kunnen bijvoorbeeld een kop koffie met iemand drinken, een boodschap halen of ouderen op een andere manier helpen. Op die manier moet het schaarse zorgpersoneel worden beschermd en kunnen zorgkosten in de hand worden gehouden.
Voor dat idee lijkt steeds meer steun te zijn, ook politiek. In 2023 overhandigde Canoy al een manifest aan toenmalige kabinet en Tweede Kamer om deze zorgzame buurten te ondersteunen – dat manifest werd toen ondertekend door tientallen mensen uit onder meer de zorgsector en GroenLinks-Kamerlid Corinne Ellemeet. Ook oud-VVD-staatssecretaris Vincent Karremans deed in 2024 in een interview in NRC een vergelijkbare oproep. Hij wilde kinderen meer door de samenleving laten helpen, om de overbelaste jeugdzorg te ontlasten.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC